वनवासिनः बहवः वानराः शोकसन्तप्ताः समवेत्य वानरश्रेष्ठस्य वालिनः अन्त्येष्टिं कर्तुं चितां निर्मितवन्तः। ततः तस्य शय्यां स्कन्धात् अपसार्य, सर्वे वानराः दुःखेन आकुलाः तत्र एकत्र स्थित्वा, तारा स्वपत्निं शय्यायाम् शयानं दृष्टवती। सा अत्यन्तं शोकाकुला, पतिस्य शिरः स्वस्य गोत्रे स्थापयित्वा विलपितवती—“हे महावानरराज, हे प्रिय रक्षक!” इति। “हे प्रियतम, महाबाहो, हे प्रिय, मां पश्य! अहं शोकात् भग्ना, त्वं मां न पश्यसि किम्?” इति सा विलपन्ती। “यद्यपि तव प्राणः गतः, तव मुखं इदानीं अपि दीप्तिमान् दृश्यते, हे मानप्रद, तस्य वर्णः जीवन्मिव न व्यपगतः।” इति। “कालः रामरूपेण त्वां अपहरति, हे वानर, यस्य एकेन बाणेन युद्धे सर्वाः विधवाः कृताः।” इति। “एते तव वानरपत्नीः, हे राजन्, पथ्यागताः, तेषां पादाः श्रान्ताः—त्वं ताः न पश्यसि किम्?” इति। “नूनं एता मुखचन्द्राः तव प्रियपत्नीः; त्वं इदानीं सुग्रीवं न पश्यसि किम्, हे वानराधिप?” इति। “एते तव मन्त्रिणः तारादयः, हे राजन्, तव नगरनिवासिनः अपि सर्वे शोकग्रस्ताः एकत्र समागताः।” इति। “हे शत्रुसूदन, पूर्ववत् मन्त्रिणः विसर्जय; ततः सर्वे वयं तव स्नेहेन वनानि रमामहे।” इति। एवं पतिस्य शोकसमाविष्टा तारा विलपन्ती, शोकात् क्लान्ताः वानरस्त्रियः तां उत्तोलयितुम् प्रयत्नवन्तः। ततः अंगदः सुग्रीवसहितः, पितुः शोकात् विलपन्, तं चितायां स्थापयित्वा, दुःखेन मोहितः। ततः विधिवत् अग्निं दत्त्वा, पितरं प्रदक्षिणं कृत्वा, दीर्घयात्रायाम् प्रवर्तमानं पितरं सन्तप्तः परिक्रमितवान्। तदनन्तरं वानरश्रेष्ठाः वालिनः अन्त्यकर्म विधिवत् सम्पन्न्य, पुण्यसलिलया शुभनदीं गतवन्तः तत्र जलं तस्मै अर्पितवन्तः, अंगदं पुरस्कृत्य, सुग्रीवः तारा च तत्र आसन्। ततः रामः अपि सुग्रीवस्य शोकं अंशेन अनुभूय, बलवान् अपि दुःखितः, मृतस्य अन्त्यकर्म आचरितवान्। ततः वानरः वालिनः अन्त्येष्टिं कृत्वा, यः इक्ष्वाकुवंशसम्भूतस्य रामस्य बाणेन हतः, रामं लक्ष्मणसहितं उपगच्छत्। इदानीं वाल्मीकिमुनिना कीर्तितं रामायणस्य किश्किन्धाकाण्डे षड्विंशः सर्गः श्रूयताम्। ततः वानराणां मुख्याः मन्त्रिणः शोकात् संतप्तं, वस्त्रैः सिक्तं सुग्रीवं समवेत्य उपगच्छन्। ते सर्वे, बलसम्पन्नं रामं, निष्कल्मषकर्मणं, उपगम्य, ब्रह्माणं मुनयः इव, अञ्जलिं कृत्वा स्थितवन्तः। ततः वातात्मजः हनुमान्, यः नवसूर्यसदृशमुखः, सुवर्णशैलसदृशवपुः, अञ्जलिं कृत्वा इदं वचनं उवाच—“तव अनुग्रहात्, हे ककुत्स्थवंशसम्भूत, अहं वानराणां महाबलानां पितृपरम्पर्यं राज्यं प्राप्तवान्। एतत् राज्यं महात्मनां अपि दुर्लभं, तव अनुमत्याः प्राप्तम्; इदानीं शुभनगरं प्रविश्य—” इति। “सः मित्रसमूहसहितः सर्वाणि कार्याणि व्यवस्थितवान्; स्नातः, विविधगन्धद्रव्यैः अनुलेपितः, विधिवत्। सः विशेषतः तव पूजां पुष्पमालाभिः रत्नैः च करिष्यति; त्वं रम्यं पर्वतगुहां आगन्तव्यः।” इति। “स्वामीत्वं स्थापयित्वा वानरान् मुदय;” इति हनुमता उक्तः रामः, शत्रुसूदनः, प्राज्ञः, मधुरवक्ता, हनुमानं प्रत्युवाच—“चतुर्दशवर्षाणि, हे सौम्य, ग्रामं वा नगरं वा—” इति। “न प्रविशेयम्, हनुमान्, पितुः आदेशं पालनात्; सुग्रीवः वानरश्रेष्ठः यथायोग्यं रम्यं गुहां प्रविशतु।” इति। “वीरः यथानियमं प्रविश्य शीघ्रं राज्याभिषेकं क्रियताम्।” इति हनुमानं उक्त्वा, रामः सुग्रीवम् अपि उवाच—“शीलज्ञः, सदाचारसम्पन्नः, तेजोवीर्यसम्पन्नः—अंगदं वीरं युवराजपदं स्थापय।” इति। “ज्येष्ठस्य ज्येष्ठपुत्रः, साम्यवीर्यः, अंगदः युवराजपदं अर्हति।” इति। “एष श्रावणः मासः, यत्र जलानि आगच्छन्ति; चतुर्मासः वर्षाकालः आरम्भः, हे सौम्य।” इति। “एष कार्यकालः नास्ति; शुभनगरं प्रविश; अहं लक्ष्मणसहितः अत्र पर्वते स्थास्यामि।” इति। “एष रम्यः, विशालः पर्वतगुहः, सुखवातः, जलसमृद्धः, पुष्करिण्यः शतदलानि च, हे सौम्य।” इति। “यदा कार्तिकः आगच्छति, तदा रावणवधाय अयं संकल्पः, हे सौम्य; त्वं स्वगृहं प्रविश।” इति। “राज्याभिषेकं कृत्वा मित्राणि मुदय।” इति रामस्य अनुमत्याः, सुग्रीवः वानरश्रेष्ठः, रम्यं किश्किन्धानगरं, यत्र पूर्वं वालिः अधिपः, प्रविष्टवान्। तं प्रविशन्तं सहस्राणि वानराणां अन्वगच्छन्। तं वानरराजं सर्वतः परिवृत्य, वानरमुख्याः, तं वानरसैन्यनायकं दृष्ट्वा, शिरांसि नमयित्वा भूमौ पतितवन्तः। सुग्रीवः वीर्यसम्पन्नः सर्वान् उठाप्य संबोधितवान्। ततः बलसम्पन्नः सुग्रीवः भ्रातुः रम्यं अन्तःपुरं प्रविष्टवान्; वीरः, भीमकर्मा, वानरश्रेष्ठः सुग्रीवः प्रविष्टवान्।