यदा महात्मना राघवेण कृतं कर्म त्वया न विज्ञायते, तदा त्वं शीघ्रं तीक्ष्णैः बाणैः वध्यमानं वालिनं द्रक्ष्यसि। या मार्गेण वालिः हतः, स मार्गः न निरुद्धः; अतः प्रतिज्ञां पालय, सुग्रीव, वालिपथं मा गच्छ। नूनं त्वं न पश्यसि तस्य इक्ष्वाकुवंशस्य धनुः तान् च बाणान् वज्रसन्निभान्; अतः त्वं सुखानि भोक्ष्यसे, रामस्य च कार्यं मनसि नापि चिन्तयसि। एवं सुमित्रानन्दनः सुस्फुरदग्नितुल्यतेजाः भाषमाणः, ताराऽपि शशिसदृशमुखी लक्ष्मणं सम्बोधयामास। सा उवाच—लक्ष्मण, एवं न वक्तव्यम्; स त्वया न कठोरं वचनं श्रोतुं योग्यः, विशेषतः कपिराजस्य। न सुग्रीवः कृतघ्नः, न च मिथ्यावादी, न च क्रूरः; कपिराजः नानृतं वदति, न च कुबुद्धिः, महाबाहो। सुग्रीवः न विस्मृतवान् उपकारं कृतं तेन; यद् रामेण रणाङ्गणे कृतं, यदन्यैः न शक्यम्, तत् कपिना स्मर्यते। रामानुग्रहेण सुग्रीवः स्थिरां कीर्तिं, वानरराज्यं, रुमां, माम्, त्वां च प्राप्तवान्, रिपुं दाहयन्। पूर्वं दुःखमवाप्तः, अधुना परमं सुखं भुङ्क्ते; यथा विश्वामित्रमुनिः, स न वेत्ति कालस्यानुप्राप्तिम्। दशवर्षाणि, लक्ष्मण, धर्मात्मा विश्वामित्रः घृताच्यां संलग्नः, कालस्य गतिं न बुबोध। स एव विश्वामित्रः, कालविदां श्रेष्ठः, कालस्य आगमनं न बुबोध; किं पुनः सामान्यजनाः? तस्मात् रामः क्षमां कुर्यात्, अस्य शरीरं श्रान्तं, लक्ष्मण, इच्छाभिः अपूरितम्। त्वं क्रोधेन न ग्राह्यः, यथा सामान्यः, अप्रमाण्यं ज्ञात्वा। धर्मयुक्ताः पुरुषाः, त्वद्वद् उत्तमाः, न हठात् क्रोधं कुर्वन्ति, चिन्तनं विना। धर्मज्ञ, त्वां याचे, एकचित्तेन, सुग्रीवस्य कृते; उत्पन्नं महाक्रोधं त्यज, अनघ। रामस्य कृते, सुग्रीवः रुमां, माम्, अङ्गदं, राज्यं, वित्तं, धान्यं, पशून्, सर्वं दद्यात्; एषा मे निश्चिता बुद्धिः। सुग्रीवः रामं सीतया सह संगमयिष्यति, रोहिण्या सह सोमवत्, तं दुष्टं राक्षसं हत्वा। लङ्कायां शतकोटयः राक्षसाः कथ्यन्ते, षट् त्रिंशत् सहस्राणि दशसहस्राणि च। ते घोराः रूपान्तरविदः राक्षसाः न हन्तव्याः, रावणश्च न हन्यते, येन मैथिली हृता। ते च समरे सहायं विना न हन्तव्याः, लक्ष्मण, विशेषतः सुग्रीवेन, न च दारुणः रावणः। एवं वालिना, वानरेन्द्रेण, यथावत् उक्तम्; परं परम्परा न मे स्फुटा—यथाश्रुतं वदामि। नूनं वानरश्रेष्ठाः तव सहाय्याय प्रेषिताः, येन बहवः बलवन्तो वानराः युद्धाय समानीयन्ते। तान् महाबलान् वीर्यवन्तः वानरान् प्रतीक्ष्य, एष वानराधिपः न प्रयाति, राघवस्य कार्यसिद्धये। सौमित्रे, यथा पूर्वं सुग्रीवेण निश्चितम्, अद्य सर्वे ते महाबलिनः वानराः आगन्तव्याः। अद्य शतसहस्राणि ऋक्षवानराणां, शतशः च लाङ्गूलिनः, त्वां प्रति आगमिष्यन्ति, शत्रुनिघ्न; अनन्तकोटयः प्रभावन्तः वानराः, काकुत्स्थ। हि, तव रौद्रं रक्तलोचनं मुखं दृष्ट्वा, कुलीनाः वानर्यः न शान्तिं लभन्ते—सर्वाः भीता, प्रथमं संकटचिह्नं मन्यन्ते। एतस्मात् शृणु षट् त्रिंशत्तमं सर्गं श्रीमद्वाल्मीकीयरामायणे, किष्किन्धाकाण्डे। एवमुक्तः तारया सौमित्रिः, सौम्यभावः, तस्य धर्मयुक्तं मधुरं वाक्यं प्रतिजग्राह। तदनु, तस्य वचनस्य ग्राह्यत्वे, वानराणां पतिः, भीतेन महता, स्वं वस्त्रं शिथिलं त्यक्तवान्। ततः सुग्रीवः, वानराणां नाथः, अहंकारमुक्तः, महतीं, बहुसूत्रां, वर्णमयीं मालां ग्रीवात् छित्त्वा अपासृत्य। सुग्रीवः सर्ववानरेषु श्रेष्ठः, महाबाहुं लक्ष्मणं सम्यक् वाक्यं प्रहृष्टमना उवाच। शोभा, कीर्तिः, स्थिरं वानरराज्यम् मया नष्टं, सौमित्रे, रामस्य कृपया सर्वमिदं पुनः प्राप्तम्। कः तं दिव्यं, स्वकर्मणा कीर्तिमन्तं, किञ्चित् अपि प्रत्युपकर्तुं शक्नोति, राजपुत्र? धर्मात्मा राघवः सीतां प्राप्स्यति, रावणं च हन्ता, केवलं मम सहाय्येन स्वबलं च। किमस्य सहाय्येन, येन एका बाणेन सप्त महाद्रुमाः, गिरिः, भूमिः च विदारिताः? यदा स धनुः संधत्ते, लक्ष्मण, पृथिवी सगिरिद्वीपा निनदेन कम्पते—किं तस्य सहाय्यैः? नरश्रेष्ठ, अहं राजानं सह गच्छन्, रावणं रिपुं, अनुचरैः सह, हन्तास्मि। यदि विश्वासात् वा स्नेहात् वा मम दूतोऽपि किञ्चित् अतिक्रान्तवान्, तद् क्षन्तव्यं; कः न पापं करोति? एवं महात्मना सुग्रीवेण उक्तानि वचनानि श्रुत्वा, लक्ष्मणः स्नेहेन प्रहृष्टः, इदं वाक्यं प्रोवाच।