शृणुत, कीशकिंधा-काण्डस्य सप्तविंशति-सर्गे महर्षेः वाल्मीकेः श्रीरामायणे यः वर्ण्यते तं कथा-प्रवाहम्। सुग्रीवे अभिषिक्ते वानरैः सह गुहां प्रविष्टेषु, रामः सौमित्रिणा सह प्रस्रवणं पर्वतं प्रति जगाम। स पर्वतः सिंहनिनादैः भीषयन्, व्याघ्र-मृग-स्वनैः पूरितः, विविधान् गुल्मलतानिभिः छन्नः, बहुपादपसमाकीर्णश्च आसीत्। तं पर्वतं भल्लूकैः, लाङ्गूलिनः वानरैः, मार्जारैः च सेव्यमानं, मेघसमूहसन्निभं, नित्यम् शुद्धं मङ्गलप्रदं च, रामः सौमित्रिणा सह आरुह्य तस्य शिखरे विशालां गुहां प्रविवेश। तत्र, सुग्रीवेण सह कृतसंविदानुसारं, रामः निष्पापः रघुनन्दनः समये सन्देशं सौमित्रये न्यवेदयत्—"लक्ष्मण, श्रीवर्धन, एषा गुहा रम्या, विशालाऽपि, सुप्रवाता च।" "अत्र, हे सौमित्रे, रिपुसूदन, वर्षाकालं वत्स्यामः; एषः पर्वतशिखरः रमणीयः, उत्तमश्च राजन्य। श्वेत-श्याम-ताम्रशिलाभिः शोभितः, नानाविधधातुसंयुक्तः, नदीनकूर्मैः सह। नानावृक्षगुल्मसमूहैः, सुशोभनवर्णलताभिः आवीतः, नानाविहङ्गगणैः, मयूररवसमाकीर्णश्च।" "मालती-कुन्द-सिन्दुवार-शिरीष-कदम्ब-अर्जुन-सर्ज-वृक्षैः पुष्पितैः शोभितः। अस्य समीपे एव, न दूरस्थे, सौमित्रे, रमणीयः पद्मिनी पुष्पितपद्मैः भूषितः सरस्तिष्ठति। पूर्वदिशि सलिलाभिमुखा गुहा सम्यक्, पश्चिमे तु, सौम्य, उन्नता छायावती च।" "गुहाद्वारे, सौमित्रे, श्यामः दीर्घः शुभः शिलाखण्डः, विभक्ताञ्जनचयोपमः, दृश्यते। पश्य, पितः, उत्तरस्यां दिशि पर्वतशिखरं, मेघविभिन्नाञ्जनचयसमन्वितं, जलधराविवोन्नतम्। दक्षिणे तु, श्वेतः व्योम्न इव, कैलासशिखराभः, नानाविधधातुशोभितः।" "त्रिकूटपर्वतस्य पार्श्वे प्राचीना नदी, पङ्किलवहुला, जाह्नव्याः सदृशी, प्रवहति। चन्दन-तिलक-साल-तमाल-अतिमुक्त-कमल-सरल-अशोकैः वृक्षैः शोभिता। वानिर-तिमिद-बकुल-केतक-हिन्ताल-तिनिश-नीप-वेतसैश्च माल्यवत् भूषिता।" "नदीतीरवृक्षैः नानारूपैः शोभिता, अलङ्कृताङ्गनावद्विभूषिता। शतशः विहङ्गगणैः कलरवैः सञ्जुष्टा, चक्रवाकैः भूषिता। हंस-बकनिषेवितैः रमणीयवालुकाभिः, रत्नसमृद्ध्या हसन्ती शोभते।" "क्वचित् नीलोत्पलैः, क्वचित् रक्तपद्मैः, अन्यत्र दिव्यश्वेतकुमुदकलिकाभिः विराजिता। शतशः प्लवमानविहङ्गैः, मयूरबककूजनैः, रम्या सा नदी, सौम्य, मुनिगणैरपि सेविता।" "पश्य, चन्दनवृक्षाणां पङ्क्तिम्, सुसंस्थितामिव, शिखराणि च, मनसा समुत्थितान्यिव दृश्यन्ते। अहो, रमणीयमिदं स्थलं, रिपुसूदन! नूनं, सौमित्रे, सुखेन वत्स्यामः।" "अत्रैव, न दूरस्थे, किष्किन्धा, अद्भुतवनम्; सुग्रीवस्य पुरी त्वदीया भविष्यति, राजन्य।" "पत्नीं पुनः प्राप्तः, वानरश्रेष्ठः, राज्यं प्राप्य, मित्रैः परिवृतः, सुग्रीवः नूनं महद्भाग्यं प्राप्य हृष्यति।" एवं उक्त्वा, राघवः लक्ष्मणेन सह तत्रैव, गुहानिकायसमन्विते सलिलप्रस्रवणयुक्ते च पर्वते निवसति स्म। स तु पर्वतः सुखोपभोग्यः, सर्वसम्पन्नश्च सन्, तत्र निवसन् अपि रामः अल्पं सुखं प्रपेदे। यतः, प्राणैः प्रियतमा सीता स्मर्यमाणा, विशेषतः उदिते चन्द्रमसि, रामस्य मनः शोकविगलितं बभूव। निशासु शयाने, शोकबाष्पपरिप्लुतचित्ते, निद्रा न सम्प्राप्यते स्म। लक्ष्मणः अपि तं दुःखं सहमानः, शोकसन्तप्तं काकुत्स्थं सान्त्वनवचनैः समाश्वासयत्—"अलम्, वीर, दुःखेन; न त्वया शोकः कर्तव्यः। सर्वे प्रयासाः शोकवशाद् विफलन्ते, यथा त्वं जानासि।" "त्वं कर्मनिष्ठः, देवभक्तः, सत्यशीलः, धर्मात्मा, दृढनिश्चयः च राघव। निश्चयविहीनः रिपुं न जयेत, विशेषतः तं राक्षसं। त्वं तु मायाविनं रणाङ्गणे पराक्रमात् हन्तुं समर्थः।" "शोकं परित्यज्य निश्चयं समालम्ब्य, त्वं राक्षसं सपरिवारं विनाशयितुं समर्थोऽसि। काकुत्स्थ, त्वं समुद्रवनगिरिसंयुक्तां पृथिवीं अपि व्यथयितुं समर्थः, किं पुनर्रावणम्।" "शरदृतुम् प्रतीक्षस्व; वर्षाकालः आगतः। ततो रावणं राज्यसहितं च दास्यसि।" "अहं तव सुप्तं वीर्यं यथाकालं दीप्ताहुत्या छन्नमग्निमिव प्रबोधयिष्यामि।" एवं श्रीरामायणे वाल्मीकिकृते कीशकिंधा-काण्डे सप्तविंशति-सर्गस्य कथा प्रवहति।