इन्द्रः, पृथिवीं जलैः सम्यक् तृप्त्वा, स्वकार्यं समाप्य, स्थिरः तिष्ठति, यथाक्रष्य धान्यानि भूमौ उत्पन्नानि। पर्वतैः वृक्षैः च नेतृभिः मेघाः, गम्भीरनिनादैः गर्जनैः सह, वारि विसृज्य, राजन्, विश्राम्यन्ति। नीलोत्पलदलश्यामाः मेघाः सर्वदिशः तमसि परिवर्त्य, शक्तिक्षयात् मदमुक्तमहागजाः इव दृश्यन्ते। जलपूर्णाः वर्षाः, कुटजार्जुनगन्धयुक्ताः शीघ्रगमाः, स्निग्धः, सम्यक् प्रवृत्त्य पश्चात् विरमन्ति। लक्ष्मण, मेघानां गर्जनम्, गजानां निनादः, मयूराणां कलरवः, जलप्रपातानां शब्दः च, सहसा शान्तः अभवत्। महापर्वतानां शिखराणि, तीव्रवर्षेण प्रक्षालितानि, चन्द्रकिरणैः नूतनाभिषिक्तानि इव दीप्तिमन्ति। शरत्कालः आगतः, सप्तच्छदवृक्षशाखासु, तारा-सूर्य-चन्द्रदीप्तिषु, उत्तमगजविलासेषु च सौन्दर्यं वितरति। भाग्यलक्ष्मीः शरद्गुणैः विभूषिता, विविधरूपा, बहुस्थानेषु विश्रान्ता, विशेषेण पद्मसरोवराणां सूर्यसंस्पर्शे जाग्रतं शोभां प्रकटयति। सुन्दरसुपक्षाः हंसाः, मदनप्रियाः, पद्मरजः-लिप्ताः, महानदीतीरे चक्रवाकैः सह क्रीडन्ति। शोभा विविधरूपा दृश्यते—मदमत्तगजेषु, गर्वितपशुसमूहेषु, निर्मलनदीजलेषु च। आकाशं निरमेघं, वनानि यत्र मयूराः स्वरत्नपिच्छानि त्यक्त्वा, तत्र मयूरीः, प्रियस्वरं शान्तम्, पूर्वशोभां परित्यज्य, ध्याननिष्ठाः, उत्सवम् विस्मृत्य, तिष्ठन्ति। वनगुल्माः सुवर्णपीतवर्णैः, मनोहरद्रुमैः, पुष्पभारनमितशाखाः, मृदुगन्धैः सुरभिताः, प्रकाशन्ते। अद्य, उत्तमगजाः, प्रियगजिन्यः परिवृत्य, पद्मसरोवरप्रियाः, मदोन्मत्ताः, पुष्पगन्धयुक्ताङ्गाः, वनमध्ये शनैः चलन्ति। आकाशं स्पष्टदीप्तम्, शस्त्रैः धौतवर्णम् इव, नद्यः अल्पजलाः, शीतलः नीलोत्पलगन्धयुक्तः वायुः वाति, दिशः तमःमुक्ताः प्रकाशन्ते। भूमिः, सूर्यतापेन कर्दमः शुष्कः, घनधूलिः दीर्घकालं शमिता, राजा-वैरिणां कर्मायोग्याः अभवत्—एषः समयः तेषां क्रियायाः। वृषभाः शरद्गुणैः मदोन्मत्ताः, हृष्टाः, धूलिलिप्ताङ्गाः, युद्धोत्सुकाः, गोसमूहमध्ये गर्जन्ति। गजिन्यः, तीव्रमदनव्यक्ताः, गभीरस्नेहयुक्ताः, सहसखीभिः शनैः चलन्ति, मदोन्मत्तं प्रियगजं सर्वतः अनुगच्छन्ति। मयूराः, स्वशोभायुक्तानि पिच्छानि त्यक्त्वा, नदीतीरे आगत्य, शोकाकुलाः, उत्सवविहीनाः, क्रौञ्चसमूहैः तिरस्कृताः इव, विह्वलाः चलन्ति। महाराजगजाः, भग्नदन्ताः, भीमनिनादाः, हंसान् चक्रवाकान् च भयभीतान् कुर्वन्ति, पुनःपुनः कमलविकसितसरः जलं विक्षिप्य, गभीरं पिबन्ति। नद्यः, कर्दममुक्ताः, शिलासिक्ताः, निर्मलजलाः, गोसमूहैः पूर्णाः, क्रौञ्चपक्षिणां जलपक्षिणां शब्दैः गुञ्जन्ति, हंसाः हृष्टाः तत्र पतन्ति। अद्य, नदीनां शब्दः, प्रपातानां गर्जनम्, वातस्य स्वरः, मयूराणां कलरवः, कपीनां उत्सवः च, निश्चितं शान्तम्। विविधान् वर्णान् सर्पाः, कृशाङ्गाः, गुहायां दीर्घकालं निहिताः, नूतनमेघानाम् अभावेन, भूषणमुक्ताः, विषदुष्टाः, भूख्षिताः, निर्गच्छन्ति। सन्ध्या, चन्द्रकिरणस्पर्शात् कम्पमानाः, ताराप्रसादेन विभूषिता, आकाशात् प्रियायाः इव निर्गच्छति। रात्रिः, मृदुमुखी, उदितचन्द्रेण प्रकाशिता, तारागणेन च नेत्राणि विकसितानि, शशांकपट्टवस्त्रधारिणी इव, शुभ्रवस्त्रधारिणी इव, शोभायाम् स्थित्वा तिष्ठति। पक्वशालिधान्यं भुक्त्वा, हृष्टाः क्रौञ्चपक्षिणः शीघ्रं आकाशे उड्डीयन्ति, वायुनि विक्षिप्ताः, हारमिव। महाह्रदस्य जलं, पद्मैः शोभितम्, एकेन सुप्तहंसेन च, तारा-सम्पूर्णरात्रिवत्, पूर्णचन्द्रेण मेघरहिते, प्रकाशते। सरः, हंसैः कूलसमूहैः परिवृतम्, पद्मोत्पलैः मालावद् भूषितम्, शोभायुक्तम्, भूषितस्त्रीवत् दृश्यते। प्रभाते, वातप्रवृत्तिः, वंशीवाद्यादीनि, वृषभगर्जनम्, गवां गर्जनम् च, मिश्रितम्, गुञ्जनं व्याप्तम् इव। नदीकूलानि, नूतनश्वेतकाशैः वस्त्रधौतवद् दीप्तानि, मृदुवायुः पुष्पसमूहं विक्षिप्य शोभायुक्तानि। वनानि, यत्र मधुपाः, मदोन्मत्ताः, सहसखिभिः, हृष्टाः, पद्मरजः-लिप्ताङ्गाः, वातानुगमनं कृत्वा क्रीडन्ति। निर्मलजलम्, पुष्पसमृद्धम्, क्रौञ्चपक्षिणां शब्दः, पक्वशालिक्षेत्राणि, मृदुवायुः, शुद्धचन्द्रः च, वर्षाकालस्य समाप्तिं सूचयन्ति। अद्य, नदीकन्यकाः, यत्र कूलानि मीनसमूहैः प्रकाशितानि, शनैः चलन्ति, प्रियसङ्गमेन रात्र्याः अनन्तरं स्त्रीणां यथा। नदीनां मुखानि, काशैः वस्त्रवत् आवृतानि, चक्रवाकैः पूर्णानि, जलवनस्पतिभिः आवृतानि, नववधूनां मुखानि पत्रमालया अलङ्कृतानि इव। वनानि, यत्र वल्लीवृक्षाः पुष्पचित्रिताः, मधुपाः हृष्टाः गुञ्जन्ति, तत्र कामदेवः, शक्तिमान्, धनुर्धारणं कृत्वा, बलदण्डं आकृष्य, शक्तिम् प्रकटयति। मेघाः, जगत् वर्षेण तृप्त्वा, नद्यः सरांसि पूरयित्वा, भूमौ धान्यं उत्पाद्य, अद्य जलवाहिनः विहाय, आकाशं निर्मलम् कृत्वा, गच्छन्ति। शरदनद्यः शनैः शिलासिक्तानि कूलानि प्रकाशयन्ति, नवसङ्गमे स्त्रीणां कटिप्रकाशनं यथा। निर्मलजलानि, कुररपक्षिणां शब्दैः गुञ्जन्ति, चक्रवाकसमूहैः पूर्णानि, सरः मध्ये विश्रान्तानि, शोभायुक्तानि। स्निग्धः, राजा-वैरिणां विजयलाभाय, समयः सम्प्राप्तः। राजन्, एषः प्रथमः राजा-प्रयाणः, किन्तु अहं सुग्रीवस्य तादृशं आयोजनम् न पश्यामि। सप्तच्छदवृक्षाः, प्रस्फुटितकोविदाराः, बन्धुजीवपुष्पाणि, श्यामवर्णाः श्यामाः च, पर्वतकूटेषु दृश्यन्ते।