एवं उक्तः स रामः बलवान् महात्मा ताराṃ सान्त्वयन् हितं वचनं अब्रवीत् — "वीरपत्नी, मनः मा विचलय; सर्वं जगत् स्रष्टा नियच्छति।" यद् यद् सुखं दुःखं च जगति घटते, तद् स्रष्टृणा नियोजितम्; अपि त्रिलोक्यः तस्य विधानात् न अतिवर्तन्ति, सर्वे तस्य वशे स्थिताः। त्वं परमं सुखं प्राप्स्यसि, तव पुत्रः अभिषेकं लप्स्यते; स्रष्टृणा यथा विधायते, तथा वीरपत्नीः शोकं न कुर्वन्ति। एवं तेन महात्मना, शत्रुनिग्रहेण, सान्त्विता तारा, सुमुखी, अश्रुपूर्णमुखी, मौनं आस्थिता। अथ वाल्मीकेः श्रीरामायणे, किंकर्षिण्डा काण्डे, पञ्चविंशः सर्गः आरभ्यते। ततः काकुत्स्थः, तस्य दुःखं विभजन्, सुग्रीवम्, ताराम्, अङ्गदं, लक्ष्मणेन सह, सान्त्वयन् इदं वचनं अब्रवीत् — "गतस्य उत्तमं न शोकेन न लाप्स्यते; यत् कर्तव्यं तद् साधयितव्यम्। लोकधर्मः अनुष्ठेयः; अश्रूणि त्वया विसृज्यन्ति; कालेन कार्यं साध्यते, न अतिक्रमणम्।" "दैवमेव कारणं लोके; दैवमेव साधनं; सर्वेषां प्राणिनां दैवमेव कारणं सर्वकार्येषु। न कोऽपि अन्यस्य कर्ता, न कोऽपि दैवस्य स्वामी; जगत् स्वभावेन चलति, कालः तस्य अन्त्याश्रयः। कालः न आत्मं अतिक्रमति, न कालः क्षीयते; स्वभावं प्राप्य, कोऽपि तं न अतिक्रामति।" "कालस्य न बन्धुः, न कारणं, न बलम्; न मित्रं, न कुटुम्बं, न स्वेच्छा तस्य कारणम्। यः सम्यक् पश्यति, स कालपरिणामं अवगच्छेत्; धर्मः, अर्थः, कामः, सर्वे कालक्रमे स्थाप्यन्ते।" "वालिः स्वभावं गत्वा, कर्मफलम् प्राप्तवान्; सन्तोषे, दाने, सन्धौ, कपिराजः शुद्धः अभवत्। स्वधर्मं आस्थाय, महात्मा विजितः; न जीविते आसक्तः, स्वर्गं प्राप्तवान्। एषः सर्वोत्तमः गन्तव्यः यः कपिस्रेष्ठः प्राप्तवान्; अतः पर्याप्तः शोकः — यत् काले युक्तं, तद् साध्यताम्।" रामस्य वचनं श्रुत्वा, लक्ष्मणः, शत्रुनिग्रही, सुग्रीवम्, मनः शोकग्रस्तं, सान्त्वयन्, विनयेन इदं अब्रवीत् — "सुग्रीव, त्वं तारया अङ्गदेन च सह, वालिनः अन्त्यकर्मणि प्रवृत्तः भव; चितायाः आरम्भं कुरु।" "बहु काष्ठं आनय; शुष्कं च चन्दनं च, वालिनः अन्त्यकर्मार्थम्। अङ्गदं सान्त्वय, यस्य हृदयम् दुःखितम्; बालिशः मा भव — नगरी तव अधीनता आगता।" "अङ्गदः माल्यानि, वस्त्राणि, घृतं, तैलं, गन्धानि च आनयतु, यथा काले उचितम्। तारा त्वं शीघ्रं चितां आनय; शीघ्रता धर्मयुक्ता काले विशेषतः युक्ता।" "ये कपयः चितावाहनं जानन्ति, तैः सज्जीभूतैः, ये समर्थाः, बलवन्तः, वालिं वहन्तु।" एवं सुग्रीवम् उक्त्वा, लक्ष्मणः, सुमित्रानन्दनः, शत्रुनिग्रही, भ्रातृसमीपं स्थितः। लक्ष्मणस्य वचनं श्रुत्वा, तारा, विचलितचित्तः, शीघ्रं गुहं प्रविष्टः, चितायाः चिन्तनं कृत्वा। तारा ततः चितां बहिः आनयत्; सा कपिवीरैः पुनः वहिता। चिता दिव्यैः शुभासनैः भूषिता, रथसदृशी, सुन्दरपक्षरचनाभिः, काष्ठकला अलङ्कृता। सा वस्त्रैः शोभिता, सर्वतः दृढं विन्यस्ताः, सिद्धानां विमानसदृशी, जालकविन्यासयुक्ता। सुस्थिता, विशालाः, शिल्पिभिः कुशलम् कृताः, पर्वतवेष्टनयुक्ता, सुन्दरकला अलङ्कृता। पुष्पसमूहैः, पद्ममालाभिः आवृताः, नवसूर्यवर्णाभिः शोभिताः। तां चितां दृष्ट्वा, रामः लक्ष्मणम् उक्तवान् — "वालिं शीघ्रं स्थापय; अन्त्यकर्मणि प्रवृत्तिः भवतु।" ततः सुग्रीवः अङ्गदेन सह, वालिं उत्तोल्य, चितायां स्थापयन्, उच्चैः रुदन्। वालिं मृतं चितायां स्थाप्य, विविधैः भूषणैः, माल्यानि, वस्त्राणि च अलङ्कृतवन्तः। ततः सुग्रीवः, कपिराजः, आज्ञापयत् — "महात्मनः अन्त्यकर्म उचितरूपेण क्रियताम्।" कपयः अग्रे गच्छन्तु, नानारत्नानि विक्षिप्य, चिता अनन्तरं आगच्छतु। पृथिव्यां राज्ञः विशेषः तेजः दृश्यते; कपयः स्वस्वामिनः सम्मानं यथावत् कुर्युः। ते शीघ्रं वालिनः अन्त्यकर्म अकरोत्; तारा अङ्गदं आलिङ्ग्य, अन्यैः सह, तत्कर्म अकरोत्। सर्वे कपयः, बन्धुहीनाः, रुदन्तः निर्गच्छन्; ततः सरवाः कपियुवतयः, तस्मिन् अनुरक्ताः, अनुगच्छन्। सर्वाः कपियुवतयः, तारया नीताः, बन्धुहीनाः, "वीर! वीर!" इति रुदन्त्यः, प्रियं शोकयन्। पतिं अनुगच्छन्, दुःखपूर्णस्वरैः रुदन्त्यः; वनान्तरे कपियुवत्याः रुदितध्वनिः प्रतिश्रूयते।