तदा लक्ष्मणेन तारे शीघ्रं श्मशानवाहनं समानीयताम् इति शीघ्रता धर्मयुक्ता अस्मिन्काले विशेषतः उपयुक्ता इति समादिष्टम्। ततः ये कपयः श्मशानवाहनस्य वहने निपुणाः, ये च समर्थाः बलवन्तः, ते सर्वे सज्जीकृत्य, वालिनं वहनाय समुपस्थिताः। लक्ष्मणः, सुमित्रानन्दनः, रिपुसैन्यविनाशनः, एवं सुग्रीवमुद्दिश्य उक्त्वा, भ्रातुः समीपे स्थितवान्। लक्ष्मणस्य वचनं श्रुत्वा, तारा, व्याकुलचित्ता, शीघ्रं गुहां प्रविश्य, तत्र मनसा श्मशानवाहनं चिन्तयन्ती, तत् वाहनं बहिः आनयत्। ततः शूरकपिभिः, ये पूर्वं तद्वहनाय निपुणाः, पुनः तद् वहनं सम्यक् वहितम्। दिव्यैः शुभासनैः अलङ्कृतं, रथसदृशं, सुन्दरपक्षविन्यासयुक्तं, काष्ठशिल्पेन भूषितं तद् वाहनं दृश्यते स्म। सुसंस्कृतैः वस्त्रैः समन्ततः आवृतं, सिद्धयानसमं, जालकसंवृतद्वारयुक्तं च तद्। उत्तमशिल्पिभिः निर्मितं, विस्तीर्णं, काष्ठपर्वतचित्रैः अलङ्कृतं, सुशिल्पयुक्तं तद् वाहनं आसीत्। पुष्पसमूहैः, पद्ममालाभिः च आच्छादितं, प्रभायुक्तैः अलङ्कारैः नवसूर्यसदृशवर्णं तद् शोभते स्म। तादृशं वाहनं दृष्ट्वा, रामः लक्ष्मणम् उवाच—"शीघ्रं वालिनं स्थाप्यताम्; तस्य संस्काराः क्रियन्ताम्।" ततः सुग्रीवः अङ्गदेन सह, वालिनं उत्थाप्य, वाहनमुपरि रुदन् स्थापयामास। तत्र वालिनं मृतं स्थाप्य, विविधैः भूषणैः, माल्यैः, वस्त्रैः च अलङ्कृतवन्तः। ततः कपीन्द्रः सुग्रीवः, महाकपीन् आज्ञापयत्—"धर्मेण महात्मनः संस्कारः क्रियताम्।" कपयः पुरतः विविधरत्नानि क्षिपन्तः, वाहनं पश्चात् अन्वयुः। भूमौ राज्ञां यः विशेषः तेजः दृश्यते, स एव अत्रापि कपिभिः स्वामीश्वरस्य सम्मानाय क्रियताम् इति तेन निर्दिष्टम्। ततः शीघ्रं वालिनः संस्काराः कृताः, तारा चान्याः च अङ्गदं परिष्वज्य, त्वरया तद् अकुर्वन्। सर्वे कपयः स्वबान्धववियुक्ताः, रुदन्तः निर्गताः; ततः सर्वाः कपिकन्याः, स्वामीप्रियत्वात्, अन्वयुः। तारा प्रमुख्याः सर्वाः कपिकन्याः, बान्धववियुक्ताः, "वीर! वीर!" इति प्रलप्य, प्रियस्य शोकं विव्यथुः। पतिं अनुगम्य, शोकार्तस्वरेण रुदन्त्यः, तासां रुदितध्वनिः वने प्रतिनिनादयत्। वनानि पर्वतानि च सर्वत्र रुदन्ति इव दृश्यन्ते, पर्वतनदीतीरेषु, जलावृतान्तरेषु च। बहवः कपीन्द्राः, वनवासिनः, चितां निर्माय, ततः प्रवरकपिभिः वाहनं स्कन्धात् अपासार्य, भूमौ स्थापयन्ति स्म। सर्वे शोकविह्वलाः, एकत्र स्थित्वा, तदा तारा पतिं वाहनमुपरि शयानं ददर्श। सा दुःखार्ता, तस्य शिरः स्वाङ्के स्थापयित्वा, विललाप—"महाकपिराज! प्रिय रक्षिता!" "प्रियतम! महाबाहो! मां पश्य! दुःखेन निपीडितां माम् अपि न पश्यसि किम्?" "अपि जीवितं त्यक्त्वा अपि, तव मुखं प्रभायुक्तं दृश्यते, न च वर्णः व्यपगतः, यथा जीवतः तद्वत्।" "कालः रामरूपधारी त्वां नयति, येन अस्माकं सर्वासां युद्धे एकबाणेन विधवा कृताः।" "एते तव कपिकन्याः, राजन्, पन्थानमेत्य, क्लान्तपदा—किं ताः न पश्यसि?" "नूनं एता मुखचन्द्राः तव प्रिया भार्याः; किं त्वं इदानीं सुग्रीवं न पश्यसि, कपिकुञ्जर?" "एते तव मन्त्रिणः, तारादयः, राजन्, नगरीजनाः च, सर्वे समुपविष्टाः, शोकसन्तप्ताः।" "पूर्ववत् एतान् मन्त्रिणः विसर्जय; ततः सर्वे वयम् आकाङ्क्षया वने विहरिष्यामः।" एवं पतिशोकसंविष्टा तारा विलपन्ती, कपिकन्याः अपि दुःखार्ताः तां समुत्थापयन्ति स्म। ततः अङ्गदः, सुग्रीवेण सह, पितुः कृते रुदन्, तम् अग्निचितायां स्थापयामास, दुःखेन अवाक्कण्ठः। ततो विधिपूर्वकं अग्निं दत्त्वा, अङ्गदः परिदेवमानः पितरं प्रदक्षिणीकृत्य, दीर्घायात्रायां प्रवृत्तः। वालिनः संस्कारान् विधिवत् कृत्वा, प्रवरकपयः पुण्यसलिलां नदीं गत्वा, तत्र पितृकृत्यं जलदानं च कृतवन्तः। तत्र सर्वे, अङ्गदं पुरः कृत्वा, सुग्रीवः तारा च सह, वालिनः कृते जलं ददुः। तदा रामः अपि, सुग्रीवस्य दुःखं सहमानः, बलवान् अपि स्वयम् शोकसंविष्टः, मृतस्य संस्कारकर्म अकरोत्। ततः कपयः, वालिनः महाबलिनः, इक्ष्वाकुकुलध्वजेन हतः, चिताग्निं प्रदाय, रामं लक्ष्मणेन सह उपजग्मुः। एवं वाल्मीक्ये रामायणे, किष्किन्धाकाण्डे, षड्विंशः सर्गः श्रूयताम्। ततो वानरमन्त्रिणः, शोकक्लिष्टं, सिक्तवस्त्रं सुग्रीवं परिवृत्य, तं समीपमुपगच्छन्। महाबाहुं रामं, निष्पापकर्माणं, सर्वे समुपेत्य, अञ्जलिं कृत्वा, ब्रह्माणं मुनय इव स्थिताः।