वायुनाऽपि मुक्ताः कन्याः दृष्ट्वा राजा कुशनाभः अतिव प्रसन्नः पुनः पुनः हर्षम् अनुभूतवान्। ततः कन्याः ब्रह्मदत्ताय विवाह्य, राजा कुशनाभः तं पत्नीसहितं गुरुभिः सह मार्गे प्रेषितवान्। सोमदा च गन्धर्वकन्या पुत्रस्य योग्यकर्माणि कृत्वा दृष्ट्वा, सन्तोषेण स्वपत्नीन् स्वागतं कृतवती, ताः स्पृशन्ती कुशनाभं च स्तुतवती। एवं कथा समाप्तायाः पश्चात्, श्रीवाल्मीकि रामायणे बालकाण्डे चतुस्त्रिंशः सर्गः प्रवृत्तः। ब्रह्मदत्तस्य विवाहे सति तस्य गमनानन्तरम्, हे राघव, राजा कुशनाभः पुत्रकाम्याय यज्ञं समारब्धवान्, पौत्रस्य प्राप्त्यर्थं। यज्ञे प्रवृत्ते, ब्रह्मपुत्रः महात्मा कुशः राजा कुशनाभं संबोधितवान् — "हे पुत्र, तव सदृशः धर्मात्मा पुत्रः भविष्यति; तेन त्वं गाधिं च लोकस्मिन् शाश्वतीं कीर्तिं च प्राप्स्यसि।" इत्युक्त्वा कुशः आकाशं प्रविश्य ब्रह्मलोकं गतवान्। कालान्तरे, कुशनाभस्य बुद्धिमतः धर्मात्मा पुत्रः जातः, गाधिनाम्ना। हे ककुत्स्थवंशज, स धर्मात्मा गाधिः मम पिता; अहं कौशिकः कुशवंशे जातः, रघुसन्तानानां हर्षदायक। मम ज्येष्ठा भगिनी, हे राघव, सत्यवती नाम, धर्मनिष्ठा, ऋचीकाय दत्ता। सा सत्यवती, पतिसंयुक्ता, स्वशरीरेण स्वर्गं गता, महती कौशिकी नदी अभवत्। दिव्या, शुद्धवारिणी, रम्या, हिमालयस्थित्या, मम भगिनी कौशिकी लोकहिताय नदी अभवत्। अतः अहं हिमालयपार्श्वे भगिन्या सह स्नेहेन सुखेन वसामि, हे रघुसन्तान। सा धर्मात्मा सत्यवती, सत्यधर्मनिष्ठा, पतिसंयुता, सौभाग्यवती, श्रेष्ठा नदी कौशिकी अभवत्। वास्तवतः, हे राम, नियमेन तां त्यक्त्वा अहम् अत्र आगतः; सिद्धाश्रमं प्राप्तवान्, तव तेजसा सिद्धः अभवम्। हे राम, मम जन्म, वंशः, भूमिः — यथा त्वया पृष्टम् — इदं सर्वं उक्तम्, हे महाबाहो। हे ककुत्स्थवंशज, निशीथः अतीतः, कथाः उक्ताः; शयनं कुरु, सौभाग्यं ते भवतु, यात्रा न विघ्नितव्याः। सर्वे वृक्षाः निश्चलाः, मृगपक्षिणः निसृत्य गताः, दिशः रात्र्याः तमसा आच्छादिताः, हे रघुसन्तान। संध्याकालः शनैः शनैः अस्तं गच्छति, आकाशः चक्षुष्मता इव आच्छन्नः, तारागणैः च प्रकाशमानः। शीतांशुः चन्द्रः उदितः, जगत्तिमिरं नुदन्, स्वतेजसा प्राणिनां मनांसि हर्षयन्। रात्रिचराः सर्वे विचरन्ति, यक्षराक्षसगणाः, भीमाः मांसभक्ष्यगणाः च। एवं उक्त्वा, महातेजाः महर्षिः मौनं गतः; सर्वे ऋषयः तम् आदरात् "साधु साधु" इत्युच्य सम्मानितवन्तः। कुशिकवंशः महत्, सदा धर्मनिष्ठः; कुशसन्ततयः उत्तमपुरुषाः, ब्रह्मसदृशाः। विशेषतः त्वं, हे महायशस्विन् विश्वामित्र, प्रसिद्धः; कौशिकी नदी श्रेष्ठा, तव वंशस्य कीर्तिं वर्धयति। ऋषिभिः प्रशंसितः, विश्वामित्रः सूर्यस्यास्तमिव निद्रां प्रविष्टः। रामः सौमित्रिसहितः, किञ्चित् विस्मितः, ऋषिं स्तुत्वा निद्रां गतः। श्रीवाल्मीकि रामायणे बालकाण्डे पञ्चत्रिंशः सर्गः आरभ्यते। शोनानदीतीरे शेषरात्रिं महर्षिसहितः यापयित्वा, रात्रौ उज्ज्वलायाम्, विश्वामित्रः उक्तवान् — "रात्रिः उज्ज्वला, राम, प्रातःकालः आरभ्यते; उत्तिष्ठ, उत्तिष्ठ, शुभं भवतु, यात्रायै सज्जः भव।" तस्य वचनं श्रुत्वा, प्रातःसन्ध्याविधिं कृत्वा, रामः गन्तुम् इच्छन् इदं वचनं उक्तवान् — "एषा शोनानदी रम्या, शुद्धवारिणी, गम्भीरा, बालुकाभिः शोभिता; केन पथेन, हे ऋषे, तां तराम?" इति। तद्वचनं श्रुत्वा, विश्वामित्रः प्रत्युक्तवान् — "एषः पथः मया निर्दिष्टः, येन महर्षयः यान्ति।" एवम् उक्त्वा, विद्वान् विश्वामित्रः ऋषिसंघः विविधवनानि पश्यन् अग्रे गतः। दीर्घं मार्गं गत्वा, अर्धदिवसस्य व्यापने, ते जाह्नवीं नदीं दृष्टवन्तः, ऋषिसंयुक्तां, श्रेष्ठां। तां पुण्यां नदीं, हंसक्रौञ्चनिवासिनीं दृष्ट्वा, सर्वे ऋषयः रामसहिताः हृष्टाः अभवन्। तस्याः तटे सर्वे निवासस्थानं कृतवन्तः; स्नानं विधिपूर्वकं कृत्वा, पितृदेवताभ्यः तर्पणं दत्तवन्तः। होमं कृत्वा, अमृतसदृशं हविः भुक्त्वा, शुभे जाह्नवीतीरे प्रविष्टाः, हृष्टचित्ताः अभवन्। महात्मा विश्वामित्रः सर्वतः ऋषिसंघेन परिवृतः, सम्यक् उपविष्टः, राघवौ च, रामः हृष्टचित्तः विश्वामित्रं संबोधितवान् — "भगवन्, त्रिपथगा गङ्गायाः कथां श्रोतुम् इच्छामि; सा कथं त्रैलोक्यविजयं कृत्वा नदीनां अधिपः अभवत्?