वालिनं हत्वा सुग्रीवं अभिषिच्य च, रामः माल्यवतः शैलस्य शिखरे निवसन् लक्ष्मणम् इत्येवमुवाच— "सम्प्रति स कालः प्राप्तः, वर्षाकालः अद्य आगतः; पश्य, गगनं मेघैः पर्वतसमैः आवृतम् अस्ति।" "दिवः नवरात्राणि सूर्यरश्मीन् गर्भवत् धारयित्वा, समुद्रसारं पित्वा, इदानीं वर्षामृतस्य प्रसवम् इव करोति। सूर्यः, मेघपङ्क्तीनां सोपानैरलङ्कृतं गगनं आरोह्य, कुटजार्जुनकुसुममालाभिः स्वं शिरः भूषयेत्।" "सन्ध्याभासासम्भूतैः रक्तपाण्डुरपटैः, मेघपटस्य उज्ज्वलच्छिद्रैः च, गगनं विवृतव्रणपटितमिव दृश्यते। मन्दसुगन्धिवातैः श्वासितं, सन्ध्याचन्दनरागलिप्तं, मेघपाण्डुरं च गगनं विरहिणीव शोभते।" "एषा भूमिः, घर्मतप्ताऽसौ, अद्य तु नवान्धसेन सिक्ताऽपि, शोकार्तया स्त्रिया इव रोदिति। वाताः, मेघनाभिप्रसूताः, कर्पूरदलशीतलाः, केतकसुगन्धिनः, हस्ताभ्याम् अपि पीयन्ताम्।" "पश्य एषः पर्वतः—अस्य अर्जुनवृक्षाः पुष्पिताः, केतकगन्धयुक्ताः, जलधाराभिः अभिषिच्यमानाः, सुग्रीवः शमितः अभिषिक्त इव शोभन्ते। पर्वताः, कृष्णमेघचर्मवसनाः, निर्झरीस्रग्विणः, गुहासु वातपूरिताः, ऋत्विजः वेदघोषान् उच्चारयन्त इव दृश्यन्ते।" "गगनं, सुवर्णविद्युत्प्रहारैः शतशः ताडितं, गर्जितघोषेण च नादितं, पीडितं कम्पमानमिव प्रतीतिः। मेघेषु विद्युत्प्रभा सीतां तपस्विनीं रावणाङ्के कम्पमानामिव मम मनसि दृश्यते।" "दिशः, पूर्वं कामिनां प्रियाः, सम्प्रति मेघैः लिप्ताः, चन्द्रतारकाविहीनाः, मार्गनिरोधिताः। सौमित्रे, पश्य—शैलपृष्ठेषु कुटजपुष्पाणि विकसन्ति; केचन अश्रुपातेन, केचन वर्षाकाङ्क्षया, मम शोककामनां दीपयन्ति।" "अद्य रजः प्रशान्तम्, वातः मन्दः, तापः शमितः; राज्ञां यात्राः सन्निवृत्ताः, पथिकाः स्वगृहाणि प्रतिनिवर्तन्ते। चक्रवाकाः, सरःप्रत्यागमनलुब्धाः, मिथुनैः सह यान्ति; वारिवृष्टिप्लावितेषु पन्थासु रथाः न गच्छन्ति।" "गगनं, क्वचित् मेघैः छन्नं, क्वचित् प्रकाशमानम्; क्वचित् पर्वतैः अवरुद्धम्, महोदधितरङ्गशान्तिमिव दधाति। पर्वतानां निर्झराः, सर्जकदम्बपुष्पैः संयुक्ताः, लोहितगौरवर्णाः, शीघ्रगामिन्यः, मयूरनिनादैः सह प्रवहन्ति।" "पक्वानि जम्बुफलानि, मधुरसपूर्णानि, भ्रमरसमाकुलानि, आस्वाद्यन्ते; वातचालितानि, विविधवर्णानि, पूर्णपक्वानि आम्राणि भूमौ पतन्ति।" "मेघाः, विद्युत्पताकाभिः अलङ्कृताः, क्रौञ्चमालाभिः च विभूषिताः, महापर्वतशिखराणि इव, गर्जितनिनादेन मदोन्मत्तगजाः समराय स्थिताः इव नादयन्ति।" "वनानि, वर्षोदकेन सिक्तानि, मयूरनर्तनारम्भेण आनन्दितानि, मध्यान्हे मेघविप्रयुते अधिकं शोभन्ते।" "मेघाः, जलभारगुरवः, क्रौञ्चनिनादैः नादिताः, शैलशिखराणि विश्रान्त्वा पुनः पुनः गच्छन्ति।" "क्रौञ्चपङ्क्तिः, मेघानुप्राप्तिकाङ्क्षिणी, प्रमुदिता, श्वेतोत्पलमालामिव, वायुसंहतां, द्युतिमन्तं गगनं शुशोभे।" "भूमिः, नवान्गुरुणा हरिततृणेन, नवाङ्कुरैः, इन्द्रगोपलोहितेन च विभूषिता, लाक्षारसार्द्रशाटिका स्त्रीव, शुकपाण्डुरलिप्ताङ्गीव, शोभते।" "मन्दमन्दं निद्रा केशवमुपगच्छति; नदी शीघ्रं समुद्रं प्रति सरति; प्रमुदितः क्रौञ्चः मेघं प्रति यास्यति; प्रियं प्राप्तवती कामिनी प्रियं प्रति गच्छति।" "वनसीमान्तेषु मयूराः रम्यं नृत्यन्ति; कदम्बद्रुमाः शाखाभिः विकसन्ति; वृषभाः, गोभिः समनुरागाः, उत्थिताः; भूमिः रम्यैः क्षेत्रैः अलङ्कृता।" "नद्यः स्रवन्ति, मेघाः वर्षन्ति, मदोन्मत्तगजाः गर्जन्ति, वनसीमान्ताः शभ्रा; ते चिन्तयन्ति, नृत्यन्ति, विश्रान्तिम् आप्नुवन्ति—मयूरवानरौ तु प्रियविरहात् तृषितौ।" "वर्षवृष्टिपीडिताः, कदम्बशाखासु लम्बमानाः षड्ग्राहाः, नवपुष्पसुरभिं मधु शीघ्रं संहृत्य, शनैः मदं त्यजन्ति।" "जम्बुवृक्षशाखाः, बहुपक्वफलभारनमिताः, रक्तचूर्णराशिसदृशाः, मधुरसपूर्णाः, षड्ग्राहसमूहैः पिब्यमानाः इव दृश्यन्ते।" "मेघाः, विद्युत्पताकाभिः भूषिताः, गम्भीरगर्जितनिनादैः नादिताः, समरोत्सुकगजाः इव दीप्तिमन्तः।" "महागजः, पर्वतवनानुसारी, मेघगर्जितं श्रृण्वन्, युद्धोत्सुकः सन्, प्रतिध्वनिभयात् मदान्धः निवर्तते।" "क्वचित् वनसीमान्ताः षड्ग्राहसंघैः गीतमिव, क्वचित् नीलकण्ठमयूरैः नृत्यमिव, क्वचित् मदगजैः मत्तमिव, नानारूपाणि वनानि दर्शयन्ति।" "कदम्बशालार्जुनाङ्कुरयुक्तं, मधुपूर्णं, वनतलम्, सुरापानगृहतलमिव शोभते; वर्षमत्तमयूराः नृत्यन्ति, कूजन्ति च।" "शुद्धं निर्मलं जलं, मुक्तासूत्रसदृशं, पत्रपात्रेषु पतितं, क्षुत्क्षामपक्षिणः, विरक्तवर्णाः, तृषार्ताः, देवेन्द्रदत्तमिव पिबन्ति।" "मधुरमधुकरसुतनिनादः, वानराणां घोषः, मेघानां मृदङ्गनादः च—एतेषां संयोगेन, वनेषु संगीतसमारम्भः इव दृश्यते।" "वनान्तरेषु, मयूराः कदाचित् नृत्यन्ति, कदाचित् उच्चैः कूजन्ति, कदाचित् वृक्षाग्रेषु रत्नशिखाभिः शोभन्तः स्थिताः; इव संगीतं सञ्जातम्।" "मेघनिनादैः प्रमोदिताः, वानराः, दीर्घकालं स्वप्नं त्यक्त्वा, नववर्षधारया पीडिताः, नानारूपैः नानास्वरैः च कूजन्ति।" "नद्यः, शारदाः शरणं प्राप्ताः, तटीन् अपोह्य, नवान्धसेन पूरिताः, शीघ्रं स्वसमुद्रपतिं प्रति यान्ति।" "नीलपर्वतेषु, नीलमेघाः, नवान्धसेन पूरिताः, संलग्ना इव दृश्यन्ते; दग्धवनान्तरेषु, मेघाः अग्निमिव; पर्वतेषु, पर्वतानिव स्थिताः।" "गजाः, कदम्बार्जुनपुष्पसुगन्धिषु रम्येषु वनान्तरेषु विचरन्ति, यत्र मत्तमयूराः कूजन्ति, तृणानि इन्द्रगोपसमृद्धानि च।