सोमदा तु, स्वस्य पुत्रस्य कृत्यं यथोचितं दृष्ट्वा, गन्धर्वकन्या च, विधिनुसारं, हर्षपूर्णा स्वानुजायां सस्नेहं स्पृशन्त्याः कुशनाभं प्रशंसन्त्याः, ताः सुभगाः सूनवध्वः स्वागतं कृतवती। ततः ब्रह्मदत्तः विवाहं कृत्वा निर्गतः। तस्मिन्नेव काले, पुत्राभावेन शोकितः राजा कुशनाभः पौत्रार्थं पुत्रकामेष्टिं अयजत्। यज्ञे प्रवर्तमाने, ब्रह्मपुत्रः महात्मा कुशः कुशनाभं अभ्यधावत्, 'पुत्र', इत्युक्त्वा, 'तव सदृशः धर्मात्मा पुत्रः भविष्यति; तेन गाधिः चाख्यातिः च तव लोकं प्राप्स्यसि' इत्युवाच। एवं उक्त्वा कुशः आकाशं प्रविश्य ब्रह्मलोकं गतः। कालान्तरे, कुशनाभाय बुद्धिमते धर्मात्मा पुत्रः जातः, गाधिनाम्ना। स गाधिः धर्मपरायणः, ककुत्स्थवंशज, मम पिता; अहं कौशिकः कुशलवंशे जातः। मम ज्येष्ठा भगिनी सत्यवती नाम्ना, धर्मनिष्ठा, ऋचीकाय दत्ता। सा सत्यवती महात्मा, पतिसंयुक्ता, देहेन स्वर्गं गता, महती नदी कौशिकी अभवत्। दिव्या, शुद्धवारिणी, रम्या, हिमालयस्थित्या, मम भगिनी कौशिकी लोकहिताय नदी अभवत्। तस्मात् अहं हिमालयसमीपे भगिन्या कौशिक्या सह स्नेहयुक्तः सुखं वसामि। सा सत्यवती सत्यधर्मनिष्ठा, पतिसंयता, महाभागा, कौशिकी उत्तमा नदी अभवत्। राम, नियमेन तां त्यक्त्वा अहं इह आगतः; सिद्धाश्रमं प्राप्तः, तव तेजसा सिद्धः। एषा मम जन्मकथाः, वंशः, भूमिः च, यथा त्वया पृष्टं, महाबाहो। ककुत्स्थवंशज, रात्रेः मध्यभागः गतो यथा अहं कथा उक्तवान्; त्वं निद्रां प्राप्नुहि, शुभं भवतु, यात्रा विघ्नं न भवतु। सर्वे वृक्षाः स्थिराः, मृगाः पक्षिणः च निवृत्ताः, दिशः च, रघुवंशवर्धन, रात्रेः तमसा आच्छन्नाः। संध्याकालः शनैः नश्यति, गगनं तारा-नक्षत्रैः दीप्यमानं, नेत्रैः आवृतं इव प्रकाशते। शीतांशुः चन्द्रः उदितः, जगतः तमः नाशयन्, स्वतेजसा जीवात्मनां मनांसि प्रमोदयति। रात्रिवासिनः सर्वे विचरन्ति, यक्षराक्षसपिशाचसमूहः च गच्छन्ति। एवं उक्त्वा महातेजाः महर्षिः मौनं जग्राह; सर्वे ऋषयः 'साधु साधु' इति प्रशंस्य पूजां अकुर्वन्। एषः कुशिकवंशः महात्मा, धर्मनिष्ठः, कुशपुत्राः ब्रह्मसदृशाः, नरश्रेष्ठाः। विशेषतः त्वं, विश्रामित्र महाभाग, प्रसिद्धः; कौशिकी नदी तव वंशं शोभयति। ऋषिप्रशंसितः विश्रामित्रः सूर्यास्तमयमिव निद्रां प्रविष्टः। रामः सौमित्रेण सह, किंचित् विस्मितः, महर्षिं प्रशंस्य, निद्रां प्रविष्टः। शोणतीरे शेषरात्रिं महर्षिभिः सह उपवेश्य, रात्रिः प्रकाशमयी जातायां, विश्रामित्रः उवाच। 'राम, रात्रिः प्रकाशिता, प्रातःकालः आरभ्यते; उत्तिष्ठ, उत्तिष्ठ, शुभं भवतु, यात्रा सिद्ध्यतु।' तस्य वचनं श्रुत्वा, कृतस्नानादिकं रामः गन्तुमिच्छन्, 'एषा शोणा नदी रम्या, शुद्धवारिणी, गम्भीरा, वालुकाभूषिता; केन मार्गे, महर्षे, वयं तरामः?' इति पप्रच्छ। तं रामं विश्रामित्रः 'एषः मार्गः मया निर्दिष्टः, येन महर्षयः यान्ति' इति प्रत्युवाच। ततः विश्रामित्रवचनं श्रुत्वा, महर्षयः विविधवनानि निरीक्षन्तः अग्रे गच्छन्ति। दीर्घं मार्गं गत्वा, दिवसस्य अर्धं गतम्, ते जाह्नवीं नदीं दृष्टवन्तः, ऋषिसंसेवितां। तां पुण्यां नदीं, हंसबकनिवासां, दृष्ट्वा सर्वे ऋषयः रामः च हृष्टाः अभवन्। तस्याः तीरे सर्वे निवासं कृत्वा, विधिवत् स्नात्वा, पितृदेवताभ्यः तर्पणं अकुर्वन्। अग्निहोत्रं कृत्वा, अमृतसदृशं हविः भुक्त्वा, शुभे जाह्नवीतीरे प्रविष्टाः, हर्षपूर्णचित्ताः। सर्वे महात्मानं विश्रामित्रं समन्तात् उपविष्टाः, राघवौ च, रामः हृष्टचित्तः महर्षिं पप्रच्छ। 'भगवन्, त्रिपथगा गङ्गायाः उत्पत्तिं श्रोतुमिच्छामि; कथं सा त्रिलोकविजयिनी नदीपतिः अभवत्?' इति। रामवचनात् प्रेरितः महर्षिः विश्रामित्रः गङ्गायाः उत्पत्तिकथां आरब्धवान्। 'राम, हिमवत् पर्वतराजः, महौषधिनिधिः, पृथिव्यां अतुल्यरूपे द्वे कन्ये अभवताम्।