कुशानाभः नाम राजर्षिः धर्मात्मा घृताचीसहितं शतं कन्याः अप्रतिमाः उत्पादितवान्, हे रघुवंशोद्भव। ताः युवत्यः सौन्दर्यसम्पन्नाः, विभूषणैः अलङ्कृताः, वर्षाकाले नद्यः यथा प्रवहन्ति, तथा उद्यानभूमिं प्रविष्टाः। गायनं, नर्तनं, वाद्यविनोदं च कुर्वन्त्यः, हे राघव, उत्तमाभरणैः शोभिताः, परमं आनन्दं अनुभवन्। ताः सर्वाङ्गसुन्दरीः, पृथिव्यां अप्रतिमरूपाः, उद्यानं प्रविष्टाः, मेघेषु तारा इव शोभमानाः। ताः सर्वगुणसम्पन्नाः, सौन्दर्ययुवत्यः दृष्ट्वा, सर्वभूताधिपतिः वायुदेवः ताः इदं वचनं उवाच— "यूयं सर्वाः मम इच्छा; मम पत्न्यः भविष्यथ। मानवभावं त्यजत, दीर्घायुषः भविष्यथ।" "मानुषेषु यौवनं क्षणिकं, परन्तु यूयं अक्षययौवनं लभिष्यथ, अमराः च भविष्यथ।" वायोः एतद्वचनं श्रुत्वा, यस्य कर्म effortless, शतं कन्याः हास्यं कृत्वा प्रत्युवाचुः— "देवश्रेष्ठ, त्वं सर्वेषु भूतिषु व्याप्य स्थितः; सर्वे तव बलं जानन्ति। तस्मात् किमर्थं अस्मान् अवज्ञाय वदसि?" "देव, वयं कुशानाभस्य कन्याः, देवश्रेष्ठ। अस्माकं स्थानपरिपालनाय तपः कुर्मः, हे देव।" "मा तादृशः कालः आगच्छेत्, हे विमूढ, यदा अस्माकं सत्यं पितरं त्वं लज्जयेत्। वयं स्वधर्मानुगत्या पितरं पतिं इच्छामः।" "पिता एव अस्माकं स्वामी, परमदेवता च; यं पिता अस्मान् ददाति, स एव अस्माकं पतिः।" एवं तासां वचनं श्रुत्वा, हरिः देवः, क्रोधात्, सर्वेषु तासां शरीरेषु प्रविष्टः, ताः भगिनीः बलात् विगलितवान्। वायुदेवेन भगिनीः शरीराणि विगलितानि, अङ्गुष्ठमात्राणि जातानि, भीता कन्याः राजगृहं प्रविष्टाः; प्रवेशे, ताः अत्यन्तं व्याकुलाः, लजिता, अश्रुपूर्णनेत्राः अभवन्। राजा प्रियाः कन्याः विगलिताः, दुःखिताः दृष्ट्वा, अत्यन्तं शोकाकुलः अभवत्, ताः इदं वचनं उवाच— "किम् एतत्? वदत, कन्याः। कः धर्मं अवज्ञाय? कः सर्वाः यूयं विकलिताः कृतवान्? यूयं विचरन्ति, परन्तु न वदन्ति।" इति राजा दीर्घनिःश्वासं कृत्वा, आत्मानं सन्तोषयन्। ततः, कुशानाभस्य वचनं श्रुत्वा, शतं कन्याः पितुः पादौ शिरसा स्पृशन्त्यः, वदन्त्यः अभवन्— "राजन्, वायुः सर्वत्र व्याप्य, अस्मान् धर्मविपरीतं दूषयितुम् इच्छन्, अधर्मानुगतः।" "वयं पितुः वशे, भगवन्; स्वातन्त्र्यं न अस्ति। पितरं वरणीयम्; यदि सः ददाति, तदा वयं तव।" "सः अस्माकं वचनं न स्वीकृतवान्, पापबन्धः, तथा वदन्त्यः, वायुः सर्वाः कठोरं ताडितवान्।" एतत् कन्याः वचनं श्रुत्वा, धर्मात्मा, तेजस्वी राजा शतं उत्तमकन्याः प्रत्युवाच— "क्षमा एव क्षमायुक्तानां परमं धर्मः, कन्याः। यूयं एकत्वेन वंशं रक्षितवन्त्यः।" "स्त्रीणां शोभा अलङ्कारः, पुंसां क्षमा; किन्तु एतादृशी क्षमा देवेष्वपि दुर्लभा।" "यादृशी क्षमा सर्वासां, कन्याः, अपवादः न अस्ति; क्षमा दानं, क्षमा सत्यम्, क्षमा यज्ञः, कन्याः।" "क्षमा कीर्ति, क्षमा धर्मः, लोकः क्षमायाम् प्रतिष्ठितः। इति कन्याः संबोधित्य, हे ककुत्स्थवंशज, राजा देवसमः ताः विसर्जितवान्।" ततः, राजा मन्त्रिभिः सह, यथायोग्यं स्थानं, कालं, योग्यं वरं च चिन्तयन्, कन्यादानं विचारयामास। तस्मिन्नेव काले, चूली नाम्ना एकः तेजस्वी ब्रह्मचारी, धर्मनिष्ठः, ब्रह्मचर्यं तपः च अचरन्। तस्य तपस्याम्, सोमदा नाम्ना गन्धर्वकन्या, ऊर्मिलायाः पुत्री, तं सेवितुम् आगता। सा तं नमस्कृत्य, सेवा समर्प्य, तत्र धर्मे स्थित्वा, कालान्तरे गुरुः तया तुष्टः अभवत्। ततः, हे रघुवंशोद्भव, सः तस्याः तुष्टः सन्, इदं वचनं उवाच— "अहं तव तुष्टः; शुभं ते भवतु; किं ते करवानि?" मुनेः तुष्टिं जानित्वा, सोमदा गन्धर्वकन्या, हृष्टा, मधुरया वाचा तं उवाच— "ब्राह्मणतेजः तपः च युक्तः, हे महातपः, धर्मात्मा पुत्रं इच्छामि, ब्राह्मणतपःसम्पन्नम्।" "अहं पतिविना, शुभं ते, न कस्यापि पत्न्यः; ब्राह्मणमार्गेण त्वां उपगता, त्वमेव पुत्रं दातुम् अर्हसि।" तस्याः तुष्टः ब्रह्मर्षिः, मनसः उत्पन्नं श्रेष्ठं ब्राह्मणपुत्रं दत्तवान्, चूलीपुत्रः ब्रह्मदत्तः नाम्ना प्रसिद्धः। सः ब्रह्मदत्तः राजा, कौम्पिल्यनगर्यां वासं कृत्वा, परमतेजसा, स्वर्गे देवेश्वर इव शोभमानः। ततः, हे ककुत्स्थवंशज, धर्मात्मा कुशानाभः राजा, शतं कन्याः ब्रह्मदत्ताय दातुम् निश्चितवान्। सः ब्रह्मदत्तं आहूय, हृष्टः, शतं कन्याः तस्मै दत्तवान्। ततः, यथाक्रमं, ब्रह्मदत्तः कन्याः पाणिं गृहीत्वा विवाहं कृतवान्, देवेश्वरः स्वपत्नीभिः यथा। तस्य हस्तस्पर्शे, ताः विकलितदुःखात् विमुक्ताः, शतं कन्याः परमसौन्दर्येन शोभमानाः अभवन्।