तदा लक्ष्मणः, सुमित्रानन्दनः शत्रुशार्दूलः, शोकसन्तप्तमङ्गदं सान्त्वयामास—"मङ्गद, बालिशं मनो मा कार्षीः। त्वं खलु अस्यां पुरी अधिपत्यं प्राप्य स्थितः।" इत्युक्त्वा, सः तत्र उपस्थितवान्। ततः, लक्ष्मणस्य वचनं श्रुत्वा, तारा शीघ्रं प्रविश्य गुहां, मनसा शिबिकां चिन्तयन्ती, त्वरया तत्र प्रविष्टा। सा तदा शिबिकाम् आनयत्, या वीरवानरैः पुनः पुनः वह्यमाना, तैः एव सम्यक् धारिता। सा शिबिका दिव्यैः शुभासनैः भूषिता, रथोपमा, सुशोभिता पक्षवत् अलङ्कृतैः काष्ठैः विरचितैः। सा वस्त्रैः शोभनैः सर्वतः आवृता, सिद्धयानम् इव, जालकसंवृतैः युक्ता। सा सुशिल्पिभिः कृतशिल्पा, विशालविस्तीर्णा, काष्ठपर्वतचित्रैः भूषिता, कलाकौशलसम्पन्ना। पुष्पसमूहैः पद्ममालाभिः च आवृताः, बालार्कसङ्काशैः विभूषणैः समन्तात् आवृताः। एवं शोभनां शिबिकां दृष्ट्वा, रामः लक्ष्मणं उवाच—"शिग्रं वालिनं शिबिकायाम् उपवेशयन्तु, च संस्काराः क्रियन्तां।" ततः सुग्रीवः अङ्गदेन सह, रुदन्, वालिनं शिबिकायाम् उपवेशयत्। मृतं वालिनं शिबिकायां स्थाप्य, विविधानि भूषणानि, माल्यवस्त्राणि च, तस्योपरि सम्यक् समर्पितानि। ततः वानराधिपः सुग्रीवः आदिष्टवान्—"महात्मनः वालिनः यथाविधि संस्कारः क्रियन्ताम्।" वानराः अग्रे गच्छन्तु, नानारत्नानि विक्षिपन्तः, शिबिका तेषां पृष्ठतः आगच्छतु। पृथिव्यां राज्ञां विशेषः तेजः दृश्यते; अत्रापि वानराः स्वाधिपाय यथायोग्यं सम्मानं कुर्वन्तु। ततः ते शीघ्रं वालिनः संस्कारं चक्रुः; तारा चान्याः चाङ्गदं परिष्वज्य, त्वरया तदाकारयन्। सर्वे वानराः स्वबान्धववियोगेन संतप्ता रुदन्तः निर्जग्मुः; तदा सर्वा वानरीणां स्त्रियः, पतिसंयुक्ताः, तं अनुसस्रुः। तारा प्रमुख्याः सर्वा वानर्यः, स्वबान्धववियोगेन संतप्ताः, "अयि वीर! अयि वीर!" इति विलपन्त्यः, प्रियस्य पतिं शोकवशात् अन्वगच्छन्। पतिं अनुसृत्य, ताः शोकशब्देन रुदन्त्यः, वने वानरीणां क्रन्दनध्वनिः प्रतिश्रुत्याः प्रतिश्रुत्याः व्याप्तः। वनानि पर्वतानि च सर्वत्र रुदन्ति इव प्रतीतिः जाताः; पर्वतानदीषु तटे, जलावृतदेशेषु, सर्वत्र शोकः व्याप्तः। बहवः वानराः, वनवासिनः, चितिं निर्माय, अग्रगण्यवानराः शिबिकां स्कन्धात् अपासारयन्। सर्वे दुःखेन अभिभूताः, एकत्र स्थिताः; तदा तारा शिबिकायाम् पतिं शयानं दृष्ट्वा, अत्यन्तदुःखिता, तस्य शिरः स्वकुचौ स्थाप्य, विलपन्ती इदम् उवाच— "वानरराज महाबाहो, प्रियतम! मां पश्यस्व! दुःखेन पीडितां मां न पश्यसि किम्? प्राणेषु गतेष्वपि, तव मुखम् अत्र दीप्तिमानिव दृश्यते, न ह्यस्तमितवर्णं, यथैव जीवतः। कालः रामरूपेण त्वां नयति, येन वयं सर्वाः एका एव शरे युद्धे विधवाः कृताः। अत्र ते वानर्यः पत्न्यः, पथि आगताः, श्रान्तपदाः—तान् न पश्यसि किम्? इमे चन्द्रमुख्यः प्रियाः पत्न्यः; सुग्रीवं च अपि, वानराधिप, न पश्यसि किम्? अत्र तव मन्त्रिणः तारादयः, नगरनिवासिनश्च, सर्वे संप्राप्ताः, शोकसंतप्ताः।" "यथापूर्वं मन्त्रिणः विसर्जय; ततः वयं सर्वे, कामवशात्, पुनः वने क्रीडामः।" एवं पतिशोकसंतप्तया तारया विलपन्त्या, वानरीणां स्त्रियः अपि शोकार्ताः, तां उत्थापयितुम् प्रयत्नं कुर्वन्ति स्म। तदा अङ्गदः, सुग्रीवेन सह, पिता रुदन्, शोकसंतप्तेन्द्रियः, पितरं चितायाम् उपवेशयत्। ततः, विधिवत् अग्निं प्रदाय, पितरं प्रदक्षिणं कृत्वा, दुःखेन संतप्तः, दीर्घायात्रायाः पन्थानं पितरं प्रेषयामास। वालिनः संस्कारं यथाविधि कृत्वा, प्रमुख्यवानराः पुण्यतोयां नदीं गत्वा तत्र तर्पणं चक्रुः। तत्र सर्वे, अङ्गदं पुरतः स्थाप्य, सुग्रीवः तारा च सह, वालिनः तर्पणं चक्रुः। रामः अपि, सुग्रीवस्य दुःखं संविभज्य, महाबलः अपि, शोकाक्रान्तः, मृतस्य कृत्यं चकार। ततः वानराः, वालिनं दीप्तबलं, इक्ष्वाकुवंशसम्भूतशरेण हतं, चितां प्रदीप्य, रामं लक्ष्मणेन सह उपसस्रुः। एवं वाल्मीकिमुनेः पुण्ये रामायणे, किष्किन्धाकाण्डे, षड्विंशः सर्गः पठनीयः।