अथ तस्मिन समये सुग्रीवः सर्वान् वानरान् आज्ञापयत्— “अङ्गदः माल्यानि, विविधवस्त्राणि, घृतं, तैलं, च सुरभिणि द्रव्याणि यथायोग्यं समर्पयतु।” ततः तारा शीघ्रम् उत्कर्षेण शववाहनम् आनयितुम् आज्ञापिता, यतोऽस्मिन काले धर्मयुक्ता शीघ्रता विशेषतया उचितम्। वानराः ये शववाहनम् वहनाय प्रशिक्षिताः, तैः स्वबलं सम्यक् व्यवस्थितम्; ये समर्थाः, ते बलवन्तः वालीं वहन्ति। एवं सुग्रीवमुद्दिश्य उक्त्वा, लक्ष्मणः, सुमित्रानन्दनः, रिपुवीरविनाशकः, भ्रातृसमीपे स्थितः। लक्ष्मणस्य वचनं श्रुत्वा, तारा, मनः क्षोभितः, शीघ्रं गुहां प्रविष्टः, शववाहनम् चिन्तयन्। ततः तारा शववाहनम् बहिः आनयत्, वीर्यवन्तः वानराः, यथावहनेन निपुणाः, पुनः तद् वहन्ति। तत् शववाहनम् दिव्यैः शुभासनैः अलङ्कृतम्, रथसदृशं, सुन्दरपक्षरचनया शोभितम्, दारुवैचित्र्येन भूषितम्। तद् विविधरक्षाः वस्त्रैः आवृतम्, सर्वतः दृढं विन्यस्तम्, सिद्धानां दिव्ययानसदृशं, जालकवेश्मयुक्तम्। तद् उत्तमशिल्पिभिः निर्मितम्, विस्तीर्णम्, कौशलसम्पन्नम्, पर्वतद्रुमरूपैः दारुभिः अलङ्कृतम्, रम्यशिल्पशोभितम्। पुष्पसमूहैः, पद्ममालाभिः च आच्छादितम्, नवसूर्यवर्णप्रतिमाभिः उज्ज्वलैः भूषणैः आवृतम्। एवं शववाहनम् दृष्ट्वा, रामः लक्ष्मणम् उवाच— “वालिं शीघ्रं स्थापय; तस्य संस्काराः विधीयन्ताम्।” ततः सुग्रीवः अङ्गदेन सह, वालिं उत्थाप्य शववाहने स्थापयन्, उच्चैः रुदन्। वालिं मृतं शववाहने स्थापयित्वा, तं विविधैः भूषणैः, माल्यैः, वस्त्रैः च अलङ्कृतम्। ततः वानरराजः सुग्रीवः आज्ञापयत्— “महात्मनः यथाविधि संस्काराः क्रियन्ताम्।” वानराः पूर्वं गच्छन्तु, बहुविधानि रत्नानि विक्षिप्यन्तु, शववाहनं पश्चात् आगच्छतु। भूमौ राज्ञां विशेषतेजः दृश्यते; वानरैः तत्र स्वस्वामिनः सम्मानः तद्वत् सम्पाद्यः। ततः ते शीघ्रं वालिनः संस्कारं विधाय, तारा-अङ्गदाद्याः अङ्गदं आलिङ्ग्य तत् कार्यं कृतवन्तः। सर्वे वानराः स्वबन्धुहीनाः रुदन्तः निर्गच्छन्ति; ततः सर्वा वानरीः पतिसंयुक्ताः अनुसरन्ति। तारा-प्रमुखाः सर्वा वानरीः, स्वबन्धुहीनाः, “हे वीर! हे वीर!” इति रुदन्त्यः, प्रियतमे विलपन्त्यः। पतिम् अनुसरन्त्यः दुःखपूर्णस्वरेण रुदन्त्यः, वनं मध्ये तेषां रुदनध्वनिः प्रतिध्वनितः। वनानि, गिरयः च सर्वत्र रुदन्ति इव; पर्वतराजीनां तीरपरिसरेषु, जलच्छन्नेषु एकान्तस्थलेषु च। बहवः वनवासिनः वानराः चितां निर्मितवन्तः; ततः श्रेष्ठवानराः शववाहनं स्कन्धात् अवरोपितवन्तः। सर्वे दुःखाभिभूताः, एकत्र स्थिताः; तारा पतिं शववाहने शयानं दृष्ट्वा। सा गाढदुःखिता, तस्य शिरः गोद्र्यां स्थाप्य, विलपन्ती— “वानरराज! प्रियसखा!” “हे प्रियमूल्य! महाबाहो! हे प्रिय! मां पश्य! दुःखेन दग्धां मां न पश्यसि किम्?” “यद्यपि प्राणः गतः, तव मुखं इह दीप्तिमान्, सम्मानदायक, न च वर्णः क्लिष्टः, जीवन्मुखवत् एव।” “कालः रामरूपेण त्वां हरति, हे वानर! येन वयं सर्वाः एकेन बाणेन युद्धे विधवा कृताः।” “इमे तव वानर्यः, राजन्, वानरीः, मार्गे आगताः, श्रान्तपदाः—तान् न पश्यसि किम्?” “नूनं एताः, शशाङ्कमुख्यः, तव प्रियाः पत्न्यः; सुग्रीवं अपि न पश्यसि, वानरराज!” “इमे तव मन्त्रिणः, ताराद्याः, राजन्, नगरनिवासिनः च, सर्वे समागताः, शोकग्रस्ताः।” “एतान् मन्त्रिणः, रिपुनिग्राह, यथापूर्वं विसर्जय; ततः वयं सर्वे, तव स्नेहपूर्णाः, वनेषु क्रीडाम् कुर्याम्।” एवं पतिसन्तापेन तारा विलपन्ती, दुःखश्रमिता वानरीः ताम् उत्थापयितुम् यत्नं कृतवन्तः। ततः अङ्गदः, सुग्रीवेन सह, पितुः शोकात् रुदन्, तं चितायाम् स्थापयन्, दुःखेन अभिभूतः। संस्कारान् विधाय, पितरं प्रदक्षिणीकृत्य, दीर्घयात्रायाम् प्रवृत्तः। वालिनः संस्कारं यथाविधि कृत्वा, श्रेष्ठवानराः पुण्यजलयुक्तां शुभनदीं तर्पणार्थम् अगच्छन्। तत्र सर्वे, अङ्गदं पुरः स्थाप्य, सुग्रीवः तारा च तैः सह, वालिनः तर्पणं कृतवन्तः। ततः रामः, सुग्रीवस्य दुःखं अंशीकृत्य, बलवान् अपि, स्वयम् दुःखितः अभवत्, मृतस्य संस्कारं कृतवान्। ततः वानरः, वालिनः दिव्यबलस्य, इक्ष्वाकुवंशप्रसूतस्य रामेण हतः, चिताग्निं प्रज्वालयन्, रामम् लक्ष्मणेन सह उपगच्छन्। एवं वाल्मीकिमुनिना विरचिते श्रीरामायणे, किष्किन्धाकाण्डे, षड्विंशः सर्गः श्रूयताम्। ततः वानरमन्त्रिणः, शोकातुरं, वस्त्रैः शोकसिक्तं सुग्रीवं परिवृत्य, समीपं आगच्छन्।