लक्ष्मणः अपि तत्र सुग्रीवस्य परिचारकान् अपश्यत्, ये न तु तृप्तिहीनाः, न च अतिवेगेन उत्सुकाः, न च वस्त्राभरणादिषु प्रमत्ताः। तेन समये सुमित्रानन्दनः लक्ष्मणः नूपुराणां निनादं, मेखलानां च शब्दं श्रुत्वा लज्जितः अभवत्। क्रोधवेगेन संविग्नः, भूषणानां शब्दं श्रुत्वा, स वीरः धनुषः ज्यां विनिनादयत्, तेन शब्देन दिशः सम्पूरिताः। स बलवान् लक्ष्मणः, आचारलाघवेन तिरस्कृतः, रामस्य च कोपेन संपूर्तः, एकान्ते तस्थौ। तदा तस्य धनुषः शब्देन, वानराधिपः सुग्रीवः तस्य आगमनं अवगम्य, भयभीतः उत्तमात् आसनात् उत्थितः। अङ्गदेन पूर्वं सूचितं यथा, सुमित्रानन्दनः भ्रातृभक्तः अत्र आगतः इति सुग्रीवः निश्चितवान्। अङ्गदस्य सूचनया, धनुषः शब्देन च, वानरः लक्ष्मणस्य आगमनं ज्ञात्वा, तस्य मुखम् शोषितम् अभवत्। तदा सुग्रीवः, वानरश्रेष्ठः, भयविषादसमाकुलचित्तः अपि, धैर्येण, रम्यदर्शना तारां हितवचनानि अब्रवीत्— “सुन्दरी, किं कारणं, यत् राघवस्य अनुजः, स्वभावेन सौम्यः, क्रुद्धः इव अत्र आगतः?” “यदि अस्माभिः तस्य किंचित् अप्रियम् आचरितम् इति त्वम् अभिप्रायं पश्यसि, तत् यथावत् विचिन्त्य शीघ्रम् स्पष्टयितव्यम्। अथवा, सुन्दरी, त्वमेव तं द्रष्टुम् गत्वा, मृदुभिः वाक्यैः तं प्रसादयितुम् अर्हसि। तव सन्निधाने, तस्य निर्मलहृदयस्य कोपः न भविष्यति; महात्मानः हि स्त्रीषु कठोरतां न कुर्वन्ति। त्वम् उपगम्य, सौम्यवाक्यैः तस्य इन्द्रियाणि मनश्च शमयित्वा, तदा अहम् तम् कमललोचनं रिपुसूदनं कोपशून्यम् द्रक्ष्यामि।” तथा उक्त्वा, तारा, मदविह्वलदृष्टिः, सुवर्णमेखलाभरणधारिणी, शुभलक्षणसंयुक्तशरीरा, विनतवपुः लक्ष्मणम् उपससार। तां वानरेश्वरपत्नीं दृष्ट्वा, राजपुत्रः महात्मा लक्ष्मणः तत्र स्थितः, संकुचितः, तस्य कोपः स्त्रीसन्निधाने शमितः, मुखं नतं चकार। मदेन च राजपुत्रस्य सौम्यदृष्ट्या च विमुक्तलज्जा तारा, स्नेहपूर्णानि, अर्थगौरवयुक्तानि, मृदुप्रयत्नानि च वाक्यानि साहसं समभाषत— “राजन्, किं तव कोपस्य मूलम्? कः तव आज्ञां न पालनाति? कः निर्भयः, वनाग्निपथगतः शुष्कवृक्षः इव, तव मार्गे स्थितुम् अर्हति?” तस्याः मृदूनि प्रसन्नानि च वाक्यानि श्रुत्वा, लक्ष्मणः पुनः स्नेहवशात्, यथार्थं वाक्यम् अवदत्— “एष ते मार्गः, कामाभिभूतया, धर्मार्थसंग्रहं विहाय; स्वहितनिष्ठस्य पतिं न जानासि? स न राज्यम्, न च अस्मान् दुःखार्तान् चिन्तयति; तारा, स केवलं कामम् अन्वेति, मन्त्रिणः सभां च उपेक्षते। वानरेश्वरः काममत्तः, चत्वारि मासानि सुखेन व्यतीतानि न वेत्ति। न हि काले धर्मार्थलाभे मद्यपानम् प्रशस्यते; तस्मात् उद्दिष्टार्थः, कामः, धर्मश्च मद्यपानात् नश्यन्ति। अकर्मणः धर्महानिः महान्, धर्ममित्रस्य नाशे अर्थहानिः अपि। यो मित्रः अर्थधर्मयोः श्रेष्ठः, सत्यम् धर्मे च स्थितः, स परित्यक्तः, धर्मे च निश्चलता न दृश्यते। अतः अस्माभिः एतस्मिन् कार्ये यथोचितम् आचरितव्यम्; त्वम् कर्मणः तत्त्वं जानन्ती, कर्तव्यं कथय।” तस्य धर्मार्थहितयुक्तं, स्वभावसौम्यं च वाक्यम् श्रुत्वा, तारा, राजपुत्रस्य कार्यम् अवगम्य, विश्वासपूर्णं पुनरुवाच— “नायम् कोपकालः, न च स्वजनान् प्रति कोपः युज्यते; त्वम्, वीर, स्वहितेषु दोषमपि सहनीयम्। कः नाम, स्वभावेन उदारः, आत्मनः हीनचित्ते कोपं कुर्यात्? कः वा, तपसा जातः, आत्मसंयमसम्पन्नः, त्वद्वत् कोपवशं गच्छेत्? अहम् वानरपतेः वीर्यकोपम् जानामि, समयं च कर्मणः, यत् तव कृतं, यच्च अवशिष्टम्, तत् अपि जानामि। देहकान्तारबलस्य दुःसहत्वं अपि जानामि; यस्मिन् स्नेहेन सुग्रीवः कामबन्धनं प्राप्तः, तत्र तस्य आसक्तिः प्रमादः च। तव मनः न कामवशम्, न च कोपवशम्; कामरतो जनः देशकालधर्मान् न पश्यति। तस्मात्, भ्रातरं वानरसत्तमं, मयि सन्निकृष्टं, कामचरितं, लज्जाहीनं, कामवशं क्षन्तुम् अर्हसि, रिपुसूदन। महर्षयः अपि धर्मनिष्ठाः तपस्विनः, कामेन मोहबद्धाः भवन्ति; वानरराजस्य स्वभावः चपलः— स कथं न सुखासक्तः स्यात्?” एवं गम्भीरवाक्यं उक्त्वा, सा वानरी, भावविह्वलदृष्टिः, पुनः लक्ष्मणम्, अमितविक्रमम्, श्रान्ता अपि, पत्युः हितार्थं वाक्यानि उवाच— “नरश्रेष्ठ, सुग्रीवः चिरकालात् एव आज्ञां दत्तवान्, स च कामवशः अपि तव कार्यसिद्धौ तिष्ठति। इदानीं महाबलाः वानराः, रूपाणि परिवर्तयितुं समर्थाः, शतकोटिसंख्याः, नानापर्वतवासिनः, आगताः। अतः आगच्छ, महाबाहो; तव आचरणेन सख्यबन्धः रक्षितः, पत्न्याः च दर्शनं सतां दृढं भवति।” एवं तारया अनुमतः, वा तया शीघ्रं प्रेरितः, महाबाहुः शत्रुसूदनः अन्तः प्रविवेश। तत्र स सुग्रीवम् अपश्यत्, सूर्यसमप्रभम्, उत्तमसुवर्णासनस्थम्, शोभनैः आवरणैः भूषितम्। दिव्याभरणधारणम्, दिव्यरूपयशसम्, दिव्यमाल्याम्बरधरम्, महेन्द्रवत् अजय्यम् च तं ददर्श।