ऋषेः प्रीतिं विज्ञाय, सा गन्धर्वकन्या, हृष्टा सुश्लक्ष्णया वाचा कुशलेन च भाषणेन, मधुरया गिरा तम् ऋषिं संबोधितवती। सा ब्रह्मतेजसा तपसा च समन्विता, “भगवन्, ब्राह्मणतेजसा युक्तः धर्मात्मा पुत्रः मे स्यात्,” इत्युक्त्वा, “अहम् अनाथा, न च कस्यचित् भार्या, ब्राह्मणमार्गेण त्वां सम्प्राप्तवती, त्वं मे पुत्रदाने अर्हः,” इति साभ्यर्थयत्। तस्याः प्रीत्या ब्रह्मर्षिः तस्यै मनसः सुतं ब्राह्मणश्रेष्ठं प्रदत्तवान्, यस्य नाम ब्रह्मदत्तः, चूलीपुत्र इति प्रसिद्धः। स ब्रह्मदत्तः राजा तदा काम्पिल्यनगरे दिव्यतेजसा विराजमानः बभूव, यथा स्वर्गे देवेश्वरः। ततः धर्मात्मा कुशनाभः राजा काकुत्स्थवंशसम्भव, शतं कन्याः ब्रह्मदत्ताय दातुम् उद्यतः अभवत्। स राजा, हृष्टचित्तः, ब्रह्मदत्तं समाहूय, स्वशतं कन्याः तस्मै प्रदत्तवान्। तदा ब्रह्मदत्तः राजा, यथाक्रमं, तासां पाणिं गृह्णन्, इन्द्रः स्वपत्नीभ्यः इव, विवाहम् अकरोत्। तस्य हस्तस्पर्शेनैव, ताः कन्याः विकाररूपात् क्लेशाच्च विमुक्ताः, परमसुन्दरीः बभूवुः। ताः तनयाः पवनदोषात् विमुक्ताः दृष्ट्वा, राजा कुशनाभः परमं हृष्टः पुनः पुनः प्रमुदितः। कन्याविवाहं कृत्वा, राजा ब्रह्मदत्तं पत्नीसहितं गुरुजनैः सहितं प्रेषितवान्। सोमदा, स्वपुत्रं यथोचितं कर्म कुर्वन्तं दृष्ट्वा, सा गन्धर्वकन्या, शास्त्रविधिना, सस्नेहं नववधूं स्वीकृत्य, ताः स्पृशन्ती, कुशनाभं च स्तुवन्ती, प्रमुदिता बभूव। एवमुक्त्वा, शृणु चतुस्त्रिंशत्तमं सर्गं श्रीमद्वाल्मीकिरामायणे बालकाण्डे। यदा ब्रह्मदत्तः विवाहं कृत्वा निर्गतः, हे राघव, तदा पुत्रार्थं नप्तारं च प्रार्थयन्, राजा कुशनाभः पुत्रकामेष्टिं यज्ञं अकरोत्। यज्ञकाले, स ब्रह्मसुतः परमधर्मात्मा कुशः, राजा कुशनाभं इत्याह—“वत्स, त्वत्तुल्यः धर्मात्मा पुत्रः ते भविष्यति; तेन त्वं गाधिं च कीर्तिं च लोके प्राप्स्यसि।” इत्युक्त्वा, स कुशः राजा कुशनाभं प्रति उक्त्वा, आकाशं प्रविश्य ब्रह्मलोकं गतः। कालेन, कुशनाभस्य बुद्धिमतः परमधर्मात्मा पुत्रः जातः, यस्य नाम गाधिः। स गाधिः, हे काकुत्स्थ, मम पिता, अहं कौशिकः कुशवंशे जातः, हे रघुनन्दन। मम ज्येष्ठा भगिनी सत्यवती नाम, धर्मनिष्ठा, ऋचीकाय दत्ता। सा सत्यवती परमसत्त्ववती, पतिसंयुक्ता, देहेन स्वर्गं गता, कौशिकी महानदी अभवत्। सा दिव्या शुद्धजलाश्च सुशोभना, हिमालये स्थित्वा, लोकार्थाय नद्यभूत। तस्मात् अहं हिमालयपार्श्वे कौशिक्याः सह स्नेहेन वसामि, हे रघुनन्दन। सा धर्मिष्ठा सत्यवती, सत्ये धर्मे च प्रतिष्ठिता, पतिसंयुक्ता, महाभागा, कौशिकी नदीनां श्रेष्ठा अभवत्। अहं तु, हे राम, नियमेन तां विहाय, अत्र आगतः, सिद्धाश्रमं प्राप्तवान्, तव तेजसा सिद्धः। एषा मम जन्मकथाः, वंशः च, देशः च, यथापृच्छः, हे महाबाहो, अवदं ते। काकुत्स्थ, अर्धरात्रिः अतीता, एतानि चरितानि कथयन्; त्वं विश्रान्तिं प्राप्नुहि, शुभमस्तु, न किञ्चिद्विघ्नं भविष्यति। सर्वे वृक्षाः स्थिराः, मृगपक्षिणः विश्रान्ताः, दिशः च रघुनन्दन, रात्र्यन्धकारेण आवृताः। शनैः संध्याम् उपशाम्यन्ती, व्योम च तारागणैः नक्षत्रैः च दीप्यमानं, नेत्रैः आवृतमिव शोभते। शीतांशुः चन्द्रमाः उदितः, तमः निहत्य, स्वतेजसा प्राणिनां मनांसि प्रमोदयन्। सर्वे रात्रिचराः प्रजाः विचरन्ति, यक्षराक्षसगणाः, भीमाः मांसभक्षकाश्च अपि। एवं उक्त्वा, स महातेजाः महर्षिः तुष्णीं बभूव; सर्वे मुनयः तं सत्कृत्य, “धर्म्यं धर्म्यम्!” इति प्रशशंसुः। एषा कौशिकवंशः महात्मा, सदा धर्मनिष्ठः; कुशसुताः महात्मानः, ब्रह्मसमाः, नरश्रेष्ठाः। विशेषतः त्वं, महायशाः विश्वामित्रः, प्रसिद्धः; कौशिकी नदीनां श्रेष्ठा, तव वंशस्य कीर्तिं वहति। मुनिप्रवरैः स्तुतः, स कौशिकपुत्रः महायशाः, सायं सूर्य इव, निद्रां जगाम। रामः सौमित्रिणा सह, किञ्चित् विस्मितः, मुनिश्रेष्ठं स्तुत्वा, निद्रां च जग्राह। शृणु पञ्चत्रिंशत्तमं सर्गं श्रीमद्वाल्मीकिरामायणे बालकाण्डे। शोणतट उपविष्टाः, शेषरात्रिं महर्षिभिः सह यापयित्वा, रात्रौ उज्ज्वलायां जातायां, विश्वामित्रः रामं प्रति वचनम् अब्रवीत्—“रात्रिः उज्ज्वला, राम, प्रभातं प्रवर्तते; उत्तिष्ठ, उत्तिष्ठ, शुभमस्तु ते, पन्थानं व्यवस्थितः कुरु।” तस्य वचनं श्रुत्वा, रामः प्रातःकृत्यं कृत्वा, गन्तुम् इच्छन्, इदं वचनम् अब्रवीत्।