दिव्यं आकाशं शुक्लोत्पलमालया शोभितं, वातेन सञ्चालितया, मेघगमनोत्सुकानां कलहंसानां पङ्क्तिः हर्षिताः इव विराजन्ति। पृथिवी अपि नूतनहरिततृणैः, नवाङ्कुरैः, इन्द्रगोपलालारक्तवर्णैः शोभिता, लाक्षारञ्जितशालिना स्त्रीवद्, शुककाञ्चनरागसंस्पृष्टा, दीप्त्या विराजति। शनैः केशवः निद्रया आवृतः, नदी शीघ्रं समुद्रं प्रति गच्छति; हर्षितः कलहंसः मेघं अन्वेषति; कामिता स्त्री प्रियं समागम्य यथेष्टं गच्छति। वनान्तेषु मयूराः नृत्यन्ति, कदम्बवृक्षाः शाखाभिः पुष्पिताः, वृषाः गवां कामानुगुणाः उत्थाय तिष्ठन्ति, पृथिवी सुखधान्यैः शोभिताः। नद्यो मेघाः मदोन्मत्तगजाः वनान्ताः प्रवहन्ति, वर्षन्ति, गर्जन्ति, प्रकाशन्ति; चिन्तयन्ति, नृत्यन्ति, विश्रान्तिम् उपयान्ति; किन्तु मयूराः कपिः च प्रियविहीनाः तृष्णया पीडिताः। वर्षावर्षणेन पतितस्य कदम्बशाखासु लीनाः षड्ग्राहाः (मधुकाः), नवपुष्पसारं शीघ्रं उपगृह्य, शनैः मदं त्यजन्ति। जम्बुवृक्षशाखाः, सन्तानकषायसदृशफलैः, रससमृद्धैः, षड्ग्राहसमूहैः शोष्यमाणाः, शोभन्ते। मेघरूपाणि विद्युत्पताकाभिः अलङ्कृतानि, गम्भीरनादैः गर्जन्ति, युद्धोत्सुकगजाः इव दीप्तिम् उपयान्ति। महागजः पर्वतानि वनानि च मार्गं अनुगच्छन्, मेघनिनादं श्रुत्वा, युद्धोत्सुकः, प्रतिध्वन्याः भयात्, मदेन निवर्तते। केषुचित् स्थलेषु वनान्ताः मधुकसमूहैः गीतमिव श्रूयन्ते; अन्यत्र नीलकण्ठमयूरैः नृत्यमिव दृश्यन्ते; अन्यत्र राजगजैः मदमिव अनुभवति; विविधजीवितरूपाणि वनानि दर्शयन्ति। वनभूमिः कदम्बसालार्जुनाङ्कुरैः, मधुरजलसम्पूर्णा, सुरापानगृहभूमिवत्, वर्षमदनृत्यमयूरैः, कूजनैः च, शोभते। शुद्धं जलं मुक्तासूत्रसदृशं, पत्रपात्रेषु पतितं, शुष्कपक्षिणां क्षीणवर्णानां तृष्णया, देवराजदत्तमिव, पीयते। मधुकनादानां माधुर्यं, कपिकूजनां तालसम्पादनं, मेघनादानां मृदंगध्वनिः, वनसंगीतमिव, संगीतारम्भः दर्शयन्ति। वनानि मयूरैः कदाचित् नृत्यन्ति, कदाचित् कूजन्ति, कदाचित् वृक्षाग्रेषु मणिमयपुच्छैः उपविष्टानि, संगीतमेव उत्पन्नमिव दृश्यते। मेघनादैः जागृताः कपयः, दीर्घनिद्रां विहाय, नूतनवर्षधारया आहताः, विविधरूपैः, स्वरैः, आकृतिभिः, कूजन्ति। नद्यो, शारदः शरणं गृहीत्वा, तीरं समूलं अपहृत्य, नूतनवर्षेण उद्गता, शीघ्रं समुद्रं प्रति गच्छन्ति। नीलपर्वतेषु नीलमेघाः, नवजलसम्पूर्णाः, संलग्ना इव दृश्यन्ते; दग्धवनान्तेषु मेघाः अग्निसदृशाः; पर्वतेषु पर्वतानामिव स्थिताः। गजाः कदम्बार्जुनपुष्पगन्धयुक्तेषु रम्येषु वनान्तरेषु विचरन्ति; मयूराः मदेन कूजन्ति; तृणानि इन्द्रगोपैः सघनानि। मधुकाः हर्षिताः, नववर्षधारया आहतानां शुक्लोत्पलानां तन्तून् त्यक्त्वा, नूतनकदम्बपुष्पाणां तन्तून् पिबन्ति। राजगजाः मदोन्मत्ताः, गवः हृष्टाः, सिंहाः वनान्तरे अधिकबलवन्तः, महापर्वतानि शोभनानि, राजानः विश्रान्ताः, इन्द्रः मेघैः क्रीडति। मेघाः, समुद्रगर्जनया निनादयन्तः, आकाशे महान् जलधाराः धारयन्ति; नदीनदीसरोवरसर्वभूमिं अपगच्छन्ति। प्रबलवर्षा धाराभिः पतन्ति, वातः बलवत्तरः, नद्यः तीरं त्यक्त्वा, शीघ्रं प्रवहन्ति, जलं वहन्ति। राजपर्वतानि, पुरुषराजानामिव, वातेन आनीतैः, इन्द्रदत्तैः, महाकुम्भैः मेघैः अभिषिक्तानि, स्वरूपं शोभां च दर्शयन्ति। आकाशं मेघैः आवृतम्, न तारा न सूर्यः दृश्यते; पृथिवी नूतनजलधारया तुष्टिः, तमसा आच्छादिता; दिशः अदृश्याः। महापर्वतशिखराणि, जलप्रवाहैः प्रक्षालितानि, अधिकं दीप्तिम् उपयान्ति; विस्तीर्णा जलधाराः मुक्तासूत्रसदृशाः गुहासु लम्बमानाः। उच्चपर्वतानां विस्तीर्णा जलधाराः शिलासु पतन्त्याः, गुहासु मयूरकूजनैः प्रतिध्वनिताः, हारासदृशाः विकीर्णाः दृश्यन्ति। विस्तीर्णा जलधाराः शीघ्रं पतन्त्याः, पर्वतशिखराणि शिलान्यः शुद्धयन्ति; मुक्तासूत्रसदृशाः, महागुहासु धृताः। सर्वत्र जलप्रवाहाः, सर्वदिश्यः पतन्त्याः, स्वर्गस्त्रीणां भग्नमुक्ताहारमिव, कामवशात् विकीर्णम् इव दृश्यन्ति। पक्षिणः उपविष्टाः, उत्पलानि संकुचितानि, जतीपुष्पाणि विकसन्ति, सूर्यास्तमयं ज्ञायते। राजानां युध्यात्राः समाप्ताः, सेनाः मार्गेषु स्थिताः, जलैः शत्रुपथौ समं कृतौ। भाद्रपदे, हे ब्रह्मन्, ब्राह्मणानां पाठेच्छायाः, सामगानस्य कालः प्राप्तः। नूनं भरतः कोसलाधिपः, कृतकार्यः, संगृहीतसंपदः, आषाढमासं प्राप्तः। नूनं सरयू नदी, पूरिता, वेगेन प्रवहन्ती, तस्य शब्दः अयोध्याया इव, मम आगमने कल्प्यते। सुग्रीवः गुणसम्पन्नः, शत्रून् विजित्य, पत्नीसमागमे, महाराज्ये सुखं भुङ्क्ते। अहं तु लक्ष्मण, पत्नीहीनः, महाराज्यविहीनः, जलविहततीरस्य नदीसदृशं, शोकसागरं पतन्। शोकः महत्, वर्षाः दुष्प्राप्याः, रावणः महाशत्रुः, अनन्तः, मम पुरतः दृश्यते। इमं कालं, युध्यात्रायोग्यं, मार्गाः अतिदुष्प्राप्याः, सुग्रीवः नम्रः, अहं न किञ्चित् उक्तवान्। यः चिरकालं दुःखितः, अधुनैव पत्नीसमागमे, मम कार्यं महत्त्वपूर्णं, वानरं प्रति वक्तुम् इच्छामि न। विश्रान्त्वा, कालं ज्ञात्वा, सुग्रीवः कर्तव्यं स्मरिष्यति; नात्र संशयः। अतः, हे शुभे, अहं उचितकालं प्रतीक्षे, सुग्रीवस्य नदीनां च अनुग्रहं इच्छन्।