हरिः ॐ। वानराधिपः स सुग्रीवः, सुखरसेन मदोन्मत्तः, सुखभोगेषु निमग्नः, चत्वारि मासान्यतीतानि न ज्ञातवान्, कालस्य गतिं न विवेच्य। एवं तस्य मद्यपानं धर्मार्थयोः साधने न प्रशस्यते, यतः मद्यपानात् ह्यर्थोऽपि धर्मोऽपि च नश्यन्ति। कर्तव्यस्य अनुष्ठानाभावे धर्महानिः महान् भवति; स च यो धर्मात्मा मित्रं नष्टं प्राप्नोति, तस्यार्थहानिः अपि अत्यन्तं दुःखदः। यः मित्रं श्रीसम्पन्नं धर्मनिष्ठं सत्यव्रतं त्यजति, तत्र धर्मे स्थैर्यं न दृश्यते। एवं सति, अस्माभिः यथोचितं कर्तव्यम्; युष्माभिः कर्मणः स्वरूपज्ञैः किमिदानीं कर्तव्यमिति वक्तव्यम्। तस्य धर्मार्थचिन्तायुक्तं मधुरं वचनं श्रुत्वा, तारा तं विषयं विज्ञाय, विश्वासपूर्वकं पुनः तस्मै वाक्यमुवाच। सा तारा उवाच— "नायं क्रोधस्य समयः, न च स्वजनानां प्रति क्रोधः कर्तव्यः; यः तव हितैषिणः, तेषां दोषमपि सह्यं भवेत्।" "कथं हि स्वभावसंपन्नः राजपुत्रः, हीनचित्तस्य कोपं कुर्यात्? यः स्वसंयमी तपसा जातः, स कथं क्रोधवशं गच्छेत्? अहं जानामि वानरराजस्य कोपं, कर्मणः समयमपि वेद्मि; यत् तव कृतं, यच्च अवशिष्टं, तत्सर्वं जानामि।" "हे पुरुषश्रेष्ठ, कामबलस्य दुष्सहत्वं अपि वेद्मि; स सुग्रीवः यत्र कामेन बद्धः, तत्र तस्य प्रमादः जातः। तव मनः न कामवशं गतम्, न च त्वं क्रोधवशः; यः कामरम्यः स न देशं, न कालं, न धर्मं पश्यति। अतः, हे रिपुसूदन, कामवशं गतं लज्जाहीनं प्रियं भ्रातरं वानराधिपतिं क्षमस्व।" "महर्षयः अपि धर्मनिष्ठाः तपस्विनः, कामेन मोहिता भवन्ति; स वानरराजः स्वभावात् चलचित्तः, स कथं न रतिषु प्रवर्तेत? इत्युक्त्वा, सा वानरी तारा, अश्रुपूर्णलोचना, पुनः लक्ष्मणं महाबलिनं उपगम्य, क्लान्ता सती स्वपतेः हिताय वाक्यमुवाच।" "हे पुरुषश्रेष्ठ, सुग्रीवः चिरात् एव सर्वं सज्जीकृतवान्; स कामवशोऽपि तव कार्यसिद्धौ प्रवृत्तः। अधुना महाबलिनः वानराः, रूपाण्यन्यतराणि धारयन्तः, शतसहस्रकोटिशः, विविधपर्वतेषु वसन्तः, आगतानि। अतः, आगच्छ महाबाहो; तव साधुत्वेन मित्रधर्मः रक्षितः, धर्मात्मनां पत्नीसाक्षात्कारः स्थिरः भवति।" एवं तया तारया अनुमोदितः वा त्वरितः प्रेरितः वा, महाबाहुः शत्रुसूदनः लक्ष्मणः अन्तः प्रविवेश। स तत्र सुग्रीवं सूर्यसमप्रभं, उत्तमकाञ्चनसिंहासने निषण्णं, शोभनैः वस्त्रैः भूषितं ददर्श। दिव्याभरणैः शोभमानं, दिव्यरूपसम्पन्नं, दिव्यमाल्याम्बरधारिणं, महेन्द्रसदृशं अजित्यम् अपश्यत्। दिव्याभरणमाल्यभूषिताभिः स्त्रीभिः परिवृतं, रागविस्फारितलोचनं, स मृत्युसदृशः प्रतीतिः। तं सुवर्णवर्णं वीरं शोभनसिंहासने स्थितं, रुमां परिष्वज्य, विशालाक्षं सौमित्रिं अपश्यत्, यस्य तेजो न हीनं, यस्यापि नेत्रे विशालम्। एवं श्रीमद्रामायणे वाल्मीकिना किष्किन्धाकाण्डे चतुस्त्रिंशः सर्गः श्रूयताम्। ततः लक्ष्मणः पुरुषर्षभः, अनवरोधेन प्रविश्य, कोपसंयुक्तः, सुग्रीवं दृष्ट्वा, तस्य इन्द्रियाणि विक्षिप्तानि। स दशरथात्मजं क्रुद्धं, दीप्ततेजसं, भ्रातृव्यथया संतप्तं, दीर्घश्वासिनं दृष्ट्वा, वानरश्रेष्ठः सुवर्णपीठात् उत्तस्थौ, इन्द्रध्वज इव शोभमानः। तस्योत्थानेन सह, रुमां च अन्याः स्त्रियः अपि उत्तस्थुः, तारा इव पूर्णचन्द्रं सुग्रीवं परिवृत्य। स रागविस्फारितलोचनः, दीप्तमानः, कृताञ्जलिः, विचरन् स्थितः, कल्पवृक्ष इव बभौ। तदा लक्ष्मणः कोपसम्युक्तः, रुमया सहितं स्त्रीभिः परिवृतं सुग्रीवं, ताराभिः परिवृतं चन्द्रमिव, इदं वचनमुवाच— "राजा यः बलसम्पन्नः, कुलीनः, दयालुः, स्वसंयमी, कृतज्ञः, सत्यवाग्यः, स लोके पूज्यते। यः तु अधार्मिकः सन्, स्वहितेषु मिथ्यावचनं करोति, तस्मात् क्रूरतरो न अस्ति। अश्वविषये प्रतिज्ञाभङ्गे शतम्, गाविषये सहस्रं, नृविषये तु आत्मानं कुलं च विनाशयति।" "यः मित्रसाहाय्यं प्राप्य, प्रत्युपकारं न करोति, स सर्वेषां प्राणिनां कृतघ्नः, मृत्युं अर्हति, हे वानराधिप। ब्रह्मणा गीतं, सर्वलोकपूजितं, कृतघ्नदर्शनात् क्रुद्धेन इदं श्लोकं शृणु।" "गवां वधः, सुरापानं, चोरी, व्रतभङ्गः च—एषां प्रायश्चित्तं धर्मज्ञैः विहितम्; कृतघ्नस्य तु न प्रायश्चित्तम्। त्वं अधमः, कृतघ्नः, मिथ्यावादी च, हे वानर, रामस्य कृतपूर्वस्य साहाय्यस्य प्रत्युपकारं न करोति।" "रामस्य साहाय्यं प्राप्य, यदि प्रत्युपकारं कर्तुम् इच्छसि, सर्वशक्त्या सीतायाः अन्वेषणं कुर्याः। त्वं विषयेषु सक्तः, मिथ्याप्रतिज्ञः; रामः त्वां माण्डूकवेषधारिणं सर्पमिव न वेत्ति।" "महात्मना दयालुना रामेण, त्वं पाप, वानराधिपतित्वं प्राप्तः। यदि त्वं राघवस्य कृतं न जानासि, त्वं शीघ्रं वलिनं तीक्ष्णैः बाणैः हतं द्रक्ष्यसि।" इति।