इदानीं स कालः प्राप्तः, वर्षाकालः अद्य आगतः। पश्य, गगनं मेघैः पर्वतसन्निभैः आच्छन्नं दृश्यते। दिवः, नवमासान् सूर्यरश्मीन् गर्भवत् धारयित्वा, समुद्ररसं पीत्वा, वर्षामृतं प्रसूतः। सूर्यः अपि तत्र, मेघमालास्तम्भैः आकाशमार्गे आरोहति, कुटजार्जुनपुष्पमालाभिः स्वं अलङ्करोति इव। प्रभातप्रभया जातैः रक्तैः पाण्डुरैश्च रेखाभिः, मेघपटले स्फुटितैः च, आकाशं शस्त्रव्रणैः पटितं इव प्रतीति। सन्ध्यास्निग्धगन्धयुक्तैः मन्दमारुतैः, धूम्रैः च मेघैः, तद्द्युतिं सन्ध्यानिलेन संस्पृष्टां, विरहक्लिष्टस्य प्रियस्य इव प्रकाशते। भूमिः, तापनिष्पिष्टा, अधुना नववारिवर्षेण सिक्त्वा, दुःखिता स्त्रीव अश्रूण्युत्सृजति इव। मेघोदरात् विमुक्ताः वाताः, कर्पूरदलशीतलाः, केतकसुगन्धिनः, हस्तयोः पीतव्याः इव भवन्ति। पश्य, पर्वतः, पुष्पितार्जुनवृक्षैः, केतकगन्धैः सुरभितः, निर्झरैः स्नातः, शमितः अभिषिक्तः सुग्रीव इव शोभते। पर्वताः, कृष्णमेघचर्मणि आवृताः, निर्झरमेखलाभिः यज्ञोपवीतमिव धारयन्तः, गुहासु वातनादैः वेदपाठिनः ऋत्विजः इव प्रतिपद्यन्ते। आकाशं, सुवर्णविद्युत्प्रहारैः चाब्धिः, गर्जितनादेन च, पीडितम् इव कम्पते। विद्युत्, श्याममेघेषु स्फुरन्ती, रावणाङ्के कम्पमानां तापसीं सीतामिव मम दृश्यते। दिशः, याः पूर्वं प्रेम्णा प्रियाभिः सेविताः, अधुना मेघैः लिप्ताः, चन्द्रतारकाहीनाः, अवरुद्धाः इव। पश्य सौमित्रे, पर्वतपृष्ठेषु कुटजवृक्षाः पुष्पिताः, केचन अश्रुभिः सिक्ताः, वर्षकामाः, मम शोकमनुरागं च प्रेरयन्ति इव। अद्य धूलिः उपशमिता, वातः मन्दः, तापः प्रशामितः; राज्ञां यात्राः स्थगिताः, यात्री स्वदेशं प्रतिनिवर्तन्ते। चक्रवाकाः अपि, जलाशयगृहम् अभिलष्य, स्वैः सह पतिभिः, गच्छन्ति; वारिवर्षेण शीर्णेषु पन्थासु रथाः न गच्छन्ति। गगनं, क्वचित् मेघैः विततम्, क्वचित् प्रकाशमानम्, क्वचित् पर्वतैः आच्छन्नम्, महोदधिस्थलमिव शान्तम् इव दृश्यते। पर्वतानां निर्झराः, सर्जकदम्बपुष्पैः सिक्ताः, लोहितमृद्रसैः रञ्जिताः, शिखण्डिनां निनादैः सह शीघ्रं प्रवहन्ति। पक्वजम्बुफलानि, मधुररसपूर्णानि, भ्रमरैः आकृष्टानि, उत्साहेन उपभुज्यन्ते; वातेन चालनात्, विविधवर्णानि, पूर्णपक्वानि आम्राणि भूमौ पतन्ति। मेघाः, विद्युत्पताकाभिः अलङ्कृताः, क्रौञ्चमालाभिः भूषिताः, महापर्वतशिखराणि इव, गर्जन्ति, मदोन्मत्तगजाः समरे स्थिताः इव। वनानि, वर्षवारिणा सिक्तानि, मयूरनर्तनानन्देन पूरितानि, मध्याह्ने वर्षमुक्ते अधिकं शोभन्ते। मेघाः, वारिभारगुरवः, क्रौञ्चनादैः प्रतिनादिताः, ऊर्ध्वपर्वतशिखरेषु विश्रम्य पुनः पुनः गच्छन्ति। क्रौञ्चानां रेखा, मेघानभिलष्य, प्रमुदिता, श्वेतोत्पलमालारूपा, वातेन धूता, द्योतमानं आकाशे लम्बमाना इव दृश्यते। भूमिः, नवहरिततृणरुचिरा, नवीनेषु अंकुरेषु, इन्द्रगोपलोहितेन च, लाक्षारसवस्त्रवती स्त्रीव, शुकधवलस्पर्शिता, विराजते। मन्दं निद्रां केशवः प्राप्नोति; नदी शीघ्रं समुद्रं प्रति धावति; प्रमुदितः क्रौञ्चः मेघं प्रति गच्छति; कामिनी, कामसिद्ध्या, प्रियं प्रति गच्छति। वनान्तेषु मयूराः रम्यं नर्तयन्ति; कदम्बवृक्षाः शाखाभिः पुष्पिताः; वृषाः, वत्सलाभिः गवाभिः सह समुत्तिष्ठन्ति; भूमिः सुखशस्यशालिनी शोभते। नद्यः, मेघाः, मदोन्मत्तगजाः, वनान्तानि—एते प्रवहन्ति, वर्षन्ति, गर्जन्ति, शोभन्ते; चिन्तयन्ति, नृत्यन्ति, विश्रान्तिम् उपयान्ति; मयूरवानरौ, प्रियविहीनौ, तृष्यतः। वर्षधाराभिः पतिताः, कदम्बशाखासु लीनाः षट्पदाः, नवपुष्पसारं शीघ्रं पीत्वा, मन्दमदत्यागं कुर्वन्ति। जम्बुवृक्षशाखाः, विपुलपक्वफलसमूहैः, रक्तचूर्णराशिवत्, मधुरसपूर्णैः, षट्पदसंघैः शोष्यमाणाः इव प्रकाशन्ते। मेघरूपाणि, विद्युत्पताकाभिः अलङ्कृतानि, घोरनिनादैः प्रतिध्वनितानि, समराभिलाषिणां गजानामिव शोभन्ते। महागजः, पर्वतवनमार्गेण गच्छन्, मेघगर्जितं श्रुत्वा, समराभिलाषः सन् अपि, प्रतिध्वनिभयं प्राप्य, मदेन निवर्तते। केषुचित् स्थलेषु वनान्ताः षट्पदसमूहैः गीतमिव, अन्यत्र नीलकण्ठमयूरैः नृत्यमिव, क्वचित् मदगजैः मत्तमिव, विविधरूपाः दृश्यन्ते। वनभूमिः, कदम्बशालार्जुनाङ्कुरसमृद्धा, मधुपूर्णवारिणा पूरिता, सुरामण्डपभूमिवत् शोभते, वर्षमत्तमयूराः तत्र नृत्यन्ति, कूजन्ति च। शुद्धं निर्मलं जलं, मुक्ताहारसदृशं, पत्रपात्रेषु पतितम्, क्षीणवर्णपक्षिणः तृषिताः, देवेन्द्रदत्तमिव पीवन्ति। मधुरमधुनादमालाः, वानराणां तालध्वनयः, मेघनिनादनिस्वनाः, एतेषां संयोगः, वनानि संगीतारम्भमिव प्रकाशयन्ति। वनेषु, मयूराः कदाचित् नृत्यन्ति, कदाचित् उच्चैः कूजन्ति, कदाचित् वृक्षाग्रेषु मणिपुच्छाः स्थिताः, तत्र संगीतं जातमिव दृश्यते। मेघनिनादैः प्रबुद्धाः, वानराः, दीर्घकालस्थितां निद्रां परित्यज्य, नूतनवर्षधाराभिः आहताः, नानारूपवर्णस्वरेषु कूजन्ति। नद्यः, शारदाः शरणागताः अपवाह्य, तीराणि शुद्धीकृत्य, नववारिपूरिताः, शीघ्रं स्वसागरनाथं प्रति धावन्ति। नीलपर्वतेषु, नीलमेघाः, नववारिपूरिताः, संलग्नाः इव दृश्यन्ते; दग्धवनेषु, मेघाः अग्निरूपाः; पर्वतेषु, पर्वतैः सह स्थिताः इव। गजाः, रम्ये वने, कदम्बार्जुनपुष्पगन्धिनि, मत्तमयूरकूजनपुरस्सरे, इन्द्रगोपघने तृणे, विचरन्ति। षट्पदाः, प्रमुदिताः, नववारिधाराभिः आहतानां कमलानां केशराणि परित्यज्य, नूतनकदम्बपुष्पेषु मधु पिबन्ति।