ततः ब्राह्मतेजस तपसा च समन्विता सा महातपस्विनि धर्मात्मजं पुत्रं ब्राह्मतेजसम् इच्छन्ती उवाच—"अनाथास्मि, कल्याणं ते अस्तु, न च कस्यचित् पत्न्यहम्। ब्राह्मणोपायेन त्वां सम्प्राप्ता, त्वं मह्यं पुत्रदः भवितुम् अर्हसि।" तस्याः वाक्येन तुष्टः स ब्रह्मर्षिः तस्यै मनसः सम्भूतं उत्तमं ब्राह्मणपुत्रं ददौ, यः चूल्याः पुत्रः ब्रह्मदत्तः इत्याख्यातः। स राजा ब्रह्मदत्तः तदा काम्पिल्यनगर्यां दिव्यतेजसा वसन् देवराज इव स्वर्गे बभूव। अनन्तरं, हे काकुत्स्थ, धर्मात्मा राजा कुशनाभः शतं कन्याः ब्रह्मदत्ताय दातुम् मनश्चकार। तदा स राजा प्रहृष्टहृदयः ब्रह्मदत्तं समाहूय तस्य शतं कन्याः ददौ। ततः स ब्रह्मदत्तः क्रमशः तासां हस्तान् गृह्णन् देवराज इव पत्नीभिः सह विवाहमकरोत्। तस्य हस्तस्पर्शात् ताः सर्वाः विकारदुःखात् विमुक्ताः परमशोभायुक्ताः बभूवुः। ताः कन्याः परमसौन्दर्येन विराजमानाः। ताः कन्याः पवनदोषात् विमुक्ताः दृष्ट्वा राजा कुशनाभः परमं हृष्टः पुनः पुनः प्रमोदं जगाम। स राजा कन्याविवाहानन्तरं ब्रह्मदत्तं पत्नीसहितं गुरुभिः सह सस्नेहं विससर्ज। सोमदा च तस्याः गन्धर्वकन्या पुत्रस्य योग्यकर्माणि दृष्ट्वा, धर्मेण तासां स्नुषाणां स्वागतं कृत्वा, ताः स्पृशन्ती कुशनाभं च स्तुवन्ती मुदिताभवत्। एवं कथा समाप्ते, राघव, शृणु चतुस्त्रिंशस्सर्गः श्रीमद्वाल्मीकि-रामायणे बालकाण्डे। यदा ब्रह्मदत्तः विवाहं कृत्वा प्रस्थितः, तदा पुत्रकामः स राजा कुशनाभः पौत्रार्थं पुत्रीयेष्टिं चकार। तस्य यज्ञस्य प्रवृत्ते, ब्रह्मसुतः परमधर्मात्मा कुशः तं राजा कुशनाभं उवाच—"पुत्र, तुभ्यं त्वत्समः धर्मात्मा पुत्रः भविष्यति, तेन त्वं गाधिं च शाश्वतीं कीर्तिं च प्राप्स्यसि।" एवं उक्त्वा कुशः तं राजा कुशनाभं दिवं प्रविश्य ब्रह्मलोकं गतः। कालेन महता कुशनाभस्य धीमतः धर्मात्मा गाधिः नाम पुत्रः जातः। स गाधिः, हे काकुत्स्थ, मम पिता; अहं कौशिकः कुशवंशे जातः, हे रघुनन्दन। मम ज्येष्ठा भगिनी सत्यम् अन्विता सत्यवती नाम, या ऋचीकाय दत्ता। सा सत्यवती पतिसंयुक्ता स्वदेहेन स्वर्गं गता, सा महती नदी कौशिकी अभवत्। सा दिव्या शुद्धजलाः रम्या हिमालयं आश्रिता मम भगिनी कौशिकी लोकार्थं नदी जाताभवत्। तस्मात् अहं हिमालयस्य समीपे भगिन्याः कौशिक्याः स्नेहेन संयुक्तः सुखेन वसामि, हे रघुनन्दन। सा धर्मिष्ठा सत्यवती सत्ये धर्मे च स्थिताः पतिव्रता पुण्यशीला कौशिकी श्रेष्ठनदी जाताभवत्। अहं तु नियमेन तां त्यक्त्वा अत्र आगतः, सिद्धाश्रमं प्राप्तः तव तेजसा सिद्धः अभवम्। एषा मम जन्मवंशभूमिकथा, यथात्वया पृष्टा, हे महाबाहो राघव। काकुत्स्थ, इति वृतान्तं कथयन् मया रात्रेः मध्यं अतीतम्; अतः शयनं गच्छ, शुभं ते अस्तु, मार्गे च विघ्नः मा भवतु। सर्वे वृक्षा निश्चेष्टाः, मृगपक्षिणः च उपशान्ताः, दिशः रघुनन्दन, रात्र्याः तमसावृताः। शनैः संध्यां विलीयमानां द्रष्टुम् शक्यते, नभः च तारागणैः नयनैः इव आवृतं दीप्तिमद् दृश्यते। शीतरश्मिः चन्द्रः उदितः, स्वतेजसा लोकरात्रिं नाशयन् प्राणिनां मनांसि प्रमोदयति। रात्रौ विचरन्ति सर्वे निषाचराः, यक्षराक्षसगणाः, भीमाः पिशाचाश्च। इति उक्त्वा महातेजाः महर्षिः तुष्णीं बभूव; सर्वे मुनयः "साधु साधु" इति तम् अर्चयामासुः। एषा कौशिकवंशः महात्मा, सदा धर्मनिष्ठः; कुशस्य पुत्राः ब्रह्मसमाः, नरश्रेष्ठाः। विशेषतः त्वं महात्मन् विश्वामित्रः प्रसिद्धः; कौशिकी श्रेष्ठनदी तव कुलं शोभयति। एवं मुनिवरैः प्रशस्तः कौशिकसुतः प्रभुः निद्रां जगाम, अस्तं गतः सूर्य इव। रामः सौमित्रिसहितः विस्मितः स मुनिवरं स्तुत्वा निद्रां चकार। एवं पञ्चत्रिंशस्सर्गः श्रीमद्वाल्मीकि-रामायणे बालकाण्डे। शेषरात्रिं शोणतीरे महर्षिभिः सह व्यतीत्य, या रात्रिः प्रभा जाता, तदा विश्वामित्रः रामं उवाच—"रात्रिः उज्ज्वला, प्रभातं समुपस्थितम्। उत्तिष्ठ, उत्तिष्ठ, सर्वं शुभं ते अस्तु; प्रस्थानाय आत्मानं सज्जीकुरु।" तस्य वचनं श्रुत्वा, रामः कृतः प्रातःकृत्यः प्रस्थितुम् इच्छन् इदं वचनम् अब्रवीत्—"एषा शोणा नदी रम्या, शुद्धजलसमन्विता, गम्भीरा, वालुकाभिः शोभिता। केन मार्गेण, हे मुनिवर, तां तरामः?