ततः कालेन यथावत् रघुनन्दन, स मुनिः तस्यै उवाच—"अहं तव तुष्टः, सौम्ये, वरं वृणु, किं ते करवाणि?"। तदा तस्य तुष्टिं विज्ञाय, सा गन्धर्वकन्या, हृष्टा च सुभाषिणी, मधुरया वाचा तम् ऋषिं उवाच। "भगवन्, ब्रह्मतेजसा तपसा च युक्त, अहं धर्मात्मानं ब्रह्मतेजस्विनं पुत्रं इच्छामि। पतिव्रता नास्मि, न च कस्यचित् भार्या; ब्राह्मणमार्गेण त्वाम् उपगता, त्वं मे पुत्रदाने अर्हः।" तस्याः प्रियया वाचा तुष्टः स ब्रह्मर्षिः, मनसः संकल्पेन एव तस्यै उत्तमं ब्राह्मणपुत्रं अदात्, यः चूल्याः पुत्रः ब्रह्मदत्तः इति प्रसिद्धः अभवत्। स राजा ब्रह्मदत्तः, दिव्यतेजसा युक्तः, काम्पिल्यनगरे स्वर्गेन्द्रवत् बभूव। ततो धर्मात्मा कुशनाभः राजा, काकुत्स्थवंशसम्भव, स्वशतं कन्याः ब्रह्मदत्ताय दातुम् उद्यतवान्। स राजा, प्रहृष्टचित्तः, ब्रह्मदत्तं आहूय, शतं कन्याः तस्मै प्रददौ। ततः ब्रह्मदत्तः, यथाक्रमं, तासां पाणिं गृहीत्वा, देवेन्द्रः स्वपत्नीभिः इव, विवाहं चकार। तस्य हस्तस्य स्पर्शमात्रेण, ताः कन्याः विकाररहिताः अभवन्, दुःखात् विमुक्ताः, परमसुन्दरीः च शोभन्ते स्म। ताः कन्याः वातेन विमुक्ताः दृष्ट्वा, राजा कुशनाभः परमं हृष्टः, पुनः पुनः प्रमोदं लेभे। कन्याविवाहं कृत्वा, राजा ब्रह्मदत्तं स्वपत्नीभिः सह, आचार्यैः अनुगम्यमानं, प्रेषयामास। सोमदा, स्वपुत्रस्य योग्यं कर्म दृष्ट्वा, सा गन्धर्वकन्या, धर्मानुसारं, हर्षेण स्नुषाः स्वागतवत्याः, ताः स्पृशन्ती कुशनाभं च स्तुवन्ती। एवं कथे समाप्तायाम्, राम, एकत्रिंशत्तमः चतुश्चत्वारिंशत्तमः सर्गः आरभ्यते। श्रीमद्वाल्मीकिरामायणे बालकाण्डे चतुश्चत्वारिंशत्तमः सर्गः। यदा ब्रह्मदत्तः विवाहं कृत्वा प्रस्थितः, तदा, हे राघव, सुतकामः राजा कुशनाभः, पौत्रार्थं पुत्रकामेष्टिं चकार। यज्ञे प्रवर्तमाने, परमधार्मिकः ब्रह्मपुत्रः कुशः, कुशनाभं राजानं उवाच—"पुत्र, तव तुल्यः धर्मात्मा पुत्रः जायते; तस्मात् त्वं गाधिं च शाश्वतीं कीर्तिं च लप्स्यसे।" एवं उक्त्वा सः कुशः राजा कुशनाभं दिवं जगाम, ब्रह्मलोकं प्रविष्टवान्। कालेन, कुशनाभस्य धीमतः, परमधार्मिकः गाधिः नाम पुत्रः जातः। स च गाधिः, काकुत्स्थवंशसम्भव, मम पिता; अहं कौशिकः कुशवंशे जातः, हे राघव। मम ज्येष्ठा भगिनी सत्यवती नाम, धर्मनिष्ठा, ऋचीकाय दत्ता। सा परमधार्मिकी सत्यवती, पतिसंयुक्ता, देहं न त्यक्त्वा, दिवं गता, कौशिकी नदी अभवत्। सा दिव्या, शुद्धसलिला, रम्या, हिमालये स्थित्वा, लोकहिताय नदी अभवत्। तस्मात् अहं हिमालयस्य पार्श्वे, भगिन्या कौशिक्या सह, आनन्देन वसामि, हे राघवनन्दन। सा सत्यवती, सत्यधर्मनिष्ठा, पतिव्रता, महाभागा, कौशिकी नाम नदी अभवत्। राम, नियमेन अहमपि तां विहाय, इह प्राप्तः; सिद्धाश्रमं प्राप्तवान्, तव तेजसा सिद्धिम् आप। एषा मम जातिः, वंशः, भूमिश्च, यथापृष्टं तव, राम, विस्तरेण उक्तम्। काकुत्स्थ, अर्धरात्रिः अतीता इति कथे कथ्यमाने; त्वं शयनं गच्छ, शुभं ते अस्तु, मार्गे च न बाधा भवेत्। सर्वे वृक्षाः निश्चेष्टाः, मृगपक्षिणः विश्रान्ताः, दिशः च रघुनन्दन, रात्र्यन्धकारेण आवृताः। क्षणे क्षणे सन्ध्या अपचीयते, नभः अपि तारागणैः, नयनैरिव, विराजते। शीतांशुः चन्द्रमाः उदेति, तमः नाशयन्, स्वप्रभया प्रजाः हर्षयन्। रात्रिचराः प्रजाः, यक्षराक्षसपिशाचसंघाः च, सर्वत्र विचरन्ति। एवं उक्त्वा, महातेजाः स महर्षिः तूष्णीं बभूव; सर्वे मुनयः, "साधु साधु" इति स्तुत्वा, तं पूजयामासुः। एषा कौशिकवंशस्य महत्ता, सदा धर्मनिष्ठा; कुशपुत्राः ब्रह्मसमाः, नरश्रेष्ठाः। विशेषतः त्वं, महायशः विश्वामित्रः, प्रसिद्धः; कौशिकी अपि वंशस्य कीर्तिं वहति। एवं मुनिवरं मुनयः हृष्टाः स्तुत्वा, स कौशिकपुत्रः महायशाः निद्रां जगाम, अस्तमितसूर्यवत्। रामः सौमित्रिणा सह, किंचित् विस्मितः, तम् ऋषिं स्तुत्वा, निद्रां च जगाम। पञ्चत्रिंशत्तमः सर्गः आरभ्यते। श्रीमद्वाल्मीकिरामायणे बालकाण्डे पञ्चत्रिंशत्तमः सर्गः। शोणतीरे अवशिष्टां रात्रिं महर्षिभिः सह यापयित्वा, रात्रौ स्फुटायाम्, विश्वामित्रः रामम् उवाच—"रात्रिः स्फुटा, राम; प्रातःकालः आरभ्यते। उत्तिष्ठ, उत्तिष्ठ, शुभं ते अस्तु; यात्रायै आत्मानं संनय।