राज्ञः सुतानां वचनानि श्रुत्वा, धर्मात्मा स तेजस्वी राजा ताः शतं वरस्त्रीणां प्रत्युवाच। स राजा उवाच—"क्षमा नाम उत्तमा धर्मः क्षमशीलानां, पुत्रिकाः। यूयं एकत्वेन आचरन्त्यः कुलस्य रक्षणं कृतवत्यः।" पुनः स राजा अवदत्—"स्त्रीणां भूषणं शोभनं, पुरुषाणां तु क्षमा; परं तु एषा क्षमा देवानामपि दुष्प्राप्या।" स पुनरुवाच—"यादृशी क्षमा यूयं सर्वाः अदर्शयत, पुत्रिकाः, सा क्षमा दानं, सा क्षमा सत्यम्, सा क्षमा यज्ञः।" "क्षमा कीर्तिः, क्षमा धर्मः, क्षमायाम् एव जगत् प्रतिष्ठितम्।" इति पुत्रिकाः संबोध्य, स देवसमः राजा ताः विसृज्य यथायोग्यं प्रस्थितः। ततः स राजा मन्त्रिभिः सह युक्त्या दानस्य देशकालपात्रादीन् विचिन्त्य मन्त्रयामास। तस्मिन् एव काले, चूलीनाम्ना एकः तेजस्वी ब्रह्मचारी महातपस्वी ऋषिः ब्रह्मचर्ये स्थित्वा तपः अकरोत्। तत्र तस्य ऋषेः समीपे, सोमदा नाम गन्धर्वकन्या, ऊर्मिलायाः पुत्री, तं ऋषिं शुश्रूषां चकार। सा तं प्रणम्य, धर्मेण तत्र किञ्चित्कालं स्थित्वा, गुरोः तुष्टिं प्राप। तदा स ऋषिः, रघुनन्दन, तस्यै तुष्टः सन् उवाच—"तुष्टोऽस्मि, सौम्ये, शुभं ते अस्तु, किं ते रोचते, किं करवानि?" ऋषेः तुष्टिं विज्ञाय, सा गन्धर्वकन्या, प्रमुदिता मधुरया वाचा तम् अब्रवीत्—"भगवन्, ब्रह्मतेजसा तपसा च युक्तः, धर्मात्मानं पुत्रं ब्रह्मतेजस्विनं इच्छामि।" "नाहं पतिं लभे, न च कस्यचित् भार्या; ब्रह्मण्या मार्गेण त्वां सम्प्राप्तवती, तस्मात् त्वं पुत्रदः स्यान्मम।" तस्याः वचनेन तुष्टः ब्रह्मर्षिः, तस्यै मनसः सुतं ब्राह्मणं दत्तवान्, यः चूलीपुत्रः ब्रह्मदत्तः नामाभवत्। स ब्रह्मदत्तः राजा, तदा काम्पिल्यनगरे दिव्यतेजसा वसन्, स्वर्गे इन्द्रवत् बभौ। ततो, काकुत्स्थवंशज, धर्मात्मा कुशनाभः राजा शतं कन्याः ब्रह्मदत्ताय दातुम् उद्यतवान्। स राजा, ब्रह्मदत्तं आहूय, हृष्टचित्तः, तस्मै शतं कन्याः प्रददौ। ततः ब्रह्मदत्तः क्रमशः तासां पाणिं गृहीत्वा विवाहम् अकरोत्, यथा इन्द्रः स्वपत्नीभिः सह। तस्य हस्तस्पर्शेनैव ताः विकृतिः व्यथा च मुक्ताः, ताः शतं कन्याः परमसौन्दर्येन बभुः। राजा कुशनाभः, कन्याः वातेन विमुक्ताः दृष्ट्वा, अत्यन्तं हृष्टः पुनः पुनः प्रमोदं जगाम। कन्याः विवाह्य, राजा ब्रह्मदत्तं ताभिः पत्निभिः सह, आचार्यैः सहितं, प्रेषयामास। सोमदा, स्वपुत्रस्य योग्यं कर्म दृष्ट्वा, सा गन्धर्वकन्या, धर्मानुसारं, स्नुषाः हृष्टया प्रीत्या प्रतिगृह्य, ताः स्पृशन्ती कुशनाभं च स्तौत्। शृणु, काकुत्स्थ, चतुस्त्रिंशत्तमं सर्गं वाल्मीकि-रामायणे बालकाण्डे। ब्रह्मदत्तस्य विवाहानन्तरं गच्छतः, हे राघव, सुतार्थं, पौत्रकामः राजा पुत्रकामेष्टिं चकार। यज्ञे प्रवर्तमाने, परमधार्मिकः ब्रह्मसुतः कुशः, कुशनाभं राजानम् उवाच—"पुत्र, त्वत्तुल्यः पुत्रः धर्मात्मा जातः भविष्यति; तेन त्वं गाधिं च कीर्तिं च शाश्वतीं लप्स्यसे।" एवमुक्त्वा, कुशः राजा कुशनाभं दिवं गत्वा ब्रह्मलोकं जगाम। कालेन, धर्मात्मनः कुशनाभस्य, गाधिः नाम धर्मात्मा पुत्रः जातः। स गाधिः, काकुत्स्थवंशज, मम पिता; अहं कौशिकः कुशवंशे जातः, हे रघुनन्दन। मम जेष्ठा भगिनी, राघव, सत्यवती नाम, धर्मनिष्ठा, ऋचीकाय प्रदत्ता। सा सत्यवती, पति-परायणा, स्वर्गं गता, कौशिकी महानदी अभवत्। सा दिव्या, शुद्धसलिला, रम्या, हिमालये स्थित्वा, कौशिकी लोकार्थं नदिरूपा बभूव। तस्मात् अहं हिमालयस्य समीपे भगिन्या सह सुखेन वसामि, रघुनन्दन। सा सत्यवती धर्मपत्नी, सत्ये धर्मे च स्थित्वा, पति-परायणा, सौभाग्यवती, कौशिकी श्रेष्ठा नदी अभवत्। राम, व्रतवशात् तां विहाय अहम् अत्र आगतः; सिद्धाश्रमं प्राप्तवान्, तव तेजसा सिद्धः अभवम्। राम, एषा मम जातिः, वंशः, देशश्च, यथापृच्छः, महाबाहो। काकुत्स्थ, अर्धरात्रं अतीतम्, इमानि आख्यानानि कथयता; त्वं विश्रामं कुरु, शुभं ते, मार्गे च विघ्नः मा भवतु। सर्वे वृक्षा निश्चला, मृगपक्षिणः विश्रान्ताः, दिशः रघुनन्दन, रात्र्यन्धकारेण आच्छादिताः। शनैः संध्यासमया गच्छति, नभः नक्षत्रताराभिः दीप्तं, इव नेत्रैः आवृतम्। शीतांशुः चन्द्रः उदेति, तमः अपाकरोति, स्वप्रभया लोकानां मनांसि प्रमोदयति।