लक्ष्मणः तदा सुग्रीवम् उपालभ्य सन्देशं सन्ददौ—अश्वसम्बद्धस्य प्रतिज्ञाभङ्गे शतं हन्ति, गवां सहस्रं, किं तु पुरुषस्य प्रतिज्ञा यः भिनत्ति, स आत्मानं कुलं च विनाशयति। यो मित्रैः प्रथमं साहाय्यम् उपलभ्य न प्रत्युपकारं करोति, स सर्वभूतेषु कृतघ्नः मृत्युं अर्हति, हे वानराधिप। ब्रह्मणा गीतोऽयं श्लोकः, सर्वलोकैः पूजितः, कृतघ्नतां दृष्ट्वा कोपेनोक्तः—श्रुणु वानर! गवां वधः सुरापानं चौर्यं प्रतिज्ञा-भङ्गश्च—एतेषां प्रायश्चित्तं सत्पुरुषैः उक्तम्; कृतघ्नस्य तु न प्रायश्चित्तम् अस्ति। त्वं हीनः कृतघ्नः मिथ्यावादी च, हे वानर, यतः रामेण पूर्वं कृतं उपकारं न प्रत्युपकुरुषे। रामात् लाभं प्राप्य, यदि प्रत्युपकारं इच्छसि, सर्वतोभ्यः प्रयत्नः कर्तव्यः सीतायाः अन्वेषणे। त्वं विषयेषु सक्तः, मिथ्याप्रतिज्ञः; रामः त्वां मण्डूकवेषधरं सर्पं न वेत्ति। महात्मना करुणेन रामेण त्वं, दुष्ट, वानराणां राज्ये स्थापितः। यदि महात्मनः राघवस्य कृतं कर्म न वेत्सि, शीघ्रं वलिनः तीक्ष्णैः बाणैः वधं द्रक्ष्यसि। येन मार्गेण वाली हतः, स मार्गः न निरुद्धः; प्रतिज्ञां पालय, सुग्रीव, वलिपथं मा व्रज। नूनं त्वं न पश्यसि तस्य इक्ष्वाकुवंशजस्य धनुः तान् च बाणान् वज्रसन्निभान्; अतः सुखेन विषयोपभोगं करोषि, रामस्य कार्यं न मनसि करोति। एवमुक्ते, श्रीमद्रामायणे वाल्मीकिना किष्किन्धाकाण्डे पञ्चत्रिंशः सर्गः श्राव्यः। तत्र सौमित्रिणा दीप्ततेजसा यथा वाक्यं उक्तं, तदा ताराऽपि शशिसदृशमुखी लक्ष्मणं प्रत्युवाच। लक्ष्मण, एवं न वक्तव्यं; वानरपतिना त्वत्तः इदृशं कठोरं वाक्यं न योग्यं। सुग्रीवः न कृतघ्नः, न च मिथ्यावादी, न च क्रूरः; वानराधिपः न मिथ्यावचनं करोति, न च कपटः, हे महाबाहो। यद् रामेण युद्धे कृतं, तदन्यैः अकर्तव्यं, तं सुग्रीवः विस्मृतवान् न; सदा स्मरति। रामस्य प्रसादात् सुग्रीवः कीर्तिं, वानरराज्यं, रुमां, माम्, त्वां च प्राप्तवान्, हे रिपुतापन। पूर्वं दुःखं अनुभूय, इदानीं परमानन्दं अनुभवति; यथा विश्वामित्रः ऋषिः, कालं न वेत्ति। दशवर्षाणि, लक्ष्मण, धर्मात्मा विश्वामित्रः घृताचीसहितः कालगमने न बुबुधे। साक्षात् कालवित् विश्वामित्रोऽपि कालस्य आगमनं न बुबुधे; किं पुनः साधारणजनाः? अतोऽत्र रामेण क्षन्तव्यं, यतोऽस्य शरीरं क्लान्तं, कामेषु च असन्तुष्टः। लक्ष्मण, त्वं न क्रुध्यः, यथा सामान्यजनः, निश्चयं न ज्ञात्वा। धर्मयुक्ताः पुरुषाः त्वादृशाः, हे नरश्रेष्ठ, न त्वरया क्रोधं कुर्वन्ति, अपि तु विचार्य। त्वां धर्मज्ञं प्रार्थये, सुग्रीवस्य कृते, समाहितचेतसा; उत्पन्नः यो महाक्रोधः, स त्याज्यः, हे दोषरहित। रामस्य कृते सुग्रीवः रुमां, माम्, अङ्गदं, राज्यं, वित्तं, धान्यं, पशून् च त्यजेत; एषा मे निश्चिता मतिः। सुग्रीवः रामं सीतया सह योजयिष्यति, यथा चन्द्रः रोहिण्या, तं दुष्टं राक्षसं हत्वा। लङ्कायां राक्षसाः शतकोटयः, षट्त्रिंशत्सहस्रशः दशसहस्राणि च। तान् विक्रान्तान् कामरूपिणः राक्षसान् विना हन्याद्, रावणः न हन्यते, येन मैथिली हृता। ते युद्धे न हन्तव्याः साहाय्यं विना, लक्ष्मण, न च सुग्रीवेण, न च क्रूरः रावणः। इति वाली वानरपतिः, यथाविद्वान्, उक्तवान्; परम्परा सुस्पष्टा न मे, यथाश्रुतं वदामि। वानरश्रेष्ठाः अपि प्रेषिताः भवन्तयोः साहाय्यार्थं, बहून् बलवान् वानरान् संगृह्य युद्धाय। तेषां बलिनां वानराणां प्रतीक्षया, वानरपतिः न निष्क्रामति, राघवस्य कार्यसिद्ध्यर्थम्। सौमित्रे, यथा पूर्वं सुग्रीवेण निश्चितम्, अद्यैव सर्वे बलवन्तः वानराः आगन्तव्यम्। अद्य शतसहस्राणि ऋक्षाणां, शतशः लाङ्गूलिनः च आगमिष्यन्ति, हे शत्रुतापन; कोटिशः दीप्तिमन्तः वानराः, हे काकुत्स्थ। यतः तव क्रुद्धस्य रक्तलोचनस्य च मुखं दृष्ट्वा, वानर्यः न शान्तिम् आप्नुवन्ति, सर्वाः भीताः, आपद्भयम् आशङ्कन्ते। इदानीं श्रीमद्रामायणे वाल्मीकिना किष्किन्धाकाण्डे षट्त्रिंशः सर्गः श्राव्यः। तदा तारया मधुरैः धर्मयुक्तैः च वाक्यैः संबोधितः सौमित्रिः, स्वभावतः शान्तः, तस्य वाक्यं प्रतिजग्राह। तस्य वाक्यस्य स्वीकृतौ, वानरसेनापतिः सुग्रीवः, महता भीतेन पीडितः, स्ववस्त्रं सिक्तमिव त्यक्तवान्। ततः स वानरपतिः सुग्रीवः, मदं विहाय, बहुसूत्रकं वर्णमाल्यं ग्रीवायां स्थितं छित्त्वा अपास्य। स सर्वेषां वानराणां श्रेष्ठः, सुग्रीवः, महाबाहुं लक्ष्मणं विनीतवाक्यैः प्रहृष्टः अभाषत।