सर्वतः प्रिययोः प्रियाः दिशः मेघैः लिप्ताः, चन्द्रताराभिः रहिताः, इव बाधिताः दृश्यन्ते। सौमित्रे, पर्वतशिखरेषु कुटजवृक्षाः प्रस्फुटिताः, अश्रुभिः प्लाविताः वर्षाकाङ्क्षया तिष्ठन्ति, मम दुःखकामनां प्रज्वलयन्ति इव। अद्य धूलिः शमिता, वातः मृदु, तापः शान्तः; राज्ञां यात्राः स्थगिताः, पथिकाः स्वदेशं प्रतिनिवर्तन्ति। चक्रवाकाः सरसां प्रति स्वसमीपतया समेता गच्छन्ति; वर्षसन्ततिविलीनमार्गेषु रथाः न याति। आकाशः मेघैः विचित्रः—क्वचित् दीप्तः, क्वचित् तमसः; पर्वतैः आवृतः, महासागरशान्तिम् इव दर्शयति। पर्वतप्रवाहाः सर्जकदम्बपुष्पैः मिश्रिताः, रागेण रञ्जिताः, शीघ्रगमनाः, मयूरनिनादैः सह प्रवहन्ति। पक्वजम्बूफलम्, रसंयुक्तम्, भ्रमरैः समाक्रान्तम्, उत्सुकैः उपभुज्यते; वातप्रेरितानि, विविधवर्णानि, पूर्णपक्वानि आम्रफलानि भूमौ पतन्ति। मेघाः विद्युत्पताकाभिः, बकपङ्क्तिमालाभिः भूषिताः, महापर्वतशिखराणि इव, गर्जन्ति, मदोन्मत्तगजाः युद्धाय स्थिताः इव। वनानि, तृणभूमयः वर्षजलैः सिक्ताः, मयूरनृत्यसमारम्भैः हर्षितानि, वर्षमण्डलविरामे अपराह्णे अधिकं शोभन्ते। मेघाः, जलभारसंपन्नाः, बकनिनादैः प्रतिध्वनन्तः, पुनः पुनः पर्वतशिखराणि आश्रित्य विश्राम्यन्ति। बकपङ्क्तिः मेघगमनाकाङ्क्षया, प्रमुदिता, दिव्यं शुक्लपद्ममालां वातसंवाहितां, दीप्तमाकाशे शोभयन्ति इव। भूमिः नूतनहरिततृणैः, नवाङ्कुरैः, इन्द्रगोपवर्णरक्तैः, शोभिता, लाक्षारञ्जितशालिना नारी इव, शुकपाण्डुवर्णस्पर्शेन दीप्तिमती। केशवः शनैः सुप्तिः प्राप्नोति; नदी वेगेन समुद्रं प्रति धावति; प्रमुदितः बकः मेघं अन्वेषयति; कामिता स्त्री प्रियं समुपगच्छति। वनसीमानि मयूरनृत्यैः जीवितानि; कदम्बवृक्षाः शाखाभिः समृद्धाः; वृषाः गवां कामनया जाग्रताः; भूमिः रम्यकृषिक्षेत्रैः अलङ्कृता। नद्यः, मेघाः, मदोन्मत्तगजाः, वनसीमानि—प्रवाहन्ति, वर्षन्ति, गर्जन्ति, शोभन्ति; चिन्तयन्ति, नृत्यन्ति, विश्राम्यन्ति; यत्र मयूराः कपिः च, प्रियवियोगेन तृषिताः। वर्षनिपातेन पतिताः, कदम्बशाखासु लीनाः, षड्जिह्वाः नवपुष्पमधु शीघ्रं संगृहीत्वा, शनैः मदं त्यजन्ति। जम्बूशाखाः, बहुपक्वफलैः, रक्तचूर्णसदृशैः, रससमृद्धैः, भ्रमरसमूहैः शोष्यमाणाः इव, विशिष्टाः दृश्यन्ते। मेघरूपाणि विद्युत्पताकाभिः भूषितानि, गम्भीरगर्जितैः निनादितानि, युद्धोत्सुकगजाः इव दीप्तिमन्ति। महागजः पर्वतवनमार्गेण गच्छन्, मेघगर्जनं शृण्वन्, युद्धोत्सुकः, प्रतिध्वनेन सावधानः, मदेन निवर्तते। क्वचित् वनसीमानि भ्रमरगानमिव, क्वचित् नीलग्रीवमयूरनृत्यमिव, अन्यत्र मदोन्मत्तगजसमाक्रान्तमिव, विविधजीवविलासैः वनानि शोभन्ति। वनभूमिः कदम्बसालार्जुनाङ्कुरैः, मधुपानसमृद्धजलैः, मदोन्मत्तमयूरनृत्यनिनादैः, सुरापानभूमिः इव दीप्तिमती। शुद्धं जलम् मुक्तासूत्रसदृशं, पत्रकपेषु लीनम्, शुष्कपक्षिणः तृषार्ताः, इन्द्रवरदत्तम् इव, उत्सुकैः पिबन्ति। मधुरमधुविनादः, कपिनिनादतालः, मेघडमरुनिनादः, वनसंगीतम् इव, संगीतारम्भः इव प्रकाशयन्ति। वनानि, यत्र मयूराः क्वचित् नृत्यन्ति, क्वचित् गर्जन्ति, क्वचित् वृक्षाग्रेषु रत्नमालिकाकर्णपूरैः स्थिताः, संगीतं उद्भूतम् इव दृश्यते। मेघनिनादैः जागृताः कपिः दीर्घनिद्रां त्यक्त्वा, नूतनवर्षनिपातेन आकृष्टाः, अनेकवर्णरूपनिनादैः क्रन्दन्ति। नद्यः, यत्र शारदकाः शरणं गृहीत्वा, तीराणि स्वच्छीकृत्य, नूतनवर्षेण प्लाविता, शीघ्रं समुद्रं प्रति धावन्ति। नीलपर्वतेषु नीलमेघाः नूतनजलसमृद्धाः, समुपगृह्णन्ति इव; दग्धवनानि मेघैः अग्निसदृशानि; पर्वतेषु पर्वतानि इव स्थिताः। गजाः रम्यवनान्तरालेषु विचरन्ति, यत्र कदम्बार्जुनपुष्पगन्धः, मयूरनिनादमदः, घनतृणमण्डलेषु इन्द्रगोपसमूहः। भ्रमराः प्रमुदिताः, नववर्षनिपातेन ताडितपद्मपुष्पान् त्यक्त्वा, नूतनकदम्बपुष्पानां सूत्राणि पिबन्ति। गजपतयः मदोन्मत्ताः, गवः प्रमुदिताः, सिंहाः वनान्तरेषु उत्साहसमृद्धाः, महापर्वताः शोभमानाः, राजानः विश्राम्यन्ति, इन्द्रः मेघैः क्रीडति। मेघाः, समुद्रगर्जनया प्रतिध्वनिताः, आकाशे जलधारासमृद्धाः, नद्यः, सरांसि, तालानि, तडागानि, भूमिं च वहन्ति। बलवती वर्षा धाराभिः पतन्ति, वातः तीव्रः, नद्यः तीरं त्यक्त्वा, शीघ्रं प्रवहन्ति, जलं वहन्ति। महापर्वताः, नरपतिः इव, वातेन नीतैः मेघघटैः, इन्द्रदत्तैः, अभिषिक्ताः, स्वस्वरूपं शोभयन्ति। आकाशः मेघैः आच्छादितः, न तारा न सूर्यः दृश्यते; भूमिः नूतनवर्षधारया तृप्ताः, तमसा आवृताः, दिशः अविदिताः। पर्वतशिखराणि प्रवाहैः क्षालितानि, अधिकं दीप्तिमन्ति, विशालधाराः मुक्तासूत्रसदृशाः गुहासु लम्बमानाः। पर्वतशिखरस्य विस्तीर्णधाराः, शिलासु पतित्वा, गुहासु मयूरनिनादैः प्रतिध्वनिताः, माला इव विक्षिप्ताः। विस्तीर्णधाराः शीघ्रगमना, पर्वतशिखरभूमिं शुद्धयन्ति; मुक्तासूत्रसदृशाः, महागुहासु गृहीताः। सर्वतो जलधाराः, दिव्यनारीणां भग्नमुक्तामालाः इव, कामोत्कर्षे विक्षिप्ताः दृश्यन्ते। पक्षिणः उपविशन्ति, पद्मानि संलक्ष्यन्ते, मालती प्रस्फुटिता—सूर्यास्तमयः ज्ञायते। राज्ञां अभियानः समाप्तः, सेनाः मार्गेषु स्थिताः, शत्रुत्वं च पन्थाः च, वर्षेण समीकृताः।