ततः स राजा कुशनाभः कन्यान् संबोध्य स्नेहेनैवोवाच—"क्षमा नाम क्षमावतां धर्माणां श्रेष्ठतमः, पुत्र्यः। एकत्वेन युष्माभिः कुलेऽस्मिन्संरक्षिते महत् कृतं। स्त्रीणां शोभनं भूषणं, पुरुषाणां तु क्षमा—एषा तु देवतानामपि दुष्करा विशेषतः। यद्विधं क्षमां युष्माभिः प्रदर्शितं, पुत्र्यः, सा क्षमा दानं, सा सत्यं, सा यज्ञः। क्षमा कीर्तिः, क्षमा धर्मः, क्षमायामेव जगत्स्थितम्।" एवं पुत्रीः सम्यक् संबोध्य स राजा देवसमः कुशनाभः ताः विससर्ज। स च मन्त्रविदां श्रेष्ठः मन्त्रिभिः सह दानस्य देशकालपात्रविचारं कृत्वा मन्त्रयामास। तस्मिन्नेव काले ब्रह्मचर्यनिष्ठो धर्मात्मा कश्चित् दीप्ततेजाः चूलीनाम ऋषिः तपः समारब्धवान्। तत्र स तपस्विन् गन्धर्वकन्या सोमदा नाम, ऊर्मिलायाः दुहिता, तं समुपतस्थे। सा तं प्रणम्य भक्त्या सेवायाम् तिष्ठन्ती धर्मेण तत्र कालं यापयन्ती, गुरुं तुष्टाव। ततः स ऋषिः प्रसन्नः सन्तुष्टः कालान्तरे तां सोमदाम् उवाच—"सन्तुष्टोऽस्मि, शुभं ते अस्तु; किं ते प्रीत्यर्थं करवाणि?" ऋषेः तुष्टिं विज्ञाय, सा गन्धर्वकन्या हृष्टा मधुरया वाचा तमब्रवीत्—"भगवन्, ब्राह्मतेजसा तपसा च युक्तं धर्मात्मानं पुत्रं लब्धुमिच्छामि। पतिहीना अस्मि, न च कस्यचित् भार्या; ब्राह्मणमार्गेण त्वां प्राप्तवती, त्वं पुत्रदाने योग्यः।" ऋषिः तस्याः तुष्टः सन्, आत्मनः मनसः सम्भूतं ब्राह्मणश्रेष्ठं पुत्रं ददौ, यं चूलीपुत्रं ब्रह्मदत्तं नाम। स ब्रह्मदत्तः राजा काम्पिल्यां पुरीं प्रविश्य परमतेजसा देवराज इव बभौ। ततः कुशनाभः धर्मात्मा राजा, ककुत्स्थकुलोद्भव, शतं कन्याः ब्रह्मदत्ताय दातुम् उद्यतवान्। स राजा हृष्टमानसः ब्रह्मदत्तं आहूय तस्य शतं कन्याः ददौ। ततः स ब्रह्मदत्तः क्रमशः तासां हस्तग्रहणं कृत्वा देवराज इव पत्निभिः सह बभूव। तस्मिन् क्षणे एव तस्य हस्तस्पर्शेन ताः विकारव्यथा मुक्ताः, ताः शतं कन्याः परमसुन्दर्यः बभूवुः। ताः तनयाः वायुनिर्मुक्ताः दृष्ट्वा कुशनाभः राजा परमं हृष्टः पुनः पुनः प्रहृष्टः। स राजा पुत्रदायिन्याः ताः कन्याः ब्रह्मदत्ताय दत्त्वा तम् उपाध्यायैः सह भार्याभिः प्रेषयामास। सोमदा गन्धर्वकन्या, पुत्रस्य योग्यं कर्म दृष्ट्वा, धर्मेण स्नुषाः सस्नेहम् अभ्यागच्छत्, ताः स्पृष्ट्वा कुशनाभं स्तुत्वा। एवं कथे समाप्तायां, रामायणस्य बालकाण्डस्य चतुस्त्रिंशः सर्गः प्रवृत्तः। ब्रह्मदत्तस्य विवाहात् प्रयाणे च, हे राघव, स राजा पुत्रार्थं, पौत्रकामः, पुत्रेष्टिं चकार। तस्य यज्ञस्य प्रवृत्ते, ब्रह्मणः पुत्रः परमधार्मिकः कुशः कुशनाभं राजानम् उवाच—"वत्स, त्वत्समः धर्मात्मा पुत्रः जायते; तस्मात् गाधिं प्राप्स्यसि, चिरकीर्तिं च लोके।" एवं उक्त्वा कुशनाभं स कुशः दिवमारुह्य ब्रह्मलोकं गतः। कालान्तरे कुशनाभस्य धीमतः परमधार्मिकः गाधिः नाम पुत्रः जातः। स गाधिः, ककुत्स्थकुलोद्भव, मम पिता; अहं कौशिकः कुशवंशे जातः, हे रघुनन्दन। मम ज्येष्ठा भगिनी सत्यवती नाम, धर्मनिष्ठा, ऋचीके प्रदत्ता। सा सत्यवती धर्मपत्नी स्वदेहेन स्वर्गं गता, महानदी कौशिकी अभवत्। सा दिव्या, शुद्धसलिला, रम्या, हिमालयाधिष्ठिता, मम भगिनी कौशिकी लोकहिताय नदी जाताऽभूत्। अतः अहं हिमालयस्य समीपे कौशिक्याः स्नेहेन सह वसामि, हे रघुवंशोद्भव। सा सत्यवती धर्मनिष्ठा, सत्यधर्मपरायणा, पतिसंयुक्ता, सौभाग्यवती, कौशिकी नाम नदी जाता। राम, नियमेन अहं तां विहाय अत्र आगतः; सिद्धाश्रमं प्राप्तः तव तेजसा सिद्धोऽस्मि। एष मे जन्म, कुलं, देशश्च, यथात्वं पृष्टवानसि, हे महाबाहो। ककुत्स्थकुलोद्भव, अर्धरात्रिः अतीता, कथा श्रुत्वा; शयनं प्राप्नुहि, शुभं ते अस्तु, मार्गे च न विघ्नः स्यात्। सर्वे वृक्षा निश्चलं स्थिताः, मृगपक्षिणः चोपशान्ताः, दिशः च निशायाः तमसा आच्छन्नाः। संध्या शनैः शनैः लीयते, नभः च नक्षत्रताराभिः दीप्तिमान् इव नेत्रैः आवृतम्। शीतांशुः चन्द्रः उदितः, तमः निहन्ति, स्वतेजसा भूतानां मनांसि प्रमोदयति। रात्रौचराः सर्वे विचरन्ति, यक्षराक्षसपिशाचगणाः अपि च इह विचरन्ति।