ततः सुग्रीवः सहाङ्गदेन विलपन्तौ वालिनं समुत्थाप्य शोकसन्तप्तौ तं पालकीमध्ये निवेश्य तत्रैव विविधाभरणमाल्यवस्त्रैः तं मृतं वालिनं समलङ्कृत्य स्थितवन्तौ। तदा वानराधिपतिः सुग्रीवः सम्यक् विधिना महात्मनः संस्कारः क्रियतामिति आज्ञापयत्। सः पुनः वानरान् आज्ञापयामास—"बहुविधरत्नानि पूर्वं विक्षिपन्तु वानराः, पालकी च तेषां पृष्ठतः गच्छतु। पृथिव्यां राज्ञां विशिष्टा श्रीः दृश्यते; अत्रापि स्वामिनं वानराः यथोचितं सम्मानयन्तु।" ततः शीघ्रं वालिनः संस्कारं कृतवन्तः; तदा तारा चान्याश्चाङ्गदं आलिङ्ग्य त्वरया तं संस्कारं कृतवन्त्यः। सर्वे वानराः स्वबान्धववियोगदुःखेन क्लिष्टाः प्ररोदनं कृत्वा निर्गताः; ततो वानर्यः सर्वाः पतिस्नेहयुक्ताः तं अनुसृत्य प्रजग्मुः। तारा प्रमुख्याः सर्वाः वानर्यः बान्धववियोगदुःखात् "अरे वीर! अरे वीर!" इति विलपन्त्यः प्रबभूवुः। पतिस्मरणदुःखेन रुदन्त्यः पतिं पृष्ठतः अन्वगच्छन्; तेषां क्रन्दनध्वनिः वनं व्याप्य प्रतिश्रूयते स्म। तदा वनानि पर्वतानि च सर्वतः प्ररोदनं कृत्वा इव दृष्टवन्ति; पर्वतनदीतीरेषु जलावगाहेषु च शोकध्वनिः प्रवर्तते स्म। अनेकाः वानराः, ये वनवासिनः आसन्, चितां निर्माय, ततः श्रेष्ठवानराः पालकीं स्कन्धात् अवारोपयन्। सर्वे दुःखेन अभिभूताः तत्र एकत्र स्थितवन्तः; तदा तारा पतिं पालकीयाम् उपविष्टं दृष्टवती। सा विषण्णा, तस्य शिरः स्वस्य उरस्य उपरि निधाय, विलपन्ती इदम् उक्तवती—"ओ वानरराज, प्रिये रक्षिता! प्रिये महाबाहो, प्रिये, माम् एकां दुःखेन पीडितां किं न पश्यसि? अपि च, प्राणे गतेऽपि तव मुखम् अत्र प्रज्वलति, मह्यम् आदरणीय, तस्य वर्णः नापि क्लिष्टः, सजीववत् एव। कालः रामरूपेण त्वाम् आकर्षति, येन वयं सर्वाः एकबाणेन युद्धे विधवाः कृताः। अत्र तव वानर्यः पतिः, वनमार्गे श्रान्तपदाः आगताः—किं न पश्यसि? नूनं एता मुखचन्द्राः तव प्रिया भार्याः; किं त्वं सुग्रीवं अपि न पश्यसि, वानराधिप? अत्र तव मन्त्रिणः तारादयः च, नगरीजनाः च सर्वे समागताः शोकसन्तप्ताः। पूर्ववत् एतान् मन्त्रिणः विसर्जय, शत्रुसूदन; ततः वयं सर्वे कामेन वनं प्रविश्य क्रीडामः।" एवं पतिस्मरणदुःखेन तारा विलपन्ती, ताः वानर्यः अपि दुःखार्द्राः तां समुत्थातुं प्रयत्नं कृतवन्त्यः। ततः अंगदः सुग्रीवः च पितरं रुदन्तौ, दुःखसमन्वितौ, चितायां स्थापयामासतुः। ततः विधिनाऽग्निं प्रदाय, अंगदः परिदेवनया पितरं प्रदक्षिणीकृत्य, दीर्घायात्रां प्रति प्रस्थितः। संस्कारं विधिवत् कृत्वा, श्रेष्ठवानराः पुण्यसलिलां नदीं गतवन्तः वालिनः तर्पणार्थम्। तत्र सर्वे, अंगदं पुरतः स्थापयित्वा, सुग्रीवः तारा च सह, वालिनः तर्पणं कृतवन्तः। तदा रामः अपि सुग्रीवस्य दुःखेन सह दुःखी सन्, स्वयम् अपि मृतस्य संस्कारं कृतवान्। ततः वानरः, वालिनः महाबलिनः, रामेण हतः सन्, चितां सुसंस्कृत्य, लक्ष्मणेन सह राममुपससार। एवं वाल्मीक्याः श्रीरामायणे किष्किन्धाकाण्डे षड्विंशः सर्गः श्रोतव्यः। ततः वानरमन्त्रिणः सर्वे शोकार्तं, स्रग्विणं सुग्रीवं परिवृत्य समीपं गतवन्तः। ते सर्वे रामं महाबाहुं निष्पापकर्माणं समीपं गत्वा, ब्रह्माणं मुनयः इव, अञ्जलिं कृत्वा स्थितवन्तः। तदा हनुमान् वातात्मजः, यः नवसूर्यसदृशमुखः सुवर्णपर्वतसन्निभः आसीत्, अञ्जलिं कृत्वा इदं वाक्यम् अब्रवीत्—"काकुत्स्थ, तव प्रसादेन अहं वानराणां महतीं पौराणिकीं कीर्तिं प्राप्तवान्, यत्र दंष्ट्रिणः बलसम्पन्नाः वानराः वसन्ति। एष राज्यलाभः, महात्मनाम् अपि दुर्लभः, तव अनुमत्याऽप्राप्तः; इदानीं पुण्यां पुरीम् प्रविश्य—"। "सः स्वमित्रमण्डलसहितः सर्वकार्याणि सम्यक् व्यवस्थास्यति; तेन स्नात्वा, विविधगन्धद्रव्यैः अभिषिक्तः यथाविधि। सः विशेषतः त्वां माल्यैः रत्नैः च पूजयिष्यति; त्वं एषा रम्या गुफा आगन्तव्या। प्रभो, स्वामित्वं स्थापय, वानरान् सन्तोषय"—इति हनुमता उक्तः, राघवः शत्रुसूदनः, प्राज्ञः सुमधुरभाषी रामः हनूमन्तं प्रत्युवाच—"चतुर्दश वर्षाणि, सौम्य, ग्रामं वा नगरीं वा न प्रविशामि; पितुः वचनं पालयन् अहम्। सुग्रीवः वानरेश्वरः यथाविधि पुण्यां गुहां प्रविशतु। सः वीरः यथाविधि प्रविश्य, शीघ्रं राज्याभिषिक्तः क्रियताम्।" इति हनूमन्तं उक्त्वा, ततः रामः सुग्रीवमपि उवाच—"धर्मज्ञ, सदाचारयुक्त, बलपराक्रमसम्पन्न, वीरः अयं अंगदः अपि युवराजः अभिषिक्तः क्रियताम्।" एवं वालिनः अन्त्यकर्मणि कृतवत्यः वानर्यः, सुग्रीवः, अङ्गदः, तारा, सर्वे वानराः च, रामस्य आज्ञया धर्मयुक्तं कार्यं सम्यक् अकुर्वन्।