रामः कथाम् इत्येव शृणु। कुशनाभस्य कन्याः, राघव, गीतनृत्यवाद्यैः सहिताः, सुशोभिताभरणधारिण्यः, परमं हर्षं अनुभवन्। ततः ताः कन्याः, सर्वाङ्गसुन्दरीः, पृथिव्यां अनुपमरूपधारिण्यः, उद्यानं प्रविशन्, मेघेषु ताराभः प्रकाशमानाः। तासां सर्वासां सौन्दर्ययौवनसम्पन्नानां कन्यानां दृष्ट्वा, सर्वभूताधिपः वायुदेवः, ताः इदं वचनम् उवाचः— "मम सर्वासु स्पृहाः अस्ति; यूयं मम पत्न्यः भविष्यथ। मानवभावं त्यजत, दीर्घायुष्यम् लभध्वम्। मानुषेषु यौवनम् अल्पकालिकम्, किन्तु यूयं अक्षययौवनसम्पन्नाः अमराः भविष्यथ।" वायुदेवस्य तेषां सहजकार्यस्य वचनं श्रुत्वा, शतं कन्याः हसन्त्यः प्रत्युवाचुः— "देवश्रेष्ठ, त्वं सर्वभूतानां मध्ये विचरस्य; सर्वे तव शक्तिं जानन्ति। कथं नः अवमान्यसि? देव, वयं कुशनाभस्य कन्याः; स्वस्थानात् न अपकर्षणं यथासम्भवम्, तदर्थं तपः चरामः।" "दुष्ट, न तादृशः कालः आगच्छतु यत्र त्वं असत्यं पितरं निन्देत। वयं स्वधर्मानुगत्य, पितरं पतिं इच्छामः। पिता एव अस्माकं प्रभुः, परमदेवता च; यः पिता अस्मान् ददाति, स एव अस्माकं पतिर्भवति।" तासां वचनं श्रुत्वा, हरिः देवः, कोपात्, सर्वासां शरीरं प्रविश्य, तानि भग्नानि अकुर्वत्। वायुनाः भग्नशरीराः, अङ्गुष्ठमात्रपरिमाणाः, भयभीतः कन्याः राजगृहं प्रविशन्; प्रविश्य, अत्यन्तं विगलिताः, लज्जिताः, अश्रुपूर्णलोचनाः अभवन्। प्रियकन्याः भग्नाः, दुःखिताः च दृष्ट्वा, राजा कुशनाभः, महान् विषण्णः, ताः इदं वचनम् उवाचः— "किमेतत्? वदत कन्याः। कः धर्मं अवमान्यत्? कस्य कृते यूयं सर्वाः विकृताः अभवन्? विचरथ, न तु वदथ।" इत्येव राजा दीर्घनिश्वासं कृत्वा, आत्मानं संयम्य, तासां उत्तरम् अपेक्षत्। ततः कन्याः, शतं, पितुः वचनं श्रुत्वा, तस्य पादौ शिरसा स्पृशन्, इदं वचनम् ऊचुः— "राजन्, सर्वव्यापी वायुः, धर्मं विहाय, अस्मान् दुष्टमार्गेण स्पृष्टवान्। अस्माकं पितृवशः अस्ति, न स्वातन्त्र्यम्; त्वं पितरं वृणु, स यद्यस्मान् ददाति, तदा त्वं पतिः भवसि।" "स तु न अस्माकं वचनं अङ्गीकृतवान्, पापबद्धः, वयं तु तद्वचनं उक्त्वा, वायुनाः ताडिताः अभवाम।" राजा कुशनाभः, धर्मिष्ठः, तेजस्वी च, तासां वचनं श्रुत्वा, शतं कन्याः प्रत्युवाच— "क्षमा, कन्याः, क्षमायाः परमं धर्मः। यूयं एकत्वेन आचार्यं रक्षितवन्त्यः। स्त्रीणां अलङ्कारः, पुरुषाणां क्षमा; किन्तु तादृशी क्षमा देवेष्वपि दुर्लभा।" "यादृशी क्षमा यूयं दर्शितवन्त्यः, कन्याः, सा दानं, सत्यं, यज्ञः च। क्षमा कीर्तिः, क्षमा धर्मः, क्षमायाः आधारः लोकोऽपि।" इत्येव कन्याः संबोधित्वा, राजा ताः विसर्जितवान्। ततः राजा मन्त्रिभिः सह, स्थानं, कालं, पात्रं च विचार्य, कन्यादानाय मन्त्रयामास। तस्मिन् काले, चूली नाम महर्षिः, ब्रह्मचर्यनिष्ठः, धर्मशीलः, ब्रह्मतपः अचरन्। तस्य तपस्याः समये, सोमदा नाम गन्धर्वकन्या, ऊर्मिलायाः पुत्री, तं सम्यक् सेवितवती। सा, प्रणम्य, तस्मिन् सम्यक् स्थित्वा, गुरुः तया तुष्टः अभवत्। ततः, रघुनन्दन, महर्षिः ताम् अब्रवीत्—"तव भद्रं भवतु; किम् करवाणि?" सोमदा, तुष्टा, मधुरया वाचा, अभिप्रायं प्रकटयामास— "ब्रह्मतेजसि तपसि च युक्तः महर्षे, धर्मिष्ठं पुत्रं इच्छामि। न पतिः अस्ति, न पत्नीत्वं; ब्रह्मणः समीपं आगता, त्वं पुत्रदः असि।" तया तुष्टः ब्रह्मर्षिः, मनसः उत्पन्नं, उत्तमं ब्रह्मणं पुत्रं, चूलीपुत्रं ब्रह्मदत्तं, तस्यै दत्तवान्। स राजा ब्रह्मदत्तः, काम्पिल्यनगर्यां, देवराजवत्, परमतेजसा स्थितवान्। ततः, ककुत्स्थवंशज, धर्मिष्ठः कुशनाभः, शतं कन्याः ब्रह्मदत्ताय दातुम् उद्युक्तः अभवत्। ब्रह्मदत्तं आहूय, हृष्टहृदयः, शतं कन्याः तस्मै दत्तवान्। ततः, ब्रह्मदत्तः, क्रमशः, तासां हस्तं गृहीत्वा, पत्न्यः इव देवराजः स्वपत्नीभिः विवाहं कृतवान्। तस्य हस्तस्पर्शेण, विकारः दुःखं च मुक्ताः, शतं कन्याः परमसौन्दर्ययुक्ताः अभवन्। राजा कुशनाभः, कन्याः वायुनाः विमुक्ताः दृष्ट्वा, अत्यन्तं हृष्टः, पुनः पुनः हर्षितः। कन्याविवाहं कृत्वा, राजा ब्रह्मदत्तं, पत्न्यः, आचार्यैः सह, विसर्जितवान्। एवं कुशनाभस्य कन्याः, धर्मपरायणाः, क्षमायाः आदर्शः, ब्रह्मदत्तस्य पत्न्यः अभवन्; सर्वे सुखिन्यः, पितरं हर्षितवन्त्यः, धर्मस्य विजयः अभवत्।