सा सन्ध्या, चन्द्रकान्तिस्पर्शकम्पितया विमुक्ता तारागणानन्दविकसितया च शोभिता, प्रियाया स्त्रीवदाकाशमुत्सृज्य गच्छति। रजनी च, उदितचन्द्रेण सुशीतलमुखा, तारागणेन विकसितलोचना, चन्द्ररश्मिवाससा विभूषिता, श्वेताम्बरधारिणीव स्त्रीवद्विराजते। तिलकिततण्डुलभुक्त्या तुष्टाः क्रौञ्चपङ्क्तयः हारवद्वायुनोद्धूताः शीघ्रं व्योम्नि समुत्पतन्ति। महाह्रदस्य जलं, पद्मैः शोभितं, एकेन सुप्तहंसयुक्तं, तारागणयुक्तया निशया सह पूर्णचन्द्रेण न मण्डलैर्न च मेघैः छादितं, आकाशमिव विराजते। रम्याः सरांसि, हंससमूहैः परिवृततीराणि, विकसितपद्मशतपत्रमालाभिः भूषितानि, भूषणैरलङ्कृता इव कुलस्त्रियः शोभन्ते। प्रभाते वातप्रवृत्तौ, वेणुवाद्यादिस्वनैः, गवां रवं महिषाणां च गर्जितैः संयुक्तैः, गम्भीरया नादरम्यया दिशः पूर्यन्ते। नवान्युत्तानकाशशुभ्राणि तीरेषु, क्षौमधौतवस्त्रसदृशानि, मंदमारुतविक्षिप्तपुष्पाणि, नद्याः सुगन्धिभिः कुसुमैः शोभन्ते। काननेषु मधुपाः मधुपानमत्ताः, सहधर्मचारिभिः सहिताः, कमलासनरजःलिप्ताङ्गाः, प्रमोदेन वायुवशानुवर्तिनः, हर्षेण विचरन्ति। सुषुप्तजलानि, पुष्पविकसितानि, क्रौञ्चस्वनानि, पक्ततण्डुलक्षेत्राणि, सौम्यः वातः, निर्मलः चन्द्रः च, सर्वे मिलित्वा वर्षाकालस्य समापनं सूचयन्ति। नदीतीरेषु, मत्स्यसमूहैः प्रकाशिततीराः, नदीकन्यकाः शनैः चलन्ति, प्रियसमागमरात्र्याः प्रभाते स्त्रीणामिव गमनं दृश्यते। नदीमुखानि, काशशुभ्रवस्त्रसदृशच्छन्नानि, चक्रवाकैः पूर्णानि, जलवनस्पतिभिः आवृतानि, पत्रमालाभिः विभूषितवधूमुखानि इव दृश्यन्ते। काननेषु, बाणासनवृक्षाः पुष्पैः चित्रिताः, भ्रमराः हृष्टाः निनदन्ति, तत्र कामदेवः महाबलः धनुर्धरः, तीक्ष्णदण्डमाकृष्य, स्वबलं दर्शयति। वर्षधाराभिः जगत् तृप्त्वा, नद्यः सरांसि पूरयित्वा, पृथिवीं धान्यसम्पन्नां कृत्वा, मेघाः अद्य जलवाहनविहीनं नभः त्यक्त्वा गच्छन्ति। शरन्नद्यः शनैः शरत्फेनमिव सन्ध्यान्नवसमागमे स्त्रीणामिव श्रोणिप्रकाशं कुर्वन्ति। निर्मलजलानि, बकस्वनयुक्तानि, चक्रवाकसमूहैः साकं, सरसि विश्रान्तानि शोभन्ते। हे सौम्य, अद्य राज्ञां जयाकाङ्क्षिणां प्रतिद्वन्द्विनां च समयः सम्प्राप्तः। हे राजपुत्र, एषा राज्ञां प्रथमसेना, किन्तु सुग्रीवः तादृशं संकल्पं न करोति। सप्तपत्रासनाः, विकसितकोविदाराः, बन्धुजीवपुष्पाणि, श्यामापादपाः च गिरिशिखरेषु दृश्यन्ते। लक्ष्मण, पश्य, हंसक्रौञ्चचक्रवाककुररैः नदीतीराणि सर्वत्र विभूषितानि। मम दुःखार्तस्य, सीतादर्शनविहीनस्य, वर्षाचतुर्मासं शतवर्षसमानं गतम्। यथा चक्रवाकी स्वपत्न्या सह वनं गच्छति, तथा सीता दण्डकवनं प्रविष्टा, प्रियया सह स्त्रीवद्वनं गतवती। राजा सुग्रीवो मयि न दया दर्शयति, लक्ष्मण, मम प्रियाविहीनस्य, दुःखार्तस्य, राज्यविहीनस्य, निर्वासितस्य च। अहं नाथविहीनः, राज्यच्युतः, रावणेन पीडितः, दुःखितः, देशविच्छिन्नः, शरणागतः च। तस्मात्, सौम्य, दुष्टहृदयेन वानरराजेन सुग्रीवेण मया अवमानितः। सः स्वकार्यसिद्ध्या, सीतासन्धाने प्रतिज्ञाय, कालं न पश्यति। किष्किन्धां गत्वा, वानरश्रेष्ठं सुग्रीवं, मोहवशं, कुत्सितसुखासक्तं, मम वचनानि ब्रूहि। यः शरणागतानां, पूर्वोपकारिणां च, प्रतिज्ञां कृत्वा, वचनं भङ्क्ते, सः लोकेऽधमः। शुभं वा अशुभं वा यद्वचनं, तत्तथैव सत्येन यो धारयति, सः वीरः, पुरुषोत्तमः। ये स्वकार्यसिद्ध्याः अनन्यसिद्धिभ्यः मित्रभावं न धारयन्ति, ते कृतघ्नाः, मृत्युप्राप्तेऽपि मांसभक्षका अपि तान् न खादन्ति। नूनं त्वं रणे मम सुवर्णपृष्ठं, तडिद्गणसदृशं धनुः रूपं द्रष्टुमिच्छसि। पुनः रणे, मम कोपितस्य, वज्रनिनादसदृशं धनुर्ज्याशब्दं श्रोतुमिच्छसि। तथापि, वीर, यदि सः बलवान् मित्रं च, तर्हि मम चिन्ता नास्ति, राजन्, अस्मिन्स्थितौ अपि। यस्य हेतोः एष कार्यारम्भः, तं विस्मृत्य, वानराधिपः कार्यसिद्ध्या संधिं न स्मरति। वानराधिपाय यथाकालं प्रतिज्ञाय, वर्षाचतुर्मासं गतं, सः तु रममाणः न जानाति। मन्त्रिभिः सभायां च क्रीडन्, केवलं पानमत्तः, दुःखार्तेषु नोदयं दर्शयति। गच्छ, महाबाहो, सुग्रीवाय वद; मम कोपस्य स्वरूपं निवेदय, एतानि वचनानि ब्रूहि। येन मार्गेण वाली हतः, सः मार्गः न संवृतः; प्रतिज्ञां पालय, सुग्रीव, वालिपथं मा गच्छ। वाली एव मया रणे बाणेन हतः; त्वं तु प्रतिज्ञाभङ्गे, स्वजनैः सहितः, मया हन्येथाः। इदानीं तु, पुरुषश्रेष्ठ, यत् हितं, यत् युक्तं, तत् वद; शीघ्रं कुरु, कालो हि गच्छति। वानरराज, धर्मसंहितां प्रतिज्ञां मम पूरय; मा मां अद्य वानरप्रेरितं मम बाणैः हतं वालिं मृतलोकं गतं पश्ययाः।