ततः तारा लक्ष्मणं समुपसृत्य कोपसम्भ्रान्तं सान्त्वयन्ती इदं मधुरमुवाच—"क्षन्तव्यः ते भ्राता, स कपिवरः सुग्रीवः, मम समीपस्थः, कामनया प्रवृत्ताचारः, कामवशात् लज्जां हित्वा सञ्चरन्, शत्रुवीरहन्, त्वया। यः धर्मनिष्ठः महर्षिः अपि तपसा युक्तः, स कामेन मोहितः बध्नाति; एष तु स्वभावतः चलचित्तः कपिराजः, कथं न स सुखेषु सङ्गमुपयाति? एवमुक्त्वा तारा, भावविह्वलाक्षी, पुनः लक्ष्मणं प्राज्ञमभ्यभाषत—"नरश्रेष्ठ, सुग्रीवेण चिरात् सर्वं व्यवस्थितं, यद्यपि स कामवशः, तथापि तव कार्यसिद्ध्यर्थं यत्नशीलः अस्ति। अधुना महाबलिनः महाकायाः, कामरूपिणः, पर्वतवासिनः, शतसहस्रकोट्यः कपयः आगतानि। अतः, महाबाहो, आगच्छ; त्वया धर्मस्नेहबन्धनं रक्षितम्, धर्मात्मनां पत्न्याः दर्शनं च निश्चलं भवति।" एवमुक्तः तारा त्वरया अनुमन्यते, स लक्ष्मणः महाबाहुः रिपुसूदनः अन्तः प्रविवेश। तत्र स सुग्रीवं सूर्यसमप्रभं, उत्तमसुवर्णासनस्थं, दिव्यवस्त्राभरणधारिणं, अमरावतीविराजमानं, इन्द्रसमं, रम्यैः आवरणैः भूषितं ददर्श। स तं दिव्याभरणैः विभूषितं, दिव्यरूपयशसं, दिव्यमाल्याम्बरधरं, दुर्जयं महेन्द्रमिव ददर्श। स्त्रीभिः दिव्याभरणमाल्यभूषिताभिः परिवृतं, रतिसंरक्तलोचनं, कालमिव ददर्श। स सुवर्णवर्णः वीरः, रम्ये सुवर्णासने स्थितः, रमां दृढमालिङ्ग्य, विशाललोचनः सौमित्रिं अपि अप्रमत्तमनाः, विशालाक्षं च निरीक्षते। एवमत्र कीष्किन्धाकाण्डे चतुस्त्रिंशः सर्गः श्रोतव्यः। ततः लक्ष्मणः, पुरुषर्षभः, निर्बाधं प्रविश्य, कोपसंरक्तः, सुग्रीवं दृष्ट्वा तस्य मनः कम्पितम्। स दशरथात्मजं क्रुद्धं, दीप्ततेजसं, भ्रातृव्यसनकर्शितं, गभीरनिःश्वासं दृष्ट्वा, कपीन्द्रः सुवर्णासनं परित्यज्य, इन्द्रध्वजमिव महद्भूषितं, समुत्पपात। तस्योत्थाय रमया सह, अन्याभिः स्त्रीभिः च, तारा इव पूर्णचन्द्रं, सुग्रीवं परिवृत्य उत्तस्थुः। स रक्तलोचनः, दीप्तमानः, अञ्जलिं कृत्वा, वृक्षमिव कल्पद्रुमं, तत्र सन्न्यविष्टः। तं रमया सहितं, स्त्रीभिः परिवृतं, लक्ष्मणः कोपसंरक्तः, ताराभिः चन्द्रमिव, इदं वचनमब्रवीत्— "राजा यः बलसम्पन्नः, कुलीनः, दयालुः, दमशीलः, कृतज्ञः, सत्यवादी च, स लोके पूज्यते। धर्मातिरिक्तः राजा, मिथ्यावादी, यः स्वहितेषु प्रतिज्ञाभङ्गं करोति, सः कः अत्यन्तं क्रूरः? अश्वप्रतिज्ञाभङ्गे शतम्, गोषु सहस्रं, पुरुषप्रतिज्ञाभङ्गे स्वं कुलं नाशयति। यः मित्रसाहाय्यं प्राप्य न प्रतिकरोति, सः कृतघ्नः सर्वेषां प्राणिनां, मृत्युं अर्हति, कपीश्वर। एष श्लोकः ब्रह्मणा गीतः, सर्वलोकैः पूजितः, कृतघ्नदर्शनात् क्रुद्धेन उक्तः; शृणु कपे। गोहत्यायां सुरापाने चौर्ये प्रतिज्ञाविघातने च, प्रायश्चित्तं धर्मज्ञैः उक्तं; कृतघ्नस्य तु न अस्ति। त्वं हीनः, कृतघ्नः, मिथ्यावादी, कपे, रामस्य पूर्वसाहाय्यं न प्रतिपद्यसे। यः रामात् साहाय्यं प्राप्य, सीतायाः अन्वेषणे न यत्नं करोति, सः कृतघ्नः। त्वं विषये रतः, मिथ्यावादी, रामः त्वां मण्डूकवेषधरं सर्पमिव न वेत्ति। महात्मना दयालुना रामेण त्वं कपिराज्ये स्थापितः। यदि त्वं राघवकृतं न जानासि, शीघ्रं वलिनं तीक्ष्णैः बाणैः हतं पश्यसि। येन मार्गेण वाली हतः, स मार्गः न निरुद्धः; प्रतिज्ञां पालय सुग्रीव, न वलीपथं गच्छ। नूनं त्वं न पश्यसि स धनुष्मन्तं, तानि बाणानि च इक्ष्वाकुवंशसम्भूतानि वज्रसमानि; तस्मात् सुखानि भोक्तुं प्रवृत्तः, रामस्य कार्यं न चिन्तयसि।" एवमत्र कीष्किन्धाकाण्डे पञ्चत्रिंशः सर्गः श्रोतव्यः। एवमुक्ते सौमित्रिणा, दीप्ततेजसा, तदा तारा शशिसममुखी लक्ष्मणमुवाच— "लक्ष्मण, एवं वक्तुं न युक्तं; सः तव वाक्यं न अर्हति; विशेषतः कपिप्रभुः तवात् कर्कशं वचनं न श्रोतुमर्हति। सुग्रीवः न कृतघ्नः, न मिथ्यावादी, न क्रूरः; न स मिथ्यावचनं वदति, न च कपटः, वीर। सुग्रीवः पूर्वसाहाय्यं न विस्मृतवान्; यत् रामेण युद्धे कृतं, यन्न कश्चन अन्यः कर्तुं शक्नोति, सः कपिः न विस्मरत्। रामस्य प्रसादात् सुग्रीवः कीर्तिं, कपीश्वर्यं, रुमां, माम्, त्वां च प्राप्तवान्, रिपुतापन। पूर्वं दुःखं अनुभूय, अधुनैव परमं सुखं अनुभवन्ति; यथा विश्वामित्रः मुनिः पूर्वं दुःखं, ततः सुखं, कालं न वेत्ति। दशवर्षाणि, लक्ष्मण, धर्मात्मा मुनिः विश्वामित्रः घृताचीसहितः कालगतिं न अवेदयत्। विश्वामित्रः अपि, कालज्ञेषु श्रेष्ठः, समयागमं न अवेदयत्; किं पुनर् सामान्यजनाः?" एवं तत्र श्लोकानुक्रमेण, भावानुसारं, कीष्किन्धाकाण्डस्य कथा प्रवहति।