सर्वे वानरश्रेष्ठाः समुद्रसमुद्रात् जलं आहृत्य, तद् विशुद्धं जलं सुवर्णपात्रेषु स्थापयामासुः। पुण्यैः वृषशृङ्गकलशैः सुवर्णघटैः च, यथाशास्त्रं महर्षिभिः स्थापितविधिना, तद् जलं सज्जीकृतम्। ततः गजः, गवाक्षः, गवयः, शरभः, गन्धमादनः, मैन्दः, द्विविदः, हनूमान् च, जाम्बवान् च—एते सर्वे वानरश्रेष्ठाः—सुग्रीवं सुगन्धिनाः रम्येण जलस्याभिषेकेन, वसूनाम् इन्द्राभिषेकवत्, सम्यक् अभिषिच्युः। सुग्रीवे अभिषिक्ते सति, सर्वे वानरश्रेष्ठाः महात्मानः प्रमुदिताः सन्तः शतशः सहस्रशः च शब्दं कृत्वा हर्षमुदिताः अभवन्। ततः वानराधिपतिः सुग्रीवः, रामस्य वचः अनुसृत्य, अङ्गदं परिष्वज्य तं युवराजे अभिषिञ्चत्। अङ्गदे अभिषिक्ते सति, दयालवः महात्मानः वानराः, सुग्रीवं सत्कृत्य, “साधु साधु” इति प्रशंसां कृतवन्तः। पुनः पुनः सर्वे तत्र उपस्थिताः हर्षयन्तः रामं महात्मानं लक्ष्मणं च, तस्मिन् सभायां स्तुतवन्तः। किष्किन्धा नगरी, गिरिगुहायां स्थिताः, उत्सवमुदितैः, समृद्धैः जनैः, पताकाध्वजैः च शोभिता, रमणीया अभवत्। ततः वानरेश्वरः सुग्रीवः, स्वपत्नीं रुमां पुनः प्राप्त्वा, स्वराज्यं प्राप्य, देवराज इव, तस्य महाभिषेकस्य वार्तां रामाय महात्मने निवेदयामास। एवं किष्किन्धाकाण्डस्य सप्तविंशतितमः सर्गः आरभ्यते। सुग्रीवे अभिषिक्ते सति वानराः गुहाम् प्रविश्य, रामः लक्ष्मणेन सह प्रस्रवणं पर्वतम् अगच्छत्। सः पर्वतः व्याघ्रमृगस्वनैः पूरितः, सिंहैः भीमनिनदैः परिवृतः, विविधैः लतानलैः आच्छन्नः, बहुवृक्षसमाकीर्णः च आसीत्। भल्लूकैः, लाङ्गूलिनां वानरैः, मार्जारैश्च उपशोभितः, मेघसमूहसदृशः, नित्यं विशुद्धः पुण्यः च सः पर्वतः। तत्रैव शिखरे, रामः सौमित्रिणा सह, विशालां गुहां प्रविश्य, निवसन् आसीत्। सुग्रीवेण सह कृतसंधिः राघवः, पापरहितः, समये महत्त्वपूर्णं वाक्यं भ्रातरं उवाच। “लक्ष्मण, धनवर्धन, एषा गुहा रम्या, विशालाऽपि, सम्यग्वातायनयुक्ता च। अत्र वयम्, सौमित्रे, रिपुसूदन, वर्षाकाले वत्स्यामः; एष पर्वतशिखरं रमणीयं, उत्तमं च, राजन्।” “श्वेतकृष्णताम्रशिलाभिः विभूषितः, विविधधातुसंपन्नः, नदीनकुलैः भेकैः च सह। विविधवृक्षगुच्छैः, मनोहरवर्णलताभिः आवृत्तः, विविधपक्षिसमूहैः पूरितः, मयूररवैरनुनादितः। मालतीकुन्दसिन्दुवारशिरीषकदम्बार्जुनसर्जवृक्षैः पुष्पितैः शोभितः। एषः सुन्दरः पद्मह्रदः, पुष्पितपद्मशोभितः, अस्माकं गुहायाः समीपे भविष्यति, राजन्। पूर्वदिशि जलाभिमुखं श्लक्ष्णं, पश्चिमे उन्नतं छायायुतं च अस्ति, सौम्य। गुहाद्वारे शुभा शिला, कृष्णा दीर्घा च, विभक्ताञ्जनराशिसदृशी, दृश्यते। पश्य पितः, उत्तरस्यां दिशि एतत् पर्वतशिखरं, भग्नाञ्जनराशिसदृशं, मेघसङ्घवदुत्थितम्। दक्षिणे तु श्वेतं, गगनसदृशं, कैलासशिखरस्य इव, विविधधातुविभासितम्। त्रिकूटस्य पार्श्वे, गुहान्तरालात्, प्राचीनगंभीरसरित्, पङ्किलां जाह्नवीमिव, पश्य। चन्दनतिलकाशालतमालतिमुक्तपद्मसरलाशोकैः वृक्षैः भूषिता। वानीरतिमिदबकुलकेतकहिंतालतिनिशनीपवेतसैः मालावद्वृक्षैः शोभिता। विविधतीरवृक्षैः विभूषिता, विभूषिताङ्गनावद्वस्त्राभरणैरलङ्कृता। शतशः पक्षिसमूहैः कलरवैः निनादिता, चक्रवाकैः विभूषिता। रम्यरेणुकूटैः, हंसबकसंचरितैः, हासवद्विलसिता, नानारत्नोपेता। केषुचित् स्थलेषु नीलोत्पलैः, अन्यत्र रक्तपद्मैः, अन्यत्र शुभ्रकुमुदैः शोभिता। शतशः विहङ्गमैराकीर्णा, मयूरबकनिनादिता, एषा रम्या नदी, सौम्य, मुनीनां समूहेन सेविता। पश्य चन्दनवृक्षपङ्क्तिं, सम्यग्विन्यस्तामिव, शिखराणि च, मनसा समुत्थापितानिव, एकत्र दृश्यन्ते। अहो रम्यं स्थलं, रिपुसूदन! नूनं सौमित्रे, सुखेन अत्र वत्स्यामः। न चिरात् किष्किन्धा, अद्भुतवनं, तव नगरी, सुग्रीवस्य रम्या, भविष्यति, राजन्।” “सुग्रीवः स्वपत्नीं पुनः प्राप्त्वा, राज्यं सम्प्राप्य, सखिभिः परिवृतः, महद्भाग्यं लब्ध्वा नूनं प्रमोदते।” इति उक्त्वा राघवः लक्ष्मणेन सह तस्मिन् पर्वते, बहुगुहास्रोतसि, निवसन्न् आसीत्। तथापि सः पर्वतः सुखोपेतः सन् अपि, रामः तत्र वसन्, अल्पं एव सुखं प्राप्नोत्।