यदा मेघाः, पर्वतवृक्षैः नीताः, गम्भीरनिनादैः गर्जन्तः, वारि विसृज्य विश्रान्ताः सन्ति, तदा राजपुत्र, तस्याः ऋतेः शान्तिसौन्दर्यं प्रकटम्। मेघाः, नीलपद्मदलसमानश्या, दश दिशाः तिमिरिताः कृत्वा, शक्तिक्षये मदविहीनगजाः इव विश्रान्ताः सन्ति। कुटजार्जुनगन्धयुक्ताः वारिवृष्टयः, शीघ्रगमाः, जलपूर्णाः, समार्ज्य शान्ताः सन्ति, सौम्य। लक्ष्मण, मेघानां गर्जनम्, गजानां गर्जनम्, मयूराणां नर्तनम्, जलप्रपातानां निनादः, सहसा तुष्णीम् गतः। पर्वताः, घनवृष्टिभिः शुद्धस्खलिताः, चन्द्रकिरणैः अभिषिक्ताः इव दीप्तिमन्तः सन्ति। शरदृतुः आगतः, सप्तच्छदवृक्षशाखासु, तारा-सूर्य-चन्द्रदीप्तिषु, उत्तमगजानां क्रीडायाम् सौन्दर्यं विभजन्। भाग्यलक्ष्मीः, शरद्गुणैः भूषिता, नानाविधरम्यरूपा, नानास्थानेषु विश्रान्ता, विशेषतः सूर्यकिरणस्पर्शात् प्रसुप्तपद्मवनानि उज्ज्वलयति। हंसाः, विशालपक्षधारिणः, मदनप्रियाः, पद्मरजस्संलिप्ताः, महतीषु नद्यः तटेषु, चक्रवाकैः सह क्रीडन्ति। शोभा नानारूपेण प्रकटते—मदगजेषु, गर्वितपशुसमूहेषु, निर्मलस्रोतःस्व जलनदीषु। आकाशं, मेघविहीनं, वनानि च यत्र मयूराः स्वरत्नपिच्छानि त्यक्त्वा, मयूर्यः, प्रियस्वरनिष्क्रान्ताः, पूर्वसौन्दर्यं त्यक्त्वा, ध्याननिष्ठाः, उत्सवपरित्यक्ताः। वनकुञ्जाः, सुवर्णपीतवर्णैः मनोहरवृक्षैः, पुष्पभारनमितशाखाः, सौम्यगन्धयुक्ताः, प्रकाशमानाः सन्ति। अद्य, उत्तमगजानां गमनानि, प्रियसंघैः परिवृताः, पद्मवनप्रियाः, मदोत्कटाः, पुष्पगन्धयुक्तशरीराः, वनमध्ये मन्दानि सन्ति। आकाशं, शस्त्रैः शुद्धमिव, उज्ज्वलं, नद्यः अल्पजलयुक्ताः, शीतलमन्दवायुः नीलपद्मगन्धयुक्तः, दिशः तिमिरमुक्ताः दीप्ताः। भूमिः, सूर्यतापेन शुष्कमृदा, दीर्घकालं धूलिनिवृत्ताः, राज्ञां विरोधिनां कर्मायोग्याः—एषः समयः तेषां प्रवृत्त्यै। वृषभाः, शरद्गुणैः उत्साहिताः, हृष्टाः, धूलिसंलिप्तशरीराः, मदोत्कटाः, युद्धोत्सुकाः, गोसमूहमध्ये गर्जन्ति। एकस्त्रीगजा, तीव्रकामेन, गाढस्नेहेन, प्रियसंघैः सह मन्दगमना, मदगजं वनमध्ये सर्वतः अनुवर्तते। मयूराः, स्वशोभापिच्छानि त्यक्त्वा, नदीतीरे दुःखिताः, निरुत्साहाः, क्रौञ्चसमूहैः तिरस्कृताः इव गच्छन्ति। प्रभुगजाः, भग्नदन्ताः, गम्भीरनिनादैः, हंसचक्रवाकान् त्रासयन्ति, पद्मवनानि पुनःपुनः जलविघ्नं कृत्वा, गम्भीरं पिबन्ति। नद्यः, कर्दमविहीनाः, शीतलसिक्ताः, निर्मलजलयुक्ताः, गोसमूहैः, क्रौञ्चपक्षिभिः, जलपक्षिभिः निनादयन्ती, हंसाः हर्षेण पतन्ति। नद्याः, प्रपातानां, वायोः, मयूराणां, वानराणां च निनादः—येषां उत्सवः समाप्तः—निश्चितं तुष्णीम्। नानावर्णाः सर्पाः, दीर्घकालं बिलेषु लीनाः, कृशाङ्गाः, नूतनमेघविलीनत्वात्, भूषणद्रव्यविषयुक्ताः, भूखलाः, बहिरागच्छन्ति। सायं, चन्द्रकिरणस्पर्शात् कम्पमानम्, तारासंलापविकसितम्, आकाशात् प्रिया स्त्री इव निर्गच्छति। रात्रिः, शशाङ्कोदितेन सौम्यमुखम्, तारागणेन सुन्दरनेत्रम्, शशाङ्कप्रभा-वस्त्रेण आवृता, श्वेतवस्त्रधारिणी स्त्री इव दीप्तिमती। पक्वशालीनं भुक्त्वा, हृष्टाः क्रौञ्चपक्षिणः, शीघ्रं वायुनि, आकाशे, हारमाला इव, उड्डीयन्ति। महत्सरः, पद्मैः भूषितः, एकेन सुप्तहंसः, मेघविहीनपूर्णचन्द्रयुक्तरात्रिवत् दीप्तिमान्। शोभनाः पद्मवनानि, हंसैः तटेषु संकुलानि, पद्मोत्पलमालाभिः भूषितानि, भूषणधारिण्यः उत्तमस्त्रियः इव शोभन्ते। प्रभाते, वायौ चलति, वंशवाद्यादिनिनादः, वृषभानां गर्जनम्, महिषाणां गर्जनम् च, गम्भीरनादेन आकाशं पूरयन्ति। नदीतीराणि, नूतनश्वेतकाशग्रामैः, नवधौतवस्त्रसदृशैः, वायुः पुष्पाणि विक्षिप्य शोभयति। वनानि, मधुपानमदोत्कटाः, प्रियसंघैः सह भ्रमन्तः, पद्मरजःलिप्ताङ्गाः, हर्षेण वातानुगमनं कुर्वन्ति। निर्मलजलानि, पुष्पविकसितानि, क्रौञ्चनिनादः, पक्वशालीनक्षेत्राणि, सौम्यवायुः, शुद्धचन्द्रः—वर्षाकालस्य समाप्तिं घोषयन्ति। अद्य, नदीकन्यकाः, तटेषु मत्स्यसमूहैः प्रकाशिताः, मन्दगमना, रात्रिसंयुक्तनवप्रेमिण्यः स्त्रियः इव। नद्याः मुखानि, काशग्रामवस्त्रसदृशानि, चक्रवाकैः पूर्णानि, जलवनस्पतिभिः आवृतानि, नववधूसदृशानि पत्रमालाभिः भूषितानि। वनानि, वल्लीपुष्पैः चित्रितानि, मधुप्रेमिणः भ्रमराः हर्षेण गुञ्जन्ति, कामदेवः बलवान्, धनुः गृहीत्वा, तीक्ष्णशरं व्युत्सृज्य, प्रवर्तते। मेघाः, जगत्त्राणाय वारिवृष्ट्या, नद्यः सरांसि पूरयित्वा, भूमिं धान्यसमृद्धां कृत्वा, जलवाहिनः विहाय, आकाशं निर्मलं कृतवन्तः। शरदनद्यः शनैः तटान् प्रकाशयन्ति, नूतनसंगात् लज्जितस्त्रियः इव कटिस्थलम् दर्शयन्ति। जलानि, निर्मलानि, कुररनिनादयुक्तानि, चक्रवाकैः संकुलानि, सरसि विश्रान्तानि, शोभन्ते। सौम्य, राज्ञां प्रतिपत्तिसमयः प्राप्तः, यः परस्परवैरिणाम् विजयोत्सुकानां। राजपुत्र, एषः राज्ञां प्रथमः यत्नः, किन्तु अहम् सुग्रीवस्य तादृशं यत्नं न पश्यामि। सप्तच्छदवृक्षाः, प्रसुप्तकोविदाराः, बन्धुजीवपुष्पाणि, श्यामाः वनस्पतयः पर्वतशिखरेषु दृश्यन्ते। पश्य लक्ष्मण, नदीतीराणि सर्वत्र हंसैः, क्रौञ्चैः, चक्रवाकैः, कुररैः च विक्षिप्तानि। एवं शरदृतौ, प्रकृतिः विविधरूपा, जीवाः हृष्टाः, वनानि पद्मवनानि, गजाः, हंसाः, वृषभाः, मयूर्यः, सर्वे स्वभावानुसारं गच्छन्ति, तुषारशुद्धमाकाशं, निर्मलनद्यः, सौम्यवायुः, सर्वत्र रम्यं सौन्दर्यं प्रकाशयन्ति।