अथ वृद्धभ्रातृणा उपदिष्टः पुरुषश्रेष्ठः वीर्यवान् लक्ष्मणः, शत्रुसैन्यविनाशकः, यथायोग्यं नगरे प्रविष्टः। तदनन्तरं, लक्ष्मणः, बुद्धिमान्, शुद्धनिश्चयः, भ्रातृहितनिष्ठः, क्रोधेनापि संतप्तः, वानरराजस्य प्रासादं प्रति जगाम। स इन्द्रधनुषसदृशं धनुः समादाय, यमस्यायुधवत् भीषणं धनुः, मन्दरशिखरसमः पर्वतसदृशः, अग्रे प्रववर्त। भ्रातृवचनानुसारं यथायोग्यं विचारयन्, बृहस्पतिसमः प्रज्ञायाः, मार्गे गच्छन् चिन्तयामास। भ्रातृक्रोधाग्निना, कामक्रोधप्रवृत्तेन, आवृतः लक्ष्मणः, अप्रशमितः, वायुदेववत् प्रस्थितः। स शक्त्या शालतालाश्वकर्णवृक्षान् पतितवान्, शीघ्रं पर्वतशिखराणि वृक्षांश्च वायुवत् विक्षिप्तवान्। क्रुद्धहस्तेन शिलाः गजेन इव विदारितः, स शीघ्रं प्रस्थितः, एकेन पदेन महान् अन्तरं गत्वा, कार्ये प्रेरितः। ततः इक्ष्वाकुवंशसिंहः रामः, किष्किन्धां नगरीं वानरराजस्य महानगरं, बकैः कृतसमूहां, दुर्गमां, पर्वतगुहासु स्थितां, दृष्टवान्। लक्ष्मणः, सुग्रीवक्रोधेन अधिरोहितोष्ठः, किष्किन्धायाः बहिः भीषणवानरान् दृष्टवान्। ततः लक्ष्मणं दृष्ट्वा, पुरुषश्रेष्ठं, सर्वे वानराः, गजबलसमाः, शतशः पर्वतशिखराणि महावृक्षांश्च गिरेः कन्दरात् आदाय स्थिताः। सर्वे वानराः सज्जीभूताः दृष्ट्वा, लक्ष्मणः द्विगुणं क्रुद्धः अभवत्, यथा अग्निः बहुधा इन्धनैः पुष्टः। तं विक्षिप्तं दृष्ट्वा, भयेन गृहीताङ्गः, वानराः, यमसमः कालान्ते, शतशः दिशः प्रस्थिताः। ततः वानरश्रेष्ठाः, सुग्रीवप्रासादं प्रविश्य, तस्य क्रोधं आगमनं च निवेदितवन्तः। तस्मिन् समये, वानरसिंहः सुग्रीवः, तारया संलग्नः, तेषां वानरसिंहानां वचनं न शुश्राव। ततः मन्त्रिणां आज्ञया, वानराः, पर्वतगजमघा मेघसमाः, नगरात् निर्जग्मुः। सर्वे नखदन्तायुधाः, भीषणरूपवीराः, व्याघ्रदन्तसम्पन्नाः, भीषणरूपम् प्रकटितवन्तः। केचित् दशगजबलसम्पन्नाः, केचित् दशगुणबलसम्पन्नाः, केचित् सहस्रगजबलसमाः। ततः क्रुद्धः लक्ष्मणः, दुर्गमां किष्किन्धां, महाबलवानरैः वृक्षायुधैः पूर्णां, दृष्टवान्। ततः सर्वे वानराः, महाबलाः, भित्तिप्राकारान् सरांसि च लंघयित्वा, बहिः निवेदिताः। सुग्रीवस्य प्रमादं दृष्ट्वा, भ्रातृकार्यं स्मृत्वा, आत्मसंयमी वीरः पुनः क्रोधेन आविष्टः। स पुरुषसिंहः, दीर्घोष्णश्वासः, क्रोधारक्तलोचनः, धूमायमानाग्निवत् प्रतीतिः। तस्य जिह्वा शराग्रवत् कम्पमाना, धनुः शरांश्च धारयन्, स्वतेजः विषवत्, पञ्चमुखसर्पवत् प्रतीतिः। तदनन्तरं, लक्ष्मणः, क्रोधारक्तलोचनः, अङ्गदं आज्ञापयामास—"बालक, सुग्रीवाय मम आगमनं निवेदय।" "अत्र लक्ष्मणः, रामस्य अनुजः, भ्रातृदुःखेन संतप्तः, तव द्वारे स्थितः, शत्रुनिग्रहणकर्ता।" "यदि तस्य वचनं तव रोचते, तदनुसारं कार्यं कुरु, वानर, इदं उक्त्वा शीघ्रं आगच्छ, शत्रुनिग्रहणकर्तृवचनात्।" लक्ष्मणस्य वचनं श्रुत्वा, अङ्गदः दुःखेन अभिभूतः, उवाच—"सौमित्रिः अत्र आगतः, मम पितरं समीपं उपेत्य।" ततः अङ्गदः, तीक्ष्णवचनैः दुःखितः, शोकाकुलमुखः, शीघ्रं राजा समीपं गत्वा, रुमायाः पादौ प्रणम्य। ततः पितुः पादौ गृहीत्वा, महाबलिः अङ्गदः, मातुः पादौ गृहीत्वा, रुमायाः पादौ अपि स्पृष्ट्वा, तदर्थं निवेदितवान्। स वानरः, निद्राव्याप्तः, श्रान्तः, न जागृतः; मद्येन मोहितः, कामेन भ्रमितः। ततः लक्ष्मणं दृष्ट्वा, वानराः, कलकलं कृतवन्तः, तं शमयितुं यत्नवन्तः, भयेन मोहितचित्ताः। लक्ष्मणं दृष्ट्वा, तस्य गर्जनं महानदीवत्, तस्य स्वरः तडित् मेघवत्, तस्य समीपे सिंहनादं कृतवन्तः। तेन महानादेन जागृतः, वानरः, मदेन रक्तलोचनः, मोहितः, माल्याभरणैः अलङ्कृतः, सचेतनः अभवत्। तदनन्तरं, अङ्गदस्य वचनं श्रुत्वा, तस्य आगमनं च, वानरराजस्य द्वौ मन्त्रिणौ, श्रेष्ठौ, शीलसम्पन्नौ, एकत्र आगतौ। प्लक्षः प्रभवः च, अर्थधर्मविशारदौ, लक्ष्मणं, विविधार्थवाचं, निवेदितवन्तः। सुग्रीवं प्रशम्य, सुसंहितवाक्यैः, तस्य समीपे उपविष्टौ, यथा मरुतः इन्द्रस्य समीपे। रामलक्ष्मणौ, सत्यनिष्ठौ, महायशस्विनौ, मानुषरूपधारिणौ अपि, राज्यार्हौ, राज्यप्रदायिनौ। तयोः एकः द्वारे धनुः धारयन् स्थितः—लक्ष्मणः—यस्य समीपे वानराः, भयात् न शब्दं कर्तुम् उत्सहन्ति। अयं लक्ष्मणः, राघवस्य भ्राता, वाक्यकुशलः, कृतनिश्चयः, रामस्य आज्ञया अत्र आगतः। अयं तव पुत्रः, राजन्, अङ्गदः, ताराप्रियः, लक्ष्मणेन शीघ्रं तव समीपं प्रेषितः, दोषरहितः। स, क्रोधारक्तलोचनः, द्वारे स्थितः, वीरः, वानरान् दृष्ट्या दहन् इव, वानरराजन्। एवं लक्ष्मणस्य क्रोधोत्तप्तः आगमनः, वानराणां भयम्, सुग्रीवस्य प्रमादः, मन्त्रिणां शमोपायः, अङ्गदस्य निवेदनं, सर्वं किष्किन्धायां समजायत।