तदा तारया पतिसंतापदुःखविह्वलया तथा विलपन्त्या सह सर्वा वानरी स्त्रियः, स्वयमपि शोकक्लिष्टा, तां समाश्वासयितुं यत्नं चक्रुः। तस्मिन्नन्तरे शोकेन विवर्णमुखः अङ्गदः, सुग्रीवेण सह पितुः विलापं कुर्वन्, तं वालिनं शोकसम्भ्रान्तेन्द्रियं चितायां स्थापयामास। ततो विधिवत् अग्निं प्रदाय, दीर्घायात्रायां प्रवृत्ते पितरि, सः अङ्गदः परिक्राम्य तस्य चिताम्, शोकसम्भ्रान्तेन्द्रियस्य तस्य पितुः अन्त्यकर्म समापयत्। वालिनः अन्त्यकर्म विधिवद् कृत्वा, वानरश्रेष्ठाः पुण्यतोयां शुभां नदीं गत्वा, तत्र वालिनः तर्पणार्थं शुद्धोदकं प्रायच्छन्। तत्र सर्वे मिलित्वा, अङ्गदं पुरतः स्थापयित्वा, सुग्रीवस्तारा च तैः सह, वालिनः तर्पणं कृतवन्तः। तदा रामः अपि, सुग्रीवस्य दुःखं सहन्वान्, स्वयम् अपि महाबलः शोकग्रस्तः अभवत्, मृतानां च अन्त्यकर्म अकरोत्। ततः वालिनं, यं दीप्तमान् इक्ष्वाकुवंशसम्भूतः रामः हत्वा, तस्य महाबलिनः अन्त्यकृत्यं कृत्वा, सः वानरः लक्ष्मणेन सह राममुपससार। एवं वाल्मीकिना विरचिते श्रीरामायणे किष्किन्धाकाण्डे षड्विंशः सर्गः श्रूयताम्। ततः वानरमन्त्रिणः सर्वे, शोकातुरं, सिक्तवस्त्रं सुग्रीवं परिवृत्य तस्य समीपमुपजग्मुः। ते सर्वे, महाबाहुं निष्पापकर्माणं रामं समीपमागत्य, ब्रह्माणं मुनय इव, अञ्जलिं कृत्वा स्थिताः। तत्र हनूमान्, पवनसुतः, नवभानुमण्डलसन्निभमुखः, कनकगिरिसदृशवपुः, अञ्जलिं कृत्वा, इदं वचनमुवाच— "काकुत्स्थकुलोद्भव! तव प्रसादात् अहं वानरराज्यं, दुष्प्राप्यं महात्मभिः अपि, प्राप्तवान्। तव अनुमत्यैव एतत् राज्यं लब्धम्; अधुना शुभां पुरीं प्रविश्य—" इत्यादि। सः सुग्रीवः, स्वमित्रवृन्देन सह, स्नातः, सुगन्धिद्रव्यैः अभ्यक्तः, सर्वाणि कार्याणि व्यवस्थापयिष्यति। सः विशेषतः त्वां माल्यरत्नादिभिः पूजयिष्यति; त्वं च अस्मिन् रम्ये गिरिगुहे आगन्तुमर्हसि। प्रभो! त्वं स्वामित्वं स्थापयित्वा वानरान् प्रमोदयेः। एवं हनूमता उक्तः, शत्रुसैन्यविनाशनः राघवः, प्राज्ञः सुमधुरवाग्, हनूमन्तं प्रत्युवाच— "मृदुहृदयं हनूमन्! चतुर्दश वर्षाणि ग्रामं वा नगरं वा न प्रविशेयम्। पितुः आज्ञां पालनार्थम् अहं नगरप्रवेशं न करिष्यामि; वानरश्रेष्ठः सुग्रीवः यथायोग्यं शोभनां गुहां प्रविशतु।" "सः वीरः यथाविधि प्रविश्य शीघ्रं राज्याभिषिक्तः भवतु" इति हनूमन्तं उक्त्वा, रामः सुग्रीवं संबोधितवान्— "धर्मज्ञ! सदाचारसम्पन्न! महाबलपराक्रमे स्थितः! अयं वीरः अङ्गदः अपि युवराजे पदे स्थाप्यताम्। ज्येष्ठस्य ज्येष्ठपुत्रः, समपराक्रमः, अयं अङ्गदः, निश्चलधीरः, युवराज्ये योग्यः।" "एष श्रावणः वर्षकालस्य आद्यः मासः, यत्र वारिधारा आगच्छन्ति; चत्वारः मासाः वर्षाकालः आरब्धः, मृदुहृदयं। न किञ्चिद् कार्यं साध्यं; त्वं शुभां पुरीं प्रविश। अहं लक्ष्मणेन सह अस्मिन्नेव पर्वते स्थास्यामि। एष रम्यः विस्तीर्णः पर्वतगुहः, सुखसमीरः, विपुलतोयः, नानापद्मशतदलकमलोपेतः, मृदुहृदयं। यदा कार्तिकः आगमिष्यति, तदा रावणवधाय, एष एव अस्माकं संकल्पः, मृदुहृदयं; त्वं स्वगृहं प्रविश। राज्याभिषिक्तः सन् मित्राणि प्रमोदयेः।" इति राघवस्य अनुमत्याः, वानरेश्वरः सुग्रीवः, वालिना पूर्वं शासितां किष्किन्धां रम्यां पुरीं प्रविवेश। सहस्त्रशः वानराः स्वं प्रभुं अनुययुः। सर्वे वानरमुख्याः, स्वामीमनु दृष्ट्वा, चतुर्दिशं परिवृत्य, भूमौ शिरांसि नतवन्तः, एकचित्ताः प्रणिपेतुः। सुग्रीवः, पराक्रमसम्पन्नः, सर्वान् वानराधिपान् उत्थाप्य, तान् संबोधितवान्। सः महाबलिः सुग्रीवः, भ्रातुः सुखगृहं प्रविश्य, तत्र वीर्यवान्, वानरश्रेष्ठः, प्रविवेश। तं मित्राणि, अमरैः इन्द्रमिव, अभिषेकाय अभ्यञ्जयन्; तस्य च श्वेतं छत्रं सुवर्णभूषितं समानीय। श्वेतचामरं सुवर्णदण्डयुक्तं, कीर्तिमन्ति, सर्वरत्नानि, ओषधिबीजानि च समर्पितानि। क्षीरवृक्षाणां कुसुमानि, पत्राणि, शुक्लवस्त्राणि, शुक्लचन्दनानि च समुपन्यस्तानि। अक्षतं सुवर्णं सुरभिप्रियङ्गुं, मधु सर्पिषा मिश्रितं, दधि, व्याघ्रचर्म, द्वौ च बहुमूल्यपादत्राणौ समर्पितौ। उपवीतं हरिद्रां मनःशिलां च, षोडश सुमनस्विन्यः कुमारीः हृष्टाः तत्र आगताः। तदा वानरश्रेष्ठस्य विधिवत् अभिषेकाय, विप्रश्रेष्ठान् रत्नवस्त्रभोजनैः तृप्त्वा, कृत्स्नं कर्म समारब्धम्। ततो दर्भसंस्तीर्णे स्थले, अग्निं प्रदाय, मन्त्रशुद्धैः हविः समर्प्य, ऋत्विजः कर्म समापयन्। अनन्तरं सुवर्णपीठे, सुषुप्तशय्यायुक्ते, विविधमालाभूषिते, शोभनगृहस्य उपरि, तं पूर्वदिशं मुखं कृत्वा, विधिपूर्वकं सिंहासने उपवेश्य, सर्वतो नद्याः सरांसि च जलानि संगृह्य, तानि च सर्वाणि समुद्रजलानि च, शुद्धं जलं सुवर्णपात्रेषु स्थापयित्वा, वानरश्रेष्ठाः तत्र अभिषेकाय उपवेशयन्।