राजा कुशानाभः स्वस्य कन्याः विवाह्य, ब्रह्मदत्तं तासां पतिं कृत्वा, तं गुरुभिः सह भार्याभिः सहितं सस्नेहं प्रेषयामास। तस्मिन्नेव काले सोमदा, स्वपुत्रस्य यथोचितं कर्म दृष्ट्वा, सा च गन्धर्वकन्या धर्मानुसारं सस्मितं सन्तोषेण स्नुषाः स्वागतमकरोत्, ताः स्पृष्ट्वा कुशानाभं च स्तुत्वा प्रहर्षमविन्दत्। एवमेतस्मिन् समये, हे राम, श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे बालकाण्डे चतुस्त्रिंशः सर्ग आरभ्यते। यदा ब्रह्मदत्तः विवाह्य स्वगृहं प्रस्थितः, तदा पुत्रेच्छया निःसन्तानः राजा कुशानाभः पौत्रकाम्यया यज्ञं समारभत। तस्मिन्नेव यज्ञकर्मणि, ब्रह्मपुत्रः महातेजाः कुशः राजा कुशानाभं सम्बोध्य उवाच—“वत्स, तुभ्यं स्वसदृशः धर्मात्मा पुत्रः भविष्यति; तेन त्वं गाधिं लप्स्यसे, लोके चिरस्थायिनं यशः प्राप्स्यसि।” इति उक्त्वा भगवान् कुशः दिवं जगाम, ब्रह्मलोकं प्राप्तवान्। कालेन महता, धर्मात्मनः कुशानाभस्य महातेजाः पुत्रः जातः, गाधिनामकः। स गाधिः, हे काकुत्स्थ, मम पिता धर्मपरायणः; अहं तु कौशिकः कुशवंशे जातः, रघुनन्दन। मम ज्येष्ठा भगिनी सत्यवती नाम, धर्मनिष्ठा, ऋचीकाय दत्ता। सा सत्यवती पतिसंयुक्ता, दिव्यशरीरा स्वर्गं गता, महानदी कौशिकी जाता। सा कौशिकी, दिव्या, शुद्धसलिला, रम्या, हिमालयस्थित्या, लोकार्थं नदीरूपं प्राप्य स्थितवती। तेनाहं, हे रघुनन्दन, हिमालयस्य समीपे भगिन्या कौशिक्या सह स्नेहयुक्तः सुखेन वसामि। सा धर्मनिष्ठा सत्यवती, सत्यधर्मनिष्ठा, पतिसंयुता, पुण्यश्लोका, कौशिकी श्रेष्ठा नदी जाता। अहं तु नियमेन तां विहायात्र प्राप्तः, सिद्धाश्रममागत्य तव तेजसा सिद्धः। एषा मम जातिसंप्रदायस्य, भूमेः च, कथा यथा त्वया पृष्टा, हे महाबाहो राम, इत्युक्तम्। रात्रेः मध्यमा यामः गतः, इति काकुत्स्थ, मया एता कथाः कथिताः; निद्रां प्रपद्यस्व, शुभमस्तु, यथा गमनाय विघ्नो न भवेत्। सर्वे वृक्षा निश्चलाः, मृगपक्षिणः शान्ताः, दिशः रघुनन्दन, रात्र्यन्धकारेण आवृताः। शनैः संध्याग्रहणं क्षीयते, नभः नक्षत्रतारागणैः शोभते, इव नेत्रपटलैः आच्छादितम्। शीतांशुः चन्द्रः उदितः, तमः निहत्य, स्वप्रभया प्राणिनां मनांसि प्रमोदितवान्। रात्रिचराः सर्वे विचरन्ति, यक्षराक्षसपिशाचगणाश्च तत्र विचरन्ति। एवं उक्त्वा महातेजाः महर्षिः तुष्णीं बभूव; सर्वे मुनयः तं “साधु, साधु!” इति प्रशशंसुः। एषा कौशिकानां वंशः महात्मा, सदा धर्मनिष्ठः; कुशपुत्राः महात्मानः, ब्रह्मसमाः, नरश्रेष्ठाः। विशेषतः त्वं, भगवन् विश्वामित्र, प्रसिद्धः; कौशिकी श्रेष्ठा नदी तव वंशं शोभयति। मुनिप्रमुखैः स्तुतः, कौशिकपुत्रः श्रीमान् निद्रां जगाम, इव सविता अस्तं गतः। रामः सौमित्रिणा सह, विस्मितः, मुनिश्रेष्ठं स्तुत्वा निद्रां जगाम। शृणु पञ्चत्रिंशः सर्गः, श्रीमद्वाल्मीकीय रामायणे बालकाण्डे पञ्चत्रिंशः सर्ग आरभ्यते। शेषां रात्रिं शोणतीरे महर्षिभिः सहितः रामः यावत् रात्रिः प्रकाशवती जाता, तावत् विश्वामित्रः रामं सम्बोध्य उवाच—“रात्रिः प्रकाशमयी, प्रभाते प्रवृत्ते, उत्थाय, उत्थाय, शुभमस्तु ते, यात्रा सिद्ध्यर्थं सज्जः भव।” तस्य वचः श्रुत्वा, प्रातःकृत्यं कृत्वा, रामः प्रस्थितुमिच्छन्, इदं वचनमब्रवीत्—“एषा शोणा नदी रम्या, शुद्धसलिला, गम्भीरा, वालुकाकुला; केन पन्था, मुनिश्रेष्ठ, तां तरामः?” तदा रामेण पृष्टः, विश्वामित्रः प्रत्युवाच—“एष एव पन्थाः मया निर्दिष्टः, येन महर्षयः यान्ति।” इति मुनिना उक्तः, सर्वे महर्षयः वनानि विचिन्वन्तः प्रस्थिताः। दीर्घं मार्गं गत्वा, अर्धदिवसे गते, सर्वे तं जाह्नवीं नदीं दृष्टवन्तः, या ऋषिसेविता, नद्युत्तमा। तां पुण्यां नदीं हंसक्रौञ्चसङ्कुलां दृष्ट्वा, सर्वे मुनयः रामश्च हृष्टाः अभवन्। तस्याः तीरे निवेशनं कृत्वा, स्नात्वा विधिवत् पितृदेवताभ्यो बलिं च ददुः। अग्निहोत्रं कृत्वा, हविरन्नं पित्वा, अमृतकल्पं तस्मिन् जाह्नवीतीरे, प्रमोदितचित्ताः स्थिताः। ततः सर्वे मुनयः, रामः च सहितः, महात्मानं विश्वामित्रं सर्वतः परिवृत्य, सम्यक् उपविष्टाः। रामः हृष्टचित्तः विश्वामित्रं प्राह—“भगवन्, त्रिपथगा या गङ्गा, तस्याः उत्पत्तिं श्रोतुमिच्छामि; सा कथं त्रैलोक्यविजया नद्युत्तमा जाता?” रामस्य प्रेरणया, महातेजाः विश्वामित्रः गङ्गायाः उत्पत्तिं जन्म च कथयितुं प्रवृत्तः।