तदा पर्वतगुहायाः निष्कृष्टः ज्वलनः सर्प इव, यदा बाणः निष्क्रियते स्म, तस्य तेजः स्फुरदिव प्रकाशमानं बभूव। ततः सायंसूर्यकिरणानां यथा संरोधः, तथा सर्वेषु व्रणेषु रक्तधाराः प्रवहन्त्यः दृष्टाः। ततोऽहं युद्धधूलिना आवृतं तव शरीरं, पर्वताद् वहन्त्यः ताम्रलोहितरजसः सरित इव, सम्यक् प्रक्षालयामास। तत्र सा तारा, पतिं निहतम् आलोक्य, अश्रुपूर्णेक्षणा, शस्त्राघातेन रक्तलेपनं वीरं पतिं अश्रुभिः स्नापयामास। सा तदा पुत्रं अङ्गदं ताम्रलोचनं संबोधितवती—"पश्य पुत्र, पितुः ते घोरां अन्त्यदशाम्।" ततोऽङ्गदं प्रति तारा पुनरुवाच—"राजानं पितरं त्वं नमस्कुरु, पुत्र, यः पूजनीयः।" एवं उक्तः अङ्गदः उत्थाय पितुः पादौ गृहीत्वा, बाहुभ्यां दृढमुष्टिना आलिङ्ग्य, "अहं अङ्गदः" इति सस्नेहम् उक्तवान्। यथा पूर्वं त्वं माम् अङ्गदं पूजयः, तथा अद्यापि मम नमस्कारं गृहाण। "दीर्घायुष्मान् भव पुत्र" इति वदसि किमर्थं न? अहं च पुत्रश्च सहचरौ सन्तौ त्वां सेवावहे, त्वं तु चेतनां विहाय, सिंहेन सहसा हता गोवत्सा इव, निःस्पन्दः स्थितः। युद्धयज्ञं कृत्वा, रामास्त्रजलैः स्नातः, समापनकर्मणि स्नातः, कथं त्वं मयि विना स्थातुम् अर्हसि? सुरराजेन दत्तं प्रियं कनकनूपुरं युद्धे प्रसन्नः यः, स त्वयि दृष्टुं न शक्यते। राज्यमहिमा अपि त्वां न परित्यजति, प्राणेभ्यः गच्छति अपि, पर्वतराजे सूर्यतेज इव त्वयि स्थितः। मम वचनानि त्वया न श्रुतानि, न च अहं त्वां निवारयितुं शक्ता। त्वद्वियोगेन पुत्रसहितया अहं हता, त्वया सह श्रीरपि मां परित्यजति। एवं दुःखसागरस्य प्रबलवेगेन आकृष्टा सा तारा, शीघ्रमेव व्यापादिता। तस्यां स्थितायां, वालिनः कनिष्ठभ्राता, शीघ्रकर्मा, भ्रातुः अतुलनीयमृत्युतः संतप्तः, रामं समीपमगच्छत्। स अश्रुपूर्णमुखः, क्षणं मनः शोकग्रस्तं दृष्ट्वा, चिन्ताशीलः शनैः रामं, स्वजनैः परिवृतं, सम्प्राप्तः। स रामं धनुष्मन्तं, विषधरसमानबाणधारिणं, महापुरुषलक्षणाङ्किताङ्गं, तिष्ठन्तं दृष्ट्वा, राघवं इदं वचनमुवाच—"यथा प्रतिज्ञातं त्वया, राजन्, तथा कृतं, फलमपि प्राप्तम्। इदानीं, राजपुत्र, मम मनः सुखेभ्यः निवृत्तम्, जीवितमपि समाप्तम्।" "इयं रुदती रत्नवती रमा, नगर्यां उच्चैः क्रोशन्ती, शोकसन्तप्तः राजा हतः, अङ्गदः संशयस्थः, हे राम, मम मनः राज्ये न रमते।" "क्रोधात्, अतितीव्रदोषात्, पूर्वं भ्रातुर्मरणं मया अनुमतं, अधुना कपिश्रेष्ठे निहते, हे इक्ष्वाकुकुलश्रेष्ठ, अहं महतीं पीडामनुभवामि।" "अद्य श्रेयः पर्वतस्य शिखरे वासः, ऋष्यमूकपर्वते दीर्घकालं वासः, स्वभावानुसारं यथाशक्ति स्थेयम्; तस्य वधेन अपि स्वर्गलाभो न मम।" "न त्वां हिंसितुमिच्छामि, न त्वया प्रतिकूलं कृतम्—एवं महात्मा बुद्धिमान् मम कथितवान्। रामस्य वचनं युक्तं, मम कृत्यमपि तथैव।" "कथं भ्राता, हे राम, स्वबन्धुं, गुणसम्पन्नं भ्रातरं, राज्ये दुःखमनुस्मरन्, कामवशात्, मरणमिच्छेत्?" "न हन्यां तं, एषा मम महती महिमा लङ्घिता स्यात्; भ्रान्तचित्तेन मया अयं महापातकोऽनुष्ठितः।" "द्रुमशाखेव भग्नः, क्षणं पतित्वा शुशोचम्; स मां सान्त्वयामास, 'इदं पुनर्न कुरु' इति चोक्तवान्।" "तेन भ्रातृत्वं, कुलशीलता, धर्मश्च रक्षितः; मया तु क्रोधः, कामः, नीचता च दर्शिता।" "इदं कर्म अचिन्त्यम्, वर्जनीयम्, नाभिलषितव्यम्, आत्मना परीक्षितव्यम्; भ्रातृवधेन महापापं कृतं मया, यथा इन्द्रेण त्वष्टुः पुत्रवधे।" "पृथिवी, आपः, वृक्षाः, स्त्रियश्च, इन्द्रस्य पापं जगृहुः; किं तु मम पापं को धारयेत्, वा कपिना भ्रातृघातकपथं कः इच्छेत्?" "नाहं लोकात् मानं, न राज्यम्, नापि राज्यपदं, हे राघव, अनीत्या कुलघातिनः कर्मणः कर्तुः।" "पापं निन्दितं नीचं कर्म कृतवान्, लोकदूषितः; दुःखस्य प्रचण्डधारा शून्ये पतितेव मां व्याप्नोति।" "स्वहस्तैः स्वनेत्रैः शिरसा च भ्रातुघातं कृत्वा, दुःखरोगेण दग्धोऽस्मि, मदोन्मत्तगज इव तटं क्षिपन्।" "अहो, एषा असह्या महापापता, हे नरश्रेष्ठ, मम अन्तःशौर्यं नष्टं; सुवर्णमिव दग्धं, तद्वदहं, हे राघव।" "मया कारणेन, हे राघव, सर्वं कपिसैन्यं पीडितम्; अङ्गदस्य अपि जीवितं शोकात् अर्धमात्रं शेषमिति मन्ये।" "सुलभः पुत्रः, शीलवान्, वश्यश्च; किं तु अङ्गदसमः पुत्रः क्व? न च भ्राता अङ्गदवत् अन्यत्र लभ्यः।" "अद्य वीरः अङ्गदः न जीविष्यति; तस्य मातर्यपि तस्य रक्षणार्थं जीवितम्। सुतं विना शोकसन्तप्तायाः जीवितं न भविष्यति—एषा मम निश्चितमतिरेव।" "तस्मात् भ्रातृपुत्रयोः सङ्गमकामनया वह्निं प्रवेक्ष्यामि; एते कपिवराः सीतां अनुसन्धास्यन्ति, तवाज्ञां परितः परिभ्रमन्तः।" "त्वदीयं कार्यं नूनं सिद्ध्यिष्यति, राजपुत्र, मम निधनानन्तरमपि; किं तु मां पापकर्तारं, जीवितानर्हं, कुलनाशकं विद्धि, हे राम।" एवं तस्य विलपतः, रामः पुनः पुनः पश्यन्, धैर्यसम्पन्नः, क्षितिपालः, तारा दुःखसागरमग्नां विलपन्तीं दृष्ट्वा चिन्तितवान्। ततः मन्त्रिणः, मुख्यामात्याश्च, तारा सुंदरनेत्रां, कपिसिंहपत्नीं, मृतपतिं आलिङ्गन्तीं, शोकाभिभूतां शनैः समुत्थापयामासुः। सा पतिसमीपात् आलिङ्ग्यमाना, नीतुमिच्छन्ती, तारा संघर्षन्ती, रामं धनुष्पाणिं, तेजस्विनं सूर्यसमानप्रभं, दृष्ट्वा तस्थौ। स च मृगशावनेत्रः, सर्वलक्षणसम्पन्नः, पूर्वं अदृष्टः, काकुत्स्थेन पुरुषश्रेष्ठत्वेन अभिज्ञातः।