तदा तारा पतिसोकदुःखसमाकुला, शत्रूनां जयिनं सुग्रीवं पूर्ववत् मन्त्रिणः विसर्जयितुं प्रार्थयामास—“मन्त्रिणः पूर्ववत् विसर्जय, ततः सर्वे वयं कामेन समन्विताः वनानि रमणीयानि रमेमहि।” एवं तस्याः पतिस्नेहविह्वलया विलपन्त्याः ताराायाः वानरीणां दुःखार्ताः स्वयम् अपि तामुत्थापयितुं यत्नं कुर्वन्ति स्म। एतस्मिन्नन्तरे, अङ्गदः पितृवियोगशोकाभिभूतः, सुग्रीवेन सहितः, पितरं वालिनं रुदन् शोकसमाकुलः श्मशाने स्थापयामास। ततो विधिपूर्वकं अग्निं दत्वा, पितरं दीर्घिकां यात्रां प्रति प्रस्थितं प्रदक्षिणीकृत्य, अङ्गदः शोकवेगाद्विह्वलितेन्द्रियः तस्य पृष्ठतः पर्यगच्छत्। वालिनः संस्कारान् कृत्वा, प्रमुखाः वानराः पुण्यतोयां शुभनदीं गत्वा तत्र तस्य जलाञ्जलिं ददुः। सर्वे तत्रैव अङ्गदं पुरतः कृत्वा, सुग्रीवस्तारा च सह, वालिनं प्रति जलाञ्जलिं समर्पयामासुः। तत्र रामः अपि, सुग्रीवस्य दुःखं सहनशीलः, स्वयम् अपि महाबलः सन् शोकमग्नः सञ्जातः, मृतस्य वालिनः संस्कारकर्माणि अकरोत्। ततः वानरराजस्य वालिनः महाबलिनः, यं प्रसिद्धः इक्ष्वाकुवंशजः रामः हत्वा, तस्य चिताग्निं प्रज्वाल्य, वानराः लक्ष्मणेन सह राममुपसस्रुः। एवं वाल्मीकिमुनेः श्रीरामायणे, किष्किन्धाकाण्डे, षड्विंशः सर्गः श्रूयताम्। ततः वानरमन्त्रिणः सर्वे, शोकदुःखपीडितं, स्नानवस्त्रैः सिक्तं सुग्रीवं परिवृत्य, तं समीपमुपजग्मुः। ते सर्वे महाबाहुं रामं, निष्प्रभकर्मणः कर्तारं, ब्रह्माणं मुनय इव, अञ्जलिपुटैः स्थित्वा अभिवादयामासुः। तत्र हनुमान् वातात्मजः, यः नवसूर्यसन्निभमुखः, हेमशैलसमप्रभः, अञ्जलिं कृत्वा वाक्यमिदं अब्रवीत्—“काकुत्स्थ वंशज, तव प्रसादेन अहं वानराणां भीमदंष्ट्राणां महाबलानां पितृपैतामहं राज्यं प्राप्तवान्। एतद्राज्यं महात्मनामपि दुर्लभं तव अनुमत्यैव लब्धम्। अधुना शुभां पुरीं प्रविश्य—” “सः मित्रमण्डलेन सह सर्वकार्याणि विधास्यति; स्नातः च विविधैः गन्धानुलेपनैः अभिषिक्तः। सः विशेषेण त्वां माल्यरत्नादिभिः सम्मानयिष्यति; त्वं रम्ये गिरिगुहे आगन्तुमर्हसि। भवान् स्वामित्वं स्थापयित्वा वानरान् प्रमोदयेति।” इत्येवं हनुमता उक्तः, शत्रुसैन्यविनाशनः राघवः, प्राज्ञः वाग्मी रामः हनूमन्तं प्रत्युवाच— “चतुर्दश वर्षाणि, सौम्य, ग्रामं वा नगरं वा न प्रविशेयम्; पित्रादेशस्य पालनाय अहं प्रविश्य न शक्नोमि, हनुमन्। अग्र्यवानरः सुग्रीवः यथोचितं शुभां गुहां प्रविशतु। सः विधिपूर्वकं प्रविश्य शीघ्रं राज्याभिषिक्तः क्रियताम्।” इत्युक्त्वा रामः सुग्रीवं प्रति उवाच— “धर्मज्ञ, सदाचारसम्पन्न, बलवीर्यसम्पन्न—एष वीरः अङ्गदः अपि युवराजपदे स्थाप्यताम्। ज्येष्ठस्य ज्येष्ठपुत्रः, वीर्ये समः, अङ्गदः युवराज्याय योग्यः। अयं श्रावणो मासः, वर्षारम्भः, जलप्राप्तिः; चत्वारि मासानि वर्षाकालः आरब्धः, सौम्य। एष न कर्तव्यकालः; त्वं शुभां पुरीं प्रविश; अहं लक्ष्मणेन सह एषे गिरौ स्थित्वा भविष्यामि। एषा रम्या विशालागुहा सुखवातायता, जलसमृद्धा, पुष्करिण्युपेता, सौम्य। यदा कार्तिकः आगमिष्यति, तदा रावणवधाय अस्माकं संकल्पः; त्वं स्वगृहं प्रविश। राज्याभिषिक्तः सन् मित्रान् प्रमोदयेति।” एवं रामेण अनुमोदितः सुग्रीवः, वानरश्रेष्ठः, वालिना पूर्वं शासितां रम्यां किष्किन्धां पुरीं प्रविवेश। सहस्रशः वानराः स्वामिनं प्रविशन्तं अन्वयुः। सर्वे वानरमुख्याः तं सर्वतः परिवृत्य, वानरसेनापतिं दृष्ट्वा, शिरसि प्रणम्य, भूमौ पतिताः। तान् सुग्रीवः वीर्यसम्पन्नः सर्वान् उत्थापयामास। सुग्रीवः महाबलः भ्रातुः रम्ये अन्तःपुरे प्रविवेश; वीर्यसम्पन्नः सुग्रीवः वानरश्रेष्ठः सन् प्रविवेश। तस्य मित्राणि तम् अमृतान् इन्द्रमिव अभिषिञ्चन्; तस्मै सुवर्णाभरणेन शोभितं श्वेतं छत्रं न्यवेदयन्। श्वेतचामराणि सुवर्णदण्डानि, यशसा कीर्तिमन्ति, रत्नानि, ओषधिबीजानि च समर्पितानि। क्षीरवृक्षसञ्चारिणः अंकुराः पुष्पाणि, शुक्लवस्त्राणि, शुक्ललेपनानि च तत्र समुपहृतानि। अक्षतं सुवर्णं सुरभिप्रियङ्गुं, मधु सर्पिसा मिश्रितं, दधि, व्याघ्रचर्म, द्वे मूल्ये पादत्राणे च समर्पिते। सूत्रं, पीतकर्दमं, मनःशिलां च गृहीत्वा, सोल्लासाः षोडश कन्यकाः तत्र आगच्छन्। ततो वानरश्रेष्ठस्य परम्परया अभिषेकाय, ब्राह्मणान् रत्नवस्त्रभोजनैः तुष्ट्वा, अभिषेकः कृतः। ततः कुशशय्यायामुपविष्टे, हुताग्नौ, मन्त्रशुद्धैः हविर्यज्ञैः विधिपूर्वकं कृत्य, सुवर्णमञ्चे, विविधमाल्यशोभिते शय्योपरी, रम्ये प्रासादे, पूर्वाभिमुखे सुवर्णासने, मन्त्रविधिना उपवेशितः। सर्वतो नदीसरोवरसमाहृतं जलं संगृह्य, विधिपूर्वकं सुग्रीवस्य राज्याभिषेको जातः।