तत्र राजन्, तव मन्त्रिणः तारादयः नगरे च वासिनः सर्वे समागताः शोकसन्तप्ताः तव समीपे स्थिताः सन्ति। ततः शत्रुनिघ्न, पूर्ववत् एतान् मन्त्रिणः विसृज; ततः सर्वे वयम् आकाङ्क्षया पूर्णाः वनान्तरेषु सह क्रीडाम कुर्मः। इत्येवम् पतिसन्तापविह्वलिता तारा विलपन्ती स्थितवती, ताः वानरीणां स्त्रियः अपि शोकसम्भ्रान्ताः तामुत्थापयितुम् प्रयत्नं कृत्वत्यः। अथाङ्गदः सुग्रीवेण सहितः पितरं रुदन् शोकसम्भ्रान्तेन्द्रियः चितायां स्थापयामास। अनन्तरं विधिवत् अग्निं दत्त्वा, दीर्घायात्रां प्रतिपन्नस्य विक्षिप्तेन्द्रियस्य पितुः प्रदक्षिणम् कृत्वा सः ययौ। ततः वानरश्रेष्ठैः वालिनः संस्काराः सम्यक् कृत्वा, पुण्यसलिलयुतां शुभां नदीं गत्वा तत्र जलं पितृकर्मार्थं चक्रुः। तत्र सर्वे, अग्रेऽङ्गदं स्थापयित्वा, सुग्रीवः तारया सह, वालिनः उदके अर्पयामासुः। तस्मिन्नेव काले, रामः अपि सुग्रीवस्य शोकं विभज्य, महाबलः सन् स्वयम् अपि दुःखितः भूत्वा मृतकस्य संस्कारं चकार। ततः वानरः वालिनं, यस्य पराक्रमः परमः, यो च इक्ष्वाकुवंशसम्भूतमहात्मना रामेण हतः, अग्निं प्रज्वाल्य, लक्ष्मणेन सह रामं उपससार। एवं वाल्मीकिमुनिप्रणीतस्य श्रीरामायणस्य किष्किन्धाकाण्डे षड्विंशः सर्गः श्रोतव्यः। तत्र वानरमन्त्रिणः सर्वे शोकार्तं, सिक्तवस्त्रं सुग्रीवं परिवृत्य उपजग्मुः। ततो महाबाहुं रामं, निष्कल्मषकर्माणं, सर्वे समुपेत्य ब्रह्माणं यथा मुनयः, अञ्जलिं कृत्वा स्थिताः। तत्र हनूमान् वातात्मजः, युवासूर्यसमप्रभमुखः, हेमशैलसदृशवपुः, अञ्जलिं कृत्वा वाक्यम् अब्रवीत् – "काकुत्स्थकुलसम्भूत, तव प्रसादात् अहं वानराणां भीमदंष्ट्राणां, सिद्धबलानां पितृपैतामहम् राज्यं प्राप्तवान्।" "एतद् राज्यं, महात्मनाम् अपि दुर्लभम्, तव अनुमत्यै प्राप्तम्; अधुना शुभां पुरीम् प्रविश्य—" इत्युक्त्वा, "सः सखिभिः सहितः सर्वाणि कार्याणि विधास्यति; विधिवत् अभिषिक्तः, नानापुष्पगन्धानुलेपनैः स्नातः।" "विशेषतः सः त्वां माल्यरत्नैः पूजयिष्यति; त्वं च एषा रम्या गुहां प्राप्नुहि।" "स्वामित्वं स्थापयित्वा वानरान् प्रमोदय; इत्येवं हनूमता उक्तः राघवः, रिपुसूदनः, प्रत्युवाच—" "प्रिय हनूमन्, चतुर्दश वर्षाणि ग्रामं वा नगरं वा न प्रविशेयम्; पितुः आज्ञां पालयन् अहम्। ततः सुग्रीवः एव विधिवत् शुभां गुहां प्रविशतु। सः वीरः शीघ्रं प्रविश्य राज्येऽभिषिक्तः क्रियताम्।" इत्युक्त्वा, रामः सुग्रीवं प्रति उवाच— "धर्मज्ञ, सुशील, विक्रान्त, वीर, अयं अङ्गदः अपि राज्यपदस्य योग्यः, तस्य च अभिषेकः क्रियताम्।" "ज्येष्ठस्य ज्येष्ठपुत्रः, समवीर्यः, अयम् अङ्गदः, धैर्येऽविकम्पितः, युवराज्ये पात्रः।" "एषः श्रावणमासः, वर्षाकालस्य आदिः, सलिलसञ्चयः; चत्वारः मासाः वर्षाकालः आरब्धः।" "कर्मणः न समयः; शुभां पुरीम् प्रविश; अहं लक्ष्मणेन सह अत्र पर्वते स्थास्यामि।" "एषा रम्या, विस्तीर्णा गुहा, सुखवातायुतः, सलिलसमृद्धा, पद्मोत्पलवती।" "कार्तिके प्राप्ते, रावणवधाय, अस्माकं संकल्पः; त्वं स्वगृहं प्रविश।" "राज्येऽभिषिक्तः सखीन् प्रमोदय।" एवं रामेण अनुमतः, सुग्रीवः वानरश्रेष्ठः, वालिना पूर्वं पालितां रम्यां किष्किन्धां पुरीम् प्रविवेश; सहस्रशः वानराः स्वामिनं प्रविशन्तम् अनुजग्मुः। तत्र सर्वे वानरप्रमुखाः, सर्वतः स्वामिनं परिवृत्य, कपिसेनापतिं दृष्ट्वा, शिरः प्रणम्य, धरण्यां निपेतुः; सुग्रीवः वीर्यवान् सर्वान् उत्थाप्य उवाच। सुग्रीवः, बलवान्, भ्रातुः सुखगृहं प्रविश्य, वीरः, भीमपराक्रमः, वानराणां श्रेष्ठः, प्रविवेश। तस्य मित्रैः, देवेन्द्रमिव देवैः, अभिषेकः कृतः; तस्मै सुवर्णमण्डितः शुक्लच्छत्रः समुपाहरन्। श्वेतचामरौ सुवर्णदण्डौ, कीर्तिश्रियावन्तौ, रत्नानि, औषधिबीजानि, क्षीरवृक्षसञ्चिताः कुसुमप्रसवा, शुक्लवस्त्राणि, शुक्लगन्धाः च, तत्र समुपाहरन्। अक्षतं सुवर्णं, सुगन्धिप्रियांगुं, मधु सर्पिसा मिश्रितम्, दधि, व्याघ्रचर्म, द्वौ च उत्तमौ पादुकौ, उपनेयम् सूत्रं, हरिद्रां, मनःशिलां च, सोल्लासाः षोडश कन्याः तत्र आगताः। ततः वानरश्रेष्ठस्य संस्कारार्थम्, विप्रान् रत्नवस्त्रभोजनैः तर्पयित्वा, कुशैः समिच्छन्ने स्थले, अग्निं प्रज्वाल्य, विधिपूर्वकं मन्त्रशुद्धं हविः आहृत्य, ततो हेममये वेदिकायाम्, शोभनशय्यायुक्ते, विविधमालाभिरलङ्कृते राजभवने, तस्य अभिषेकः कृतः।