तदा तारा, शोकविह्वला, तं बलिनं रामं, इन्द्रसमानं, दुष्प्रतिक्षं, महाबलम्, शीघ्रं समीपमुपेत्य स्थितवती। सा शोकसम्भृताङ्गी, परं शुद्धात्मा, बुद्धिमती तारा, रामं युद्धविजितलक्ष्यं समीपस्थं समभाषत। “त्वं दुर्धर्षः, दुर्ग्राह्यः, आत्मनिग्रहवान्, परमधर्मिष्ठः, अक्षयकीर्तिः, विवेकी, क्षमायुक्तः पृथिवीसदृशः, रक्तनेत्रः युद्धव्रणितसदृशः। धनुःशरसम्पन्नः, बलवान्, सुगात्रः, मानुषरूपधारी, दिव्यशरीरयुक्तः। येन बाणेन मम प्रियः वधितः, तेनैव मां अपि वधस्व; हता त्वं तस्य समीपं गमिष्यामि, वलिः विना मम नानन्दं प्राप्नुयात्, वीर। स्वर्गेऽपि वलिः मया विना शोकं, वर्णहीनत्वं च अनुभवेत्, यथा त्वं वैदेहकन्यायाः वियोगेन शैलराजसुन्दरशिखरेषु नानन्दं प्राप्नुयाः। त्वं जानासि, नरः प्रियवियोगेन दुःखितः भवति; तद् विज्ञाय, मां हन्याः, यथा वलिः मम वियोगदुःखं न अनुभवेत्। यदि त्वं, महात्मन्, स्त्रीवधं पापं मन्यसे, जानिहि, अहं तस्यैव; अतः मां हन्याः, स्त्रीवधः तव न भवति, नरराजसुत। शास्त्रैः वेदैः च स्त्रियः पतिसम्बन्धिन्यः; ज्ञानेषु पत्नीदानं महादानं इति। त्वं तस्य प्रियाम् धर्मेण तस्य दास्यसि; मम मृत्युना तव अधर्मः न भवति। मां दुःखिताम्, अनाथाम्, नयमानाम्, न हन्तव्या; अहं तं मतङ्गवनविहारिणं, सुवर्णमालाभूषितं, बुद्धिमन्तं कपिवृषं विना दीर्घं न जीविष्यामि, राजन्।” एवं उक्ता तारा, रामेण महात्मना, धर्मात्मना, सांत्वनं प्राप्य, हितवचनानि श्रुत्वा, रामः ताम् उवाच—“वीरपत्ने, मनः न व्यथय; सर्वं जगत् स्रष्टृणा नियन्त्रितम्। सुखदुःखं यत् जगति, स्रष्टृणा निश्चितम्; त्रिलोकी अपि तस्य विधानं न अतिक्रामति, सर्वे तस्य वशे। त्वं परमं सुखं प्राप्स्यसि, तव पुत्रः अभिषेकं प्राप्स्यति; स्रष्टृणा विधानं एवं, वीरपत्नीः न विलपन्ति।” तारा, रामवाक्यैः सांत्विता, शोकरवमुखी, शोभामयी, मौनं उपगता। अथ वाल्मीकिरामायणे, कीष्किन्धाकाण्डे, पञ्चविंशः सर्गः आरभ्यते। तदनन्तरं काकुत्स्थः, तस्य दुःखं विभज्य, सुग्रीवम्, ताराम्, अङ्गदं, लक्ष्मणेन सह, सान्त्वयन्, इदं वचनं उवाच। “गतस्य उत्तमं न शोकेन लभ्यते; यद् कर्तव्यं तत् कर्तव्यम्। लोकधर्मः पालनीयः; अश्रूणि अपि विसर्जितानि; समयातिरिक्तं कर्म न कर्तव्यम्। दैवमेव कारणं, दैवमेव साधनं; सर्वेभ्यः दैवमेव कारणं सर्वकार्येषु। अन्यस्य कर्मणि कश्चित् कर्ता न, दैवस्य स्वामी न; जगत् स्वभावेन चलति, कालः अन्त्याश्रयः। कालः आत्मनं न अतिक्रामति, न च कालः क्षीयते; स्वभावं प्राप्त्वा कश्चित् न अतिक्रामति। कालस्य न बन्धुत्वम्, न कारणम्, न बलम्; न मित्रम्, न स्वजनः, न स्वेच्छा कारणम्। यः सम्यक् पश्यति, स कालपरिणामं ज्ञातव्यं; धर्मः, अर्थः, कामः कालक्रमे स्थिताः। वलिः स्वं स्वभावं गत्वा, कर्मफलम् प्राप्तवान्; सन्तोषेन, दानेन, सन्धिना कपिराजः शुद्धः। स्वधर्मपालनात् महात्मा विजितवान्; जीवने न आसक्तः, स्वर्गं प्राप्तवान्। एषा परमा गतिर्गतस्य कपिश्रेष्ठस्य; अतः पर्याप्तः शोकः, यत् कर्तव्यं तत् साध्यताम्।” रामवचनं श्रुत्वा, लक्ष्मणः, शत्रुनिग्रहः, सुग्रीवम्, शोकग्रस्तम्, विनयेन उवाच। “सुग्रीव, त्वं तारया अङ्गदेन च सह वालिनः अन्त्येष्टि कर्तव्या; शवदाहं गच्छ। शुष्कं चन्दनं च दारुं बहु आनयितव्यम्। अङ्गदं सान्त्वय, दुःखितं, शोकसम्पन्नं; बालिशः न भूत्वा, इयं नगरी तव अधिकारे। अङ्गदः पुष्पाणि, वस्त्राणि, घृतं, तैलं, गन्धानि च आनयतु। तारा त्वं शीघ्रं शवपेटिकां आनय; शीघ्रता धर्मयुक्ता अत्र उचितम्। यः शवपेटिकां वहति, ते कपयः सज्जीभवन्तु; ये समर्थाः, बलवन्तः, ते वलिं वहन्तु।” एवं सुग्रीवम् उक्त्वा, लक्ष्मणः, सुमित्रानन्दनः, भ्रातृसमीपे स्थितः। लक्ष्मणवचनं श्रुत्वा, तारा, मनः व्याकुलः, शीघ्रं गुहं प्रविष्टवान्, शवपेटिकायाः चिन्तया। तारा शवपेटिकां आनयत्; पुनः वीरकपिभिः वह्यमाना। शवपेटिका दिव्यैः शुभासनैः युक्ता, रथोपमा, सुन्दरपक्षैः अलङ्कृता, काष्ठशिल्पैः भूषिता। सा वस्त्रैः शोभनैः सर्वतः आवृता, सिद्धयानोपमा, जालकवातायनसम्पन्ना। सा सुविनिर्मिता, विशालविस्तीर्णा, कुशलशिल्पिभिः कृतः, पर्वतशिल्पैः युक्ता, रम्यशिल्पैः अलङ्कृता।