राघवः तदा तारां सान्त्वयन् एवमुवाच—"त्वं हि अप्रमेया, दुरधर्षा, जितेन्द्रिया, परमधर्मिष्ठा, अक्षयकीर्तिः, विवेकिनी, धैर्येण पृथिवीसमा, युद्धविक्षतेव रक्तलोचना च। धनुष्मती बाणपाणिः, बलवती, सुगात्रा, मानुषरूपधारिण्यपि दिव्यदेहया समन्विता असि। यस्यैषा प्रिया मया निहता तेनैव बाणेन मां अपि हन्याः; हता सती तस्य समीपं यास्यामि, वानरवीरः विना मां न हर्षं लभेत, महाबाहो। स्वर्गेऽपि वालिनं विना दुःखं शोकं च अनुभवेत, यथा त्वं विदेहनन्दिनीं विना रम्येषु गिरिशिखरेषु न हर्षं लभेः। जानासि हि, नरः प्रियतमा विना दुःखितः भवति; तदेतत् विदित्वा मां जहि, यथा वालिः मम वियोगदुःखं न अनुभवेत्। यदि च त्वं, महात्मन्, स्त्रीवधं पातकं मन्यसे, तदा बोधि—अहं तस्यैवास्मि; तस्मात् मां हन्याः, स्त्रीवधः तव न भवेत्, नरश्रेष्ठ। शास्त्रैः वेदैः च प्रमाणैः पत्न्यः पतिं नातिवर्तन्ते; दानानां च श्रेष्ठं पत्नीदानं पण्डितैः स्मृतम्। धर्म्यम् आलोक्य मां प्रियां तस्मै दास्यसि, न च मम वधात् पापं प्राप्स्यसि। दुःखिता, अनाथा, एवं नीतास्मि, मां न हन्तुमर्हसि; अहं तं बुद्धिमन्तं वालिनं विना, यो मतङ्गवनान्याचरत्, उत्तमसुवर्णमाल्यधरं, न चिरं जीवितुं शक्नोमि।" एवं उक्ता सा तारा रामेण महाबलेन, धर्म्यं हितं च वाक्यं श्रुत्वा, रामः पुनरुवाच—"वीरपत्नी, न ते मनः कम्पय, विश्वं विधिना नियन्त्र्यते। यद् यद् सुखं दुःखं च लोके, तत् सर्वं विधिना निश्चितम्; त्रयः लोका अपि तेन विधिना नातिवर्तन्ते, सर्वे तस्य वशे स्थिताः। त्वं परमं सुखं प्राप्स्यसि, तव च पुत्रः युवराज्यं प्राप्स्यति; एषा विधिना विधातुः व्यवस्था, वीरपत्नी न शोचन्ति।" एवं सान्त्विता सा तारा महात्मना रामेण, शोकार्ता, शोभना, रुदती, तस्य वीरपत्नी, मौनं उपगच्छत्। शृणु अधुना पञ्चविंशस्सर्गः श्रीमद्वाल्मीकिरामायणे किष्किन्धाकाण्डे। ततः काकुत्स्थः, तेनैव दुःखेन साकं, सुग्रीवं तारां अङ्गदं च लक्ष्मणेन सह सान्त्वयन्, इदं वचनं उवाच—"गतस्य नूतनं श्रेयः शोकेन न लभ्यते; यत्कर्तव्यं तत्त्वरितं कार्यम्। लोकेषु मार्गः ज्ञेयः; बहु अश्रूणि स्रवितानि; कालातिक्रमः कर्तव्यो नास्ति। दैवमेव हेतुः, दैवमेव करणम्; सर्वेषां कार्येषु दैवमेव कारणम्। नान्यः कस्यचित् कर्मकर्ता, न च दैवस्य अधिपः; लोकोऽयं स्वभावेन प्रवर्तते, कालः च परमाश्रयः। कालः नात्मानं अतिवर्तते, न च कालः हीयते; स्वभावं प्राप्य, कश्चन तं नातिवर्तते। कालस्य न बन्धुः, न कारणम्, न बलम्; न स्नेहः, न बान्धव्यम्, न स्वेच्छा तस्य कारणम्। यः सम्यग्वेत्ति, कालपरिणामं तं पश्येत्; धर्मः अर्थः कामश्च सर्वे कालक्रमे प्रतिष्ठिताः। इतः वालिः स्वभावं गतः, कर्मफलमवाप; सान्त्वनैः दानैः संधिभिः स वानराधिपः शुद्धः। स्वधर्मे स्थितः स महात्मा विजयी अभवत्; न जीवितासक्तः, स स्वर्गं गतः। एषा परमा गतिर्वानराधिपस्य; अतः शोको निवर्त्यः, यत्काले यत्कर्तव्यं तत्कुर्यात्।" रामस्य वचने समाप्ते, लक्ष्मणः शत्रुनिबर्हणः, सुग्रीवं प्रति विनयेन प्रोवाच—"सुग्रीव, त्वं तस्य दाहकर्म सह तारया अङ्गदेन च कुरु। बहु दारु, शुष्कं च चन्दनं च, वाल्यर्थं आनयितव्यम्। अङ्गदं सान्त्वय, दुःखितं हृदयेन; बालिशं मनः मा कुरु, एषा पुरी तव वशे स्थिताः। अङ्गदः माल्यानि, वस्त्राणि, घृतं, तैलं, गन्धान् च यथायोग्यं आनयतु। तारा शीघ्रं शय्यानं आनयतु, शीघ्रता धर्मयुक्ता विशेषेण युक्ता। ये वानराः शय्यानं वाहयन्ति, ते सज्जाः भवन्तु; ये शक्ताः बलवन्तश्च, ते वालिनं वहन्तु।" एवं उक्त्वा सुग्रीवं लक्ष्मणः सुमित्रानन्दवर्धनः, शत्रुनिबर्हणः, भ्रातरं समीपं तस्थौ। लक्ष्मणस्य वचः श्रुत्वा, तारा, विक्षिप्तचित्तः, शीघ्रं गुहं प्रविश्य, शय्यानं चिन्तयन् निष्प्रस्थत। तारा ततः शय्यानं निष्क्रम्य, तं पुनः वीरवानरैः वाह्यमानं कृतवती। दिव्यैः पुण्यासनैः समलङ्कृतः स शय्यानः, रथसदृशः, सुशोभितः, पक्षसदृशैः चित्रैः, दारुसंस्कारैः भूषितः। वस्त्रैः सुश्लक्ष्णैः सर्वतः संवृतः, सिद्धयानसदृशः, जालकवातायनैः युक्तः शय्यानः। सुष्ठु विनिर्मितः, विशालः, कुशलैः तक्षकैः कृतः, दारुपर्वतैः अलङ्कृतः, सुकृतिपुण्यैः भूषितः। पुष्पसमूहैः, पद्ममालाभिः च आवृतः, दीप्ताभरणैः नवसूर्यसदृशः शोभितः। एवं शय्यानं दृष्ट्वा रामः लक्ष्मणं प्रति उवाच—"शीघ्रं वालिनं शय्यायामुपवेशय; दाहकर्म च कार्यम्।