यदा कन्याः तं पितरं न स्म अकुर्वन् वचः स्वीकृत्य पापसंयुक्तः सः, तदा वयं सर्वे तद्वचनानन्तरं तीव्रमारुतविक्षिप्ताः अभवाम। तेषां वचः श्रुत्वा धर्मात्मा तेजस्वी राजा ताः शतं कन्याः प्रत्युवाच। तदा सः उवाच—"क्षमा उत्तमा धर्मः क्षमाशीलानां, पुत्र्यः। यूयं एकत्वेन आचार्यं कृतवन्त्यः, वंशस्य च रक्षणं कृतम्। स्त्रीणां भूषणं शोभनं, पुरुषाणां क्षमा; किन्तु ईश्वराणामपि सा दुर्लभा, विशेषेण। यः प्रकारः क्षमा यूयं प्रदर्शितवन्त्यः, सा दानं, सा सत्यम्, सा यज्ञः, हे पुत्र्यः। क्षमा कीर्तिः, क्षमा धर्मः, क्षमायाम् एव लोको प्रतिष्ठितः।" एवं कन्याः संबोध्य, स राजा देवसमः ताः विससर्ज। ततः सः मन्त्रिभिः सह दानस्य युक्तदेशकालपात्रविचारं कृत्वा मन्त्रयामास। तस्मिन्नेव काले कश्चित् तेजस्वी ब्रह्मचारी महर्षिः चूली नाम तपः कर्तुं प्रचक्रमे। तत्र तं मुनिं गन्धर्वकन्या सोमदा, ऊर्मिलायाः पुत्री, उपचरति स्म। सा तम् अभिवाद्य, धर्मेण तत्र किञ्चित्कालं वसन्ती, तस्य गुरोः प्रीतिः अभवत्। अनन्तरं स मुनिः, राघव, तस्यै सन्तुष्टः सन् उवाच—"सुखं भवतु ते, किं ते प्रीयते, करवानि?" मुनिं तुष्टं विज्ञाय, सा गन्धर्वकन्या हृष्टा मधुरया वाचा तम् उवाच—"भगवन्, ब्राह्मतेजसा, तपसा च युक्तः, धर्मेण पुत्रं ब्राह्मतेजसं इच्छामि। अहं पतिवर्जिता, न च कस्यचित् पत्नी; ब्राह्मणेन मार्गेण त्वां समुपेत्य पुत्रदाने अर्हसि।" तस्याः तुष्टः ब्रह्मर्षिः मनसः समुत्पन्नं ब्राह्मणं श्रेष्ठं पुत्रं दत्तवान्, चूलीपुत्रं ब्रह्मदत्तं नाम। स ब्रह्मदत्तः राजा तदा काम्पिल्ये पुरीं वसन् दिव्यतेजसा इन्द्रवत् बभूव। ततः, ककुत्स्थवंशज, धर्मात्मा कुशनाभः राजा शतं कन्याः ब्रह्मदत्ताय दातुं मनः कृतवान्। सः ब्रह्मदत्तं आहूय हृष्टः तस्य शतं कन्याः दत्तवान्। ततो ब्रह्मदत्तः धर्मेण तासां पाणिं गृहीत्वा पत्नीरिव सुरपतिः स्वीकृतवान्। तस्य हस्तस्पर्शेण ताः विकाररोगरहिताः अभवन्, परमसौन्दर्ययुक्ताः बभूवुः। पिता कुशनाभः कन्याः वातबन्धनात् विमुक्ताः दृष्ट्वा परमं हर्षं लेभे पुनः पुनः। कन्यादानं कृत्वा राजा ब्रह्मदत्तं पत्न्यः आचार्यैः सहितं विससर्ज। तदा सोमदा स्वपुत्रं योग्यकर्मणि स्थितं दृष्ट्वा, सा गन्धर्वकन्या धर्मेण सन्तुष्टा नववधूं स्वागतं कृत्वा, ताः स्पृष्ट्वा कुशनाभं स्तुतवती। शृणु अधुना चतुस्त्रिंशत्तमं सर्गं वाल्मीकि-रामायणे बालकाण्डे। यदा ब्रह्मदत्तः परिणीतः प्रस्थितवान्, हे राघव, तदा पुत्रार्थं नप्तरं च इच्छन् अपुत्रः राजा यज्ञं समारभत। तस्मिन् यज्ञकाले ब्रह्मसुतः महात्मा कुशः कुशनाभं उवाच—"पुत्र, त्वत्समः धर्मात्मा पुत्रः ते भविष्यति; तेन त्वं गाधिं च शाश्वतीं कीर्तिं च लप्स्यसे।" इति उक्त्वा सः कुशः राजा कुशनाभं दिवं गत्वा ब्रह्मलोकं जगाम। कालेन कुशनाभस्य बुद्धिमतः धर्मात्मा पुत्रः जातः, गाधिः नाम। स एव गाधिः मम पिता, अहं कौशिकः कुशवंशे जातः, हे राघव। मम ज्येष्ठा भगिनी सत्यवती नाम, धर्मनिष्ठा, ऋचीके प्रदत्ता। सा सत्यवती पतिसकाशात् स्वर्गं शरीरेण गता, कौशिकी महानदी अभवत्। दिव्या, शुद्धसलिला, रम्या, हिमालयं आश्रिता, सा भगिनी कौशिकी लोकहितार्थं नदी अभवत्। अतः अहं हिमालयस्य पार्श्वे भगिन्या कौशिक्याः सह सुखेन वसामि, हे राघव। सा धर्मपरा सत्यवती, सत्यनिष्ठा, पतिसंयुक्ता, भाग्यवती कौशिकी नदी अभवत्। अहं च, राम, व्रतेन तां त्यक्त्वा अत्र आगतः, सिद्धाश्रमं प्राप्तवान्, तव तेजसा सिद्धिम् आप्तवान्। एषा मम जातिः, वंशः, देशः च, यथात्वया पृष्टं, राम। ककुत्स्थवंशज, अर्धरात्रिः अतीता यथा एतानि आख्यातानि; निद्रां प्रतिपद्य, शुभं ते अस्तु, मार्गे च विघ्नः मा भवतु। सर्वे वृक्षा निश्चला, मृगपक्षिणः च उपशान्ताः, दिशः च राघव, रात्र्यां तमसा आच्छन्नाः। शनैः सन्ध्या व्यपयाति, नभः च ताराग्रहैः दीप्तं इव नेत्रैः आच्छादितम्।