नदीमुखानि तु काशैः सुक्षेत्रवस्त्रसदृशैः आवृतानि, चक्रवाकैः समृद्धानि, जलवनस्पतिभिः आवेष्टितानि, नववधूनां मुखानि पत्ररेखाभिः भूषितानि इव शोभन्ते। वनानि तु, यत्र कुसुमितैः शरपुष्पैः अलङ्कृतानि, भ्रमरैः हर्षपूर्णैः गुञ्जितानि, तत्र बलवान् कामदेवः स्वधनुष्कं गृहीत्वा, तीक्ष्णं काण्डं च प्रसार्य, महद् विक्रमं दर्शयति। वर्षा-ऋतौ जगत् पर्याप्तवृष्ट्या तृप्तम्, नद्यः सरांसि च पूर्णानि, भूमिः फलानि दत्तवती, मेघाः तु विगताः, आकाशं जलवाहिभिः रहितम्। शरद्-नद्यः शनैः शनैः तटस्थलानि प्रकाशयन्ति, नूतनसंयोगे लज्जितस्त्रियः कटिप्रदेशं दर्शयन्त्यः इव। जलानि तु स्वच्छानि, कुररैः घोषितानि, चक्रवाकैः समृद्धानि, सरांसि विश्रान्तानि शोभन्ते। सौम्य, युध्याय संप्राप्तः कालः, राज्ञः परस्परं प्रतिद्वन्दिनः, विजयाकाङ्क्षिणः, सज्जीकरणं कुर्वन्ति। राजकुमार, एषा राज्ञां प्रथमः युध्याय यात्रा, किंतु सुग्रीवः तु तादृशं सज्जीकरणं न करोति। सप्तपत्राणि अशनवनानि, प्रस्फुटितानि कोविदाराणि, बन्धुजीवपुष्पाणि, श्यामाः वनस्पतयः पर्वतेषु दृश्यन्ते। लक्ष्मण, पश्य, तटप्रदेशेषु सर्वत्र हंसाः, बकाः, चक्रवाकाः, कुरराः सन्ति। चत्वारः मासाः वर्षायाः, शतवर्षसमानाः, दुःखेन पीडितस्य, सीतादर्शनविहीनस्य मम, अतीतानि। यथा चक्रवाकी स्वं पतिं वनं अनुगच्छति, एवं सीता दण्डकवनं प्रविष्टवती, प्रियसंगिन्या स्त्रियः पुष्पोद्यानं प्रविशन्ती इव। सुग्रीवः तु मम प्रति दया न दर्शयति, लक्ष्मण, यद्यपि अहं प्रियविहीनः, शोकग्रस्तः, राज्याच्युतः, प्रवासितः च। अहं अनाथः, राज्यं हृतम्, रावणेन बलात्कृतः, दुःखी, गृहे दूरः, आकाङ्क्षी, शरणं च तस्य प्राप्तवान्। एतेषु कारणेषु, सौम्य, दुष्टहृदयः सुग्रीवः, वानरराजः, मम उपेक्षा करोति, यद्यपि अहं शत्रुविनाशकः। स्वकार्यं सिद्ध्वा, सीतासन्दानाय प्रतिज्ञां कृत्वा, सः दुष्टबुद्धिः निश्चितं समयं न चिन्तयति। गच्छ किष्किन्धाम्, वानरश्रेष्ठं सुग्रीवम्, मूढः, हेयेषु आसक्तः, मम वचनानि वद। यः, आश्रयार्थिनां, पूर्वोपकारिणां च, प्रतिज्ञां कृत्वा, वचनं भङ्क्ति, सः अधमः नरः लोके। यः, शुभं वा अशुभं वा, वचनं सत्येन धारयति, सः वीरः, पुरुषश्रेष्ठः। ये, स्वकार्यसिद्ध्याः, अन्येषां मित्रत्वं न कुर्युः, तादृशाः कृतघ्नाः, मृतान् अपि मांसभक्षिणः पशवः न खादन्ति। नूनं युद्धे मम सुवर्णपीठं धनुः, विद्युत्समूहाभं, द्रष्टुम् इच्छसि। पुनः युद्धे मम धनुष्ज्यायाः घोरं स्वनं, वज्रनिनादसदृशं, रुष्टस्य, श्रोतुम् इच्छसि। तथापि, वीर, यदि तस्य बलं ज्ञायते, सः तव मित्रः च, तर्हि अहं चिन्तां न कुर्यामि, राजकुमार, अपि च। यस्मिन्नर्थे आरम्भः कृतः, शत्रुनगरजयिनः, वानराधिपः, स्वकार्यं सिद्ध्वा, सन्धिं न स्मरति। उचितं कालं वानरराजाय प्रतिज्ञाय, चत्वारः मासाः वर्षायाः अतीतानि, सः तु रममाणः, न अवबुध्यते। मन्त्रिणः, सभायाः च, क्रीडन्, केवलं मद्यपाने आसक्तः; सुग्रीवः दुःखितान् अस्मान् दया न दर्शयति। गच्छ, महावीर, सुग्रीवाय वद; मम क्रोधस्य स्वरूपं वर्णय, एतानि वचनानि भाषस्व। यः मार्गः येन वाली हतः, सः न तिरस्कृतः; प्रतिज्ञां पालय, सुग्रीव, वालिनः मार्गं मा अनुगच्छ। वाली एकः मया युद्धे बाणेन हतः; किंतु त्वं, प्रतिज्ञां भङ्क्त्वा, स्वकुटुम्बसहितं हनिष्यामि। इदानीं तु, पुरुषश्रेष्ठ, यद् उचितं हितं च, तद् भाषस्व; शीघ्रं कुरु, कालः गच्छति। वानरराज, प्रतिज्ञां पालय, धर्मं च स्मर; मा अद्य मम बाणैः तव प्रेरणया मृतलोकं गतं वालिं पश्यामि। लक्ष्मणः, भ्रातरं, दीप्तक्रोधं, शोकवर्धितं, विषण्णं, मनुवंशसम्भूतं, महाबलम्, वानरराजाय निश्चयं कृतवान्। शृणु, कीष्किन्धाकाण्डे, श्रीमद्वाल्मीकि-रामायणे, एकत्रिंशोऽध्यायः। राजा पुत्रः, रामस्य अनुजः, भ्रातरं कामार्तं, विषण्णं, स्थिरचित्तं, शोकग्रस्तं, क्रोधवर्धितं दृष्ट्वा, तं इदं अब्रवीत्। एष वानरो न धर्मिष्ठः, न च कर्मणां परिणामं पश्यति। वानरराज्यस्य समृद्धिं न भोक्ष्यति, तस्य मनः तादृशं न। बुद्धिहीनत्वात्, तु, अधमेषु आसक्तः; तव कृपया, प्रतिकारे दृढनिश्चयं प्राप्तवान्। वीरं ज्येष्ठं वालिं हतम् पश्यतु। तादृशायै, धर्मविहीनाय, राज्यं न दातव्यम्। अहम्, एतत् उद्विग्नं क्रोधं न धारयिष्यामि; अद्य सुग्रीवम् अनृतवचनात् हनिष्यामि। वालिपुत्रः, वानरश्रेष्ठैः सह, राजपुत्र्या सह, यथोचितं निर्णयं कुर्यात्। सः उत्थाय, धनुः बाणैः च सज्जीकृतः, युद्धे भीषणः, कार्यनिष्ठः, रामः शत्रुनाशकः, लक्ष्मणं समुपादिशत्, विचारितैः, सामवाक्यैः च। यथा तव तादृशः कर्म न कर्तव्यः, वीरः क्रोधात् संयम्य हन्ति, सः पुरुषोत्तमः। लक्ष्मण, तव धर्मशीलता, तद् न स्वीकार्यं; पूर्वस्नेहं, स्थितमार्गं च अनुगच्छ। सामवाक्यैः, कठोरता वर्जयित्वा, सुग्रीवम् उपयाच्य, उचितकालः अतीतः इति वद।