आकाशः नवमासपर्यन्तं सूर्यरश्मीनां गर्भं धारयित्वा, समुद्रसारं पित्वा, वृष्टिरसस्य प्रसवमिव करोति। तत्र सूर्यः मेघपङ्क्तिसोपानैः भूषितं व्योम आरोहन्, कुटजार्जुनकुसुममालाभिः अलङ्कृतः दृश्यते। सन्ध्यायाः प्रभया जाताः रक्तपाण्डुप्रान्ताः च्छिद्रयुक्ता मेघावरणस्य रेखाः आकाशं व्रणपटैः आवृतमिव दर्शयन्ति। मन्दमारुतैः श्वासमिव निःश्वसन्, सन्ध्यारागेण स्पृष्टः, मेघैः पाण्डुतया युक्तः, आकाशः विरहातुरात्मनः शोभामिव वहति। इयं भूमिः, तापनिःशोषिता, अधुना नवान्नेन वारिणा सिक्तत्वात्, दुःखार्तया स्त्रिया इव रुदतीव दृश्यते। वाताः, मेघोदरात् मुक्ताः, कर्पूरदलशीतलाः, केतकगन्धयुक्ताः, हस्तपुटैः पातुमर्हन्ति। एष पर्वतः पश्य, यत्र अर्जुनवृक्षाः पुष्पिताः, केतकसुगन्धिभिः सुरभिताः, निर्झरैः स्नाप्यमानः, सुग्रीवः शमितः राजाभिषिक्त इव शोभते। पर्वताः, कृष्णमेघचर्मणि संवृताः, निर्झरमालाभिः यज्ञोपवीतवत् भूषिताः, गुहासु वातनिर्विष्टाः, वेदपाठिनः द्विजा इव प्रतीयन्ते। आकाशः, सुवर्णविद्युत्प्रहारैः शस्त्रैरिव ताडितः, सस्वनयन् गर्जितैः, वेदनायामिव कम्पते। विद्युत्, श्याममेघे स्फुरन्ती, रावणाङ्कगतायाः तापसीसीतायाः कम्पमिव जनयति। दिशः, पूर्वं रतिकलत्रप्रियाः, अधुना मेघैः लिप्ताः, चन्द्रनक्षत्रविहीनाः, अवरुद्धाः इव। सौमित्रे, पर्वतपृष्ठेषु पश्य, कुटजवृक्षाः पुष्पिताः—केचन बाष्पगद्गदाः, वर्षाकाङ्क्षया विरहपीडिताः, मम शोकमपि काममिव सन्तापयन्ति। अद्य धूलिः उपशमिता, वातः मन्दः, तीव्रतापः निवारितः; राज्ञां यात्राः न विराजन्ते, यात्रिकाः स्वगृहाणि प्रत्यागच्छन्ति। चक्रवाकाः, सरसां प्रति गृहम् अभिलष्य, दम्पत्योः संयोगेन उत्सुकाः, निर्गताः; वारिवृष्टिप्लुतायां पथि रथाः न गच्छन्ति। मेघैः विततानि व्योम, केषुचित् स्थलेषु दीप्तम्, अन्यत्र तमः, पर्वतैः निवारितं, महोदधेरिव स्थिरशान्तम् इव दृश्यते। पर्वतानां निर्झराः, सर्जकदम्बपुष्पैः संयुताः, लोहितगौरवर्णैः खनिजैः रञ्जिताः, शीघ्रं प्रवहन्ति, मयूरनिनादैः सह। पक्कानि जम्बुफलानि, रससमृद्धानि, भृङ्गैः आकृष्टानि, आस्वाद्यन्ते; वातचालितानि नानावर्णानि पक्कानि आम्राणि भूमौ पतन्ति। मेघाः, विद्युद्वज्रैः, बकपङ्क्तिमालाभिः, महापर्वतशिखराणामिव, गर्जितेन नादयन्तः, मदोन्मत्तगजाः समरस्थिताः इव दृश्यन्ते। वनानि, वर्षोदकेन सिंचितानि, मयूरनृत्यसंपन्नानि, मध्याह्ने वर्षमुक्ते अधिकं शोभन्ते। मेघाः, वारिभारगुरवः, बकनिनादयुक्ताः, उन्नतपर्वतशिखरेषु पुनः पुनः विश्राम्य, गच्छन्ति। बकपङ्क्तिः, मेघानभिलष्य, हृष्टा, श्वेतपद्ममालामिव, वातचालितां, दीप्ते व्योम्नि लम्बमाना दृश्यते। भूमिः, नवपलाशकुसुमैः, इन्द्रगोपलोहितैः, हरिततृणैः, शुकपाण्डुप्रभया च, लाक्षारसचीलायुक्तस्त्रियाः इव शोभते। शनैः शयनं केशवाय आगच्छति; नदी शीघ्रं समुद्रं प्रति गच्छति; हृष्टः बकः मेघं प्रति धावति; कामिता स्त्री प्रियं प्रति यायात्। वनसीमान्तेषु मयूराः नृत्यन्ति; कदम्बवृक्षाः शाखाभिः पुष्पिताः; वृषाः गवां स्नेहमनुवर्तन्ते; भूमिः कृषिक्षेत्रैः शोभिता। नद्यः, मेघाः, मदोन्मत्तगजाः, वनसीमान्ताः—एते प्रवहन्ति, वर्षन्ति, गर्जन्ति, शोभन्ते; चिन्तयन्ति, नृत्यन्ति, विश्रान्तिम् उपयान्ति—मयूरवानरौ तु प्रियविरहात् तृषितौ। वर्षावर्षेण पतितेन, कदम्बशाखासु लग्नाः षट्पदाः, नवपुष्पमधु शीघ्रं संग्रह्य, शनैः मदमपि त्यजन्ति। जम्बुशाखाः, पक्करससमृद्धफलभाराः, रक्तचूर्णसमूहानिव, षट्पदगणैः पिब्यमानाः, विशेषं प्रकाशन्ते। मेघरूपाणि, विद्युद्वज्रैः भूषितानि, घोरनिनादयुक्तानि, समरोत्सुकगजाः इव शोभन्ते। महागजः, पर्वतवनमार्गे गच्छन्, मेघगर्जनं श्रुत्वा, समरोत्सुकः सन्, प्रतिध्वनिभयात्, मदेन निवर्तते। केषुचित् स्थलेषु वनसीमान्ताः षट्पदगणैः गीतमिव, अन्यत्र नीलकण्ठमयूरैः नृत्यमिव, क्वचिद् गजैः मदोन्मत्तैः इव, नानाविधरूपाणि दर्शयन्ति। कदम्बशालार्जुनप्ररोहैः, मधुनिर्भरवारिणा पूरितः, वनभूमिः सुरालयमिव शोभते, यत्र मयूराः वर्षमदेन नृत्यन्ति च कूजन्ति च। शुद्धं वारि मुक्तासूत्रसदृशम्, पत्रपुटेषु पतितम्, शुष्कवर्णपक्षिणः तृषार्ताः, इन्द्रदत्तमिव, पिबन्ति। षट्पदानां मधुरध्वनयः, वानराणां तालध्वनयः, मेघानां मृदङ्गनिनादः च—एषां संयोगेन वनानि संगीतसमारम्भमिव प्रकाशयन्ति। वनानि, क्वचिद् मयूरनृत्यैः, क्वचिद् महाकूजनैः, क्वचिद् वृक्षाग्रस्थितैः मणिकाञ्चनपुच्छैः मयूरैः, संगीतस्योत्थानमिव स्फुटयन्ति। मेघनिनादैः जागृहीतान् वानरान्, दीर्घकालशयनत्यागात्, नूतनवर्षधाराप्रहारेण, नानारूपनिनादैः कूजन्तः पश्यामि। नद्यः, शारदाः शरणं गताः पक्षिणः वहन्त्यः, तीराणि मार्जयन्त्यः, नववारिपूरिताः, शीघ्रं समुद्रपतिं प्रति धावन्ति। नीलपर्वतेषु नीलमेघाः, नववारिपूर्णाः, संलग्नाः इव दृश्यन्ते; दग्धवनस्योपरि मेघाः अग्निरिव; पर्वतानामुपरि स्थिराः पर्वतैः सह स्थिताः इव। गजाः, कदम्बार्जुनपुष्पसुगन्धिभिः रम्येषु वनान्तरेषु विचरन्ति, यत्र मयूराः मदोन्मत्ताः कूजन्ति, इन्द्रगोपघनतृणानि च दृश्यन्ते। षट्पदाः, हृष्टाः, नववारिप्रहारेण पद्मसूतान् त्यक्त्वा, कदम्बपुष्पसूतान् पिबन्ति। मदोन्मत्तगजाः, हृष्टगवः, वनान्तरेषु उत्साहयुक्तसिंहाः, शोभमानमहापर्वताः, विश्रान्तराजानः, इन्द्रः च मेघैः क्रीडति।