यथा पर्वतस्य शिखरात् ताम्र-गेरु-रागयुक्ताः सरितः प्रवहन्ति, तथा तव युद्ध-रजसा आवृतं शरीरं मया मृदितं। सा तदा शस्त्राघातेन पतितं, रक्त-रञ्जित-गात्रं, वीरं पतिं दृष्ट्वा अश्रुपूर्णलोचनया तं सिक्तवती। तदा तारा, ताम्रलोचनं पुत्रं अङ्गदं सम्बोधितवती—“पश्य पुत्र, पितुः ते घोरां अन्त्यावस्थां।” “राजानं पितरं त्वं, पुत्र, अभिवादय,” इति उक्ते सा अङ्गदः उत्थाय पितुः चरणौ गृहीत्वा प्रणम्य, दृढमुष्टिभिः गाढम् आलिङ्ग्य, “अहं अङ्गदः,” इति उवाच। यथा पूर्वं त्वया पूजितः, तथा इदानीं अपि अङ्गदं प्रणमन्तं पूजय। “चिरं जीव, पुत्र,” इति वचनं त्वं किमर्थं न भाषसे? अहं च पुत्रेण सह त्वां सेवामि, चेतना तव गता अपि, सिंहेन सहसा हता गवां वत्सवत्। युद्धयज्ञं कृत्वा रामस्य शस्त्रजलैः स्नातः, समापनकर्मणि कृतस्नानः, कथं त्वं मया विना, भार्यया, भविष्यसि? सुरराजेन युद्धे प्रसन्नेन दत्तं प्रियं सुवर्णमाल्यं तव कुतः न पश्यामि? राज्यश्रीः त्वां न परित्यजति, प्राणेषु गतेष्वपि, यथा पर्वते सूर्यकान्तिः। मम वचनानि त्वया न श्रुतानि, न च त्वां निवारयितुं शक्नोमि। त्वदीयेन निधननं युद्धे, अहं च पुत्रेण सह हता; त्वया सहैव लक्ष्मीः अपि मां परित्यजति। एवं दुःखाम्भोधेः अतिवेगेन तया तारा आकृष्यमाणा, वालिनः कनिष्ठभ्राता, शीघ्रकर्मा, भ्रातुः अप्रतिममरणं दृष्ट्वा संतप्तः। स अश्रुपूर्णमुखः, क्षणमेकं मनसि शोकसमुत्कण्ठितः, चिन्ताशीलः, रामं सहायैः परिवृतं शनैः उपससार। स तत्र गत्वा, धनुष्मन्तं, विषधरसमशरं, महात्मलक्षणाङ्किताङ्गं रामं, इदं वाक्यम् उवाच— “प्रतिज्ञातं कृतं त्वया, राजन्, फलितं च कर्म। अद्य मम मनः राज्ये न रमते, प्राणैः विना, राजपुत्र। एषा च राज्ञ्या, नगर्यां रुदती, तीव्रशोकसमाक्रान्ता, पतिं हतं दृष्ट्वा, अङ्गदस्य च संशयेन, मम चित्तं राज्ये न रमते। क्रोधात् असहिष्णुतया चाति-रुषा च, भ्रातुः निधनं पूर्वं मया अनुमतम्। अद्य तु वालिनं निहत्य, इक्ष्वाकुवर, अहं महतीं पीडां अनुभवानि। मम मतिम् अनुशिलयन्, ऋष्यमूकस्य शिखरे स्थातुं, दीर्घं जीवितुं, स्वभावतः इच्छामि; हत्वा अपि तं, स्वर्गलाभो न मम। अहं न त्वां हिंसितुम् इच्छामि, न च ते प्रति किञ्चित् अकरवम्—एतद् महात्मना ज्ञातं मया। रामस्य वचनं युक्तं, मम च कृत्यं तथैव। भ्राता कदा स्वजनस्य निधनं कामयेत, महागुणसम्पन्नस्य, राज्यदुःखं चिन्तयन् अपि, कामवशगः सन्? अहं तु न तं हन्तुं मनसा अपि चिन्तितवान्, स्वमाहात्म्यस्य विरुद्धत्वात्; मोहितेन मनसा, अयं महापातको मया कृतः। वृक्षशाखेव भग्नः क्षणमेकं शुशोच, स माम् आश्वास्य, पुनः “एवं मा कुरु” इति उक्तवान्। तेन भ्रातृत्वं, कुलीनता, धर्मश्च रक्षितः; मया क्रोधः, कामः, नीचता च दर्शिताः। अयं कर्म न चिन्तनीयम्, न कर्तव्यम्, न स्पृहणीयम्, आत्मना विचिन्तनीयं; भ्रातुघातेन अहं पापं प्राप्तवान्, यथा इन्द्रः त्वष्टुः पुत्रं हत्वा। इन्द्रस्य पापं पृथिव्या, आपः, वृक्षा, स्त्रियः च जगृहुुः; किं तु मम पापं कः सहिष्येत, किं वा वानरपथेन गन्तुम् इच्छेत्? अहं न लोकसम्मानार्हः, न च उत्तराधिकारिणः, किं पुनः राज्यस्य, राघव, कुलनाशकं अधर्मकर्म कृत्वा। पापकर्मा, निन्दितः, अधमः, लोके धिक्कृतः, शोकस्रोतसा विवरं यथा आपूर्ये, महतीं पीडां प्राप्नोमि। स्वहस्तैः भ्रातरं हत्वा, दुःखाग्निना दग्धः, हस्तलोचनशिरसि दग्धचिह्नः, रोगीव मदोन्मत्तः करिणः इव, दुःखेन पीड्ये। एष पापो दुःसहो मां, नरश्रेष्ठ, अन्तः कुलधर्मं नाशयति; यथा सुवर्णं वह्नौ दग्धं पाण्डुरं भवति, अहं च तथा, राघव। मम हेतोः, राघव, सर्वे वानरयूथपाः शोकसमाक्रान्ताः; अङ्गदस्य च प्राणः, दुःखशोकेन अर्धितः, केवलं शेषः इति मन्ये। सुलभः पुत्रः सदा, गुणसम्पन्नः च; किं तु अङ्गदसमानः पुत्रः क्व लभ्यः? न च, वीर, भ्रातुः तुल्यः भ्राता क्वापि। अद्य वीरः अङ्गदः न जीविष्यति; तस्य माता तं रक्षितुं जीविष्यति। पुत्रविना सा शोकार्ता न जीविष्यति—एष निश्चयः मम। अतः भ्रातुः पुत्रस्य च सङ्गमं कामयन्, वह्निं प्रवेक्ष्यामि; वानरश्रेष्ठाः सीतां अन्विष्यन्ति, तवाज्ञां परितः भ्रमन्तः। तव कार्यं निश्चितं सिद्ध्यति, राजपुत्र, मयि गते अपि; किं तु मां, अपराधिनं, जीवितानर्हं, कुलनाशकं विद्धि, राम। एवं विलपन्तं पुनः पुनः पश्यन्, रामः, क्षमया पृथिवीसमानः, लोकपालकः, तारां शोकसन्तप्तां रुदतीं दृष्ट्वा चिन्तितवान्। तदा मन्त्रिणः, वरिष्ठामात्याः, तारां, सुन्दरीं, वानरसिंहपत्नीं, पतिं शोकार्ता आलिङ्गन्तीं, स्निग्धं समुत्थापयन्, सा च चेतनाशून्या। सा पतिसमीपात् उत्थाप्यमाना, संघर्षन्ती, रामं धनुर्बाणधारिणं, स्वतेजसा दीप्तं सूर्यवत्, दृष्ट्वा। स मृगशावनेत्रः, सर्वलक्षणसम्पन्नतनुः, पूर्वं अदृष्टः, काकुत्स्थेन नरश्रेष्ठत्वेन अभिज्ञातः। तारा, शोकवेगसमाक्रान्ता, शीघ्रं तं देवराजमिव, दुष्प्रतिकर्षं, महाबलिनं रामं उपससार। सा तं समुपेत्य, शुद्धात्मा, दुःखवेगात् कम्पमानशरीरा, बुद्धिमती तारा, पराक्रमसिद्धार्थं रामं इदं वाक्यम् उवाच।