सर्वे तु तस्मिन्नेव काले धर्मार्थाभ्यां युक्तमाचरितुं यत्नं कुर्वन्तः, तत्र मद्यपानस्य न प्रशंसा कथञ्चन कर्तव्या, यतः तस्मात् मद्यपानात् धर्मार्थकामाः सर्वे विनश्यन्ति। यदा धर्मस्य कर्तव्यं न क्रियते तदा महान् धर्महानिः भवति, तथा सत्सखायं नष्टे, अर्थहानिर्विशाला जायते। यो मित्रं श्रेयांसं धनधर्मयोः, सत्यधर्मनिष्ठं, त्यक्तं तं सन्त्यक्त्वा धर्मे स्थैर्यं न दृश्यते। एवं स्थिते, अस्माभिः यथोचितं कर्तव्यम्; त्वं कर्मणः तत्त्वज्ञः, किमत्र कर्तव्यं इति निर्दिश। तस्य धर्मार्थाभिमुखानि, स्वभावतः मधुराणि च वचनानि श्रुत्वा, तारा राजपुत्रसंबन्धिनि वस्तुनि विज्ञाय, विश्वासपूर्वकं पुनः प्रत्युवाच। "नायं क्रोधस्य कालः, राजन्, न च स्वजनप्रति कोपः कर्तव्यः; हितैषिणः अपराधमपि, वीर, त्वया सहनं युक्तम्। कथं हि सद्भावसम्पन्नः राजपुत्रः, क्लेशितात्मन्यपि, कोपं कुर्यात्? त्वत्तुल्यः संयतात्मा, तपसा जातः, कोपवशं कथं नीयेत? अहं कपिश्रेष्ठस्य वीरस्य क्रोधं जानामि, काले कर्तव्यं च जानामि, तव कृते कृतं च, अत्र कर्तव्यं च जानामि। देहजबलस्य दुःसहत्वं, पुरुषश्रेष्ठ, अहं जानामि; यत्र कामवशेन सुग्रीवः बद्धः, तत्र स आसक्तः प्रमत्तश्च। तव मनः न कामवशं गतं, नापि कोपवशं; कामरतो जनः देशकालधर्मान् न पश्यति। तस्मात्, तव भ्रातरं कपिसत्तमं, मम समीपस्थं, कामवशं, लज्जाहीनं, शत्रुवीरहन्, क्षमस्व। महर्षयः अपि धर्मतपःपरायणाः, कामवशात् मोहबद्धाः भवन्ति; अयं कपिराजः स्वभावतः चलः, स कथं नासक्तः स्यात्? इति तारा, भावसमाकुलया दृष्ट्या, श्रान्ता अपि, हितं पतये भाषमाणा, पुनः लक्ष्मणं महाबलम् उवाच। "पुरुषश्रेष्ठ, सुग्रीवेण चिरात् आज्ञापितं सर्वं, स च कामवशोऽपि तव कार्यसिद्धौ प्रवृत्तः। अधुना महाबलाः कामरूपिणः कपयः, शतसहस्रकोटयः, पर्वतवासिनः, आगताः। अतः, बलेन युक्त, त्वं आगच्छ; तव सदाचारः सख्यबन्धनं रक्षितवान्, पत्न्याः दर्शनं धर्मिणां न विचलति।" एवं तारा त्वरया अनुमोदिता वा, लक्ष्मणः महाबाहुः शत्रुनिग्रही, अन्तः प्रविवेश। स तत्र सुग्रीवं सूर्यसमप्रभं, उत्तमरत्नमयपीठे निषण्णं, दिव्याभरणविभूषितं, दिव्यरूपयशसम्, दिव्यमाल्याम्बरधरं, महेन्द्रसदृशं, दृष्टवान्। तं च दिव्याभरणमाल्ययुक्ताभिः स्त्रीभिः परिवृतं, रागाविष्टनेत्रं, यमसदृशं, स दृष्टवान्। सुवर्णवर्णः स वीरः, रमणीयासने स्थितः, रुमां दृढमालिङ्ग्य, विशाललोचनः सौमित्रिं अपि, अविचलितात्मानं, निरीक्षते स्म। एतस्मिन् सर्गे चतुस्त्रिंशत्तमः सर्गः श्राव्यः, यत्र श्रीमद्रामायणे वाल्मीकिना किष्किन्धाकाण्डे निरूप्यते। ततः लक्ष्मणं पुरुषर्षभं, निर्बाधमभ्यागतं, क्रुद्धं दृष्ट्वा, सुग्रीवः चित्तविक्षेपं प्राप। दशरथात्मजं क्रुद्धं, दीप्ततेजसं, भ्रातृदुःखातुरं, स दृष्ट्वा, कपिश्रेष्ठः स्वर्णासनं त्यक्त्वा, इन्द्रध्वजमिव शोभनं, उत्थितः। तस्योत्थानेन, रुमया सह, अन्याः स्त्रियः अपि, पूर्णचन्द्रमिव नक्षत्राणि, उत्थाय तस्थुः। रक्तलोचनः, तेजस्वी, कृताञ्जलिः, स वृक्षवत् विचरन्, तत्र स्थितः। लक्ष्मणः क्रुद्धः, रुमया सहितं, स्त्रीभिः परिवृतं सुग्रीवं, ताराभिरिव चन्द्रमसं, इदं वचनं अब्रवीत्— "यो राजा बलसम्पन्नः, कुलीनः, दयालुः, संयमी, कृतज्ञः, सत्यवादी च, स लोके पूज्यते। यः तु अधर्मस्थितः, स्वहिते मिथ्यावचनं करोति, सः कः पापतरः? अश्वप्रतिज्ञाविच्छेदे शतं हन्याद्, गवां सहस्रं, पुरुषप्रतिज्ञायाः भङ्गे आत्मनं कुलं च नाशयति। यो हि मित्रैः प्रथमं कृतोपकारः, तेषां प्रत्युपकारं न करोति, सः सर्वभूतेषु कृतघ्नः, मरणार्हः। ब्रह्मणा कीर्तितं, सर्वलोकसम्मितं, कृतघ्नदर्शनात् क्रुद्धेन गीतं श्लोकं शृणु। गोहत्यायां, सुरापाने, स्तेयकर्मणि, प्रतिज्ञाभङ्गे च, प्रायश्चित्तं धर्मज्ञैः उक्तम्; कृतघ्नस्य तु नास्ति। त्वं, कपे, अश्लीलः, कृतघ्नः, मिथ्यावादी च, यतः रामस्य कृतं न प्रत्युपकृतवान्। रामात् कृतोपकारः सन्, यदि प्रत्युपकारं कर्तुमिच्छसि, तदा सीतायाः अन्वेषणे यत्नं कुर्याः। त्वं विषयासक्तः, मिथ्याप्रतिज्ञः; रामः त्वां मण्डूकवेषधारीं सर्पं न जानाति। महात्मना, दयालुना रामेण, त्वं, पापिन्, कपिराज्ये प्रतिष्ठापितः। यदि त्वं राघवस्य कृतं न जानासि, शीघ्रं वधं वालिनः तीक्ष्णैः बाणैः पश्यसि। यया पन्था वालिना हतः, सा न निरुद्धा; प्रतिज्ञां पालय, वालिव्रतम् अनुवर्तस्व मा।" इति वाल्मीकिना श्रीरामायणे किष्किन्धाकाण्डे एतेषां श्लोकानां भावार्थः एकस्मिन् प्रवाहेण सम्यक् निरूपितः।