तारायाः सन्निधानेन, तस्य शुद्धहृदयस्य लक्ष्मणस्य कोपः न जायते; महात्मानः हि स्त्रीषु कदाचित् दुष्टं व्यवहारं न कुर्वन्ति। यदा त्वं, सौम्यवाक्यैः तस्य इन्द्रियं च मनः प्रशम्य, समीपं गच्छसि, तदा अहं तं पद्मनयनं शत्रुनिग्रहम् अवगतम् कोपमुक्तं पश्यामि। तारा, मदात् चलितनेत्रा, सुवर्णमेखलाभरणैः शिथिलैः, शुभलक्षणैः शरीरं भूषिता, नम्ररूपा लक्ष्मणं समीपं गतवती। तस्याः दृष्ट्वा, कपिपतिपत्नीं, राजपुत्रः महात्मा तत्र स्थितः; लक्ष्मणः स्त्रीसन्निधौ कोपम् उपशम्य, अधोमुखः अभवत्। मदेन तथा राजपुत्रस्य सौम्यदृष्ट्या लज्जामुक्ता तारा, स्नेहपूर्णं अर्थयुक्तं मधुरं च वाक्यम् उवाच। "राजन्, कोपस्य मूलम् किम्? कः तव आज्ञां न पालयति? कः निर्भयः, वनाग्निपथे शुष्कवृक्षः इव स्थितुं साहसिकः?" इति तस्याः शान्तं च प्रगल्भं वाक्यं श्रुत्वा, लक्ष्मणः पुनः स्नेहनिर्भरं स्पष्टं च उत्तरं दत्तवान्। "एषा ते वृत्तिः कामनुगता धर्मार्थसंग्रहं विस्मृत्य? त्वं पतिस्य कार्यं न जानासि, यद्यपि सः स्वकल्याणे निष्ठितः। सः राज्यस्य हितं न चिन्तयति, न च अस्मान्, दुःखग्रस्तान्; तारा, सः केवलं सुखे रतः, मन्त्रिणः सभां च उपेक्ष्य। कपिपतिः मदमत्तः, चतुर्मासं सुखे व्यतीतवान्, कालं न अवबुध्य। धर्मार्थसाधने मद्यपानं न प्रशस्यते; मद्यपानात् प्रयोजनं, सुखं, धर्मः च नश्यन्ति। कर्तव्यस्य अनुष्ठाने धर्महानिः महान्; स्नेहिनः धर्मिष्ठस्य नाशे अर्थहानिः अपि। मित्रं, अर्थधर्मयोः श्रेष्ठं, सत्यम् धर्मे च निष्ठितम्, त्यक्तम्, धर्मे च स्थिरता नास्ति। अतः, अस्मिन् कार्ये, यथोचितं कर्तव्यम्; त्वं, कर्मस्व तत्त्वज्ञा, किम् कर्तव्यम् घोषय।" एवं धर्मार्थचिन्तायुक्तं मधुरं च वाक्यं श्रुत्वा, तारा, राजपुत्रस्य कार्यं विज्ञाय, पुनः विश्वासेन वाक्यं उवाच। "एषः कोपसमयः नास्ति, राजन्; न च स्वजनेषु कोपः कर्तव्यः; त्वं, वीर, हितैषिणां दोषमपि सहनं अर्हसि। कः हि, क्षीणात्मनः प्रति, कुलीनः राजपुत्रः कोपितः स्यात्? त्वं, तपोभिः जातः, आत्मसंयमवान्, कोपवशं न गच्छसि। कपिपतेः वीरस्य कोपं जानामि; कार्यस्य समयं जानामि; तव कृते कृतं च जानामि, अत्र कर्तव्यं च। देहकामस्य शक्तिः दारुणा इति जानामि; कामेन सुग्रीवः बन्धितः, रागे रतः, प्रमत्तः च। तव मनः कामवशं न गतम्, कोपवशं न पतितम्; कामरतो जनः देशकालधर्मं न पश्यति। अतः, त्वं, शत्रुसूदन, तव भ्रातृं कपिपतिं, मम समीपस्थं, कामनुगतं, रागवशं लज्जाहीनं च, क्षमस्व। महर्षयः अपि धर्मनिष्ठाः, तपस्विनः, कामेन मोहबद्धाः भवन्ति; कपिराजः स्वभावतः चलः—कथं सः सुखेषु न रतः स्यात्?" एवं गम्भीरवाक्यं उक्त्वा, तारा, भावविह्वलनेत्रा, पुनः लक्ष्मणं, अपरिमितवीर्यं, पतिस्य हिताय, श्रान्ता अपि, उवाच। "नरश्रेष्ठ, सुग्रीवः पूर्वमेव सर्वं व्यवस्थितवान्; कामनुगतः अपि, तव कार्यसिद्धौ तिष्ठति। अधुना, महाबलाः कपयः, रूपान्यन्यतानि धारयन्तः, आगताः—लक्षांशः कोट्यः च, विविधान् पर्वतेषु वसन्तः। अतः, भुजबलसम्पन्न, आगच्छ; तव आचरणं स्नेहबन्धं रक्षितम्, धर्मिष्ठस्य पत्न्याः दर्शनं च स्थिरम्।" एवं तारया अनुमोदितः वा शीघ्रं प्रेरितः वा, महाबाहुः शत्रुनिग्रहः अन्तः प्रविष्टः। तत्र सः सुग्रीवम्, सूर्यसदृशं, उत्तमसुवर्णसिंहासने स्थितम्, शोभनवस्त्राभरणैः भूषितम्, ददर्श। दिव्याभरणैः शोभितं, दिव्यरूपयशसंपन्नम्, दिव्यमाल्यवस्त्रधारिणम्, महेन्द्रवत् अजितम्, सः अपश्यत्। दिव्याभरणमाल्यधारिणीभिः स्त्रीभिः परिवृतम्, रागोत्कटनेत्रम्, मृत्युसदृशं इव प्रादर्शत्। सुवर्णवर्णः वीरः, शोभनसिंहासने स्थितः, रुमाम् आलिङ्ग्य, विस्तीर्णनेत्रः सौमित्रिं अपि, अनव diminished मनाः, विस्तीर्णनेत्रः च, अपश्यत्। एवम् कीष्किन्धाकाण्डे वाल्मीकि-रामायणे चतुस्त्रिंशः सर्गः श्राव्यः। ततः लक्ष्मणः, नरश्रेष्ठः, निर्बाधं प्रविश्य, कोपितः, दृष्टः; सुग्रीवः इन्द्रियैः विक्षिप्तः अभवत्। दशरथसुतं, कोपितम्, उग्रश्वासं, तेजस्विनम्, भ्रातृदुःखात् क्लिष्टम्, दृष्ट्वा, कपिप्रवरः सुवर्णासनं त्यक्त्वा, इन्द्रध्वजवत्, उन्नतः अभवत्। तस्योत्थाने रुमाः अन्याः च स्त्रियः अपि, पूर्णचन्द्रवत्, तारा सहिताः, उत्थिताः। रक्तनेत्रः, तेजस्वी, अञ्जलिं कृत्वा, विचरन्, वृक्षराजवत् स्थितः। लक्ष्मणः, कोपितः, रुमायाः सहितं, स्त्रीभिः परिवृतं सुग्रीवम्, तारया चन्द्रवत् ताराभिः सहितं, सम्बोधितवान्। "राजा, बलसम्पन्नः, कुलीनः, दयालुः, आत्मसंयमवान्, कृतज्ञः, सत्यवादी च, लोके पूज्यते। यदि राजा अधर्मे स्थितः, उपकारिणां प्रति मिथ्यावचनं करोति, तस्यात् अधिकः क्रूरः कः?" इति कथा सुसंयता, वाल्मीकि-रामायणे, कीष्किन्धाकाण्डे, प्रतिपादिता।