तदा तारा, वानरपतिं पतिं हतं दृष्ट्वा, अथिविस्तीर्णे दुःखसागर एव निमग्ना, हृदयं मे निश्चलं शिलासमं स्यात्, यतोऽहमेतादृशे दुःखे निमग्ना, इति शोकवशा विललाप। पतिं स्वजनं स्वभावतः प्रियं दृष्ट्वा निहतं, अद्य किं कारणं हृदयं मे शतधा न विदारितमिति चिन्तयन्ती, शोकमग्ना बभूव। स वीरः रणभूमौ निपातितः, तस्यान्ते प्राप्ते, पतिहीना स्त्री सन्तानवती अपि विधवा इत्युच्यते, इति सा शुश्राव। धनधान्यसमृद्धा अपि सा जनैः विधवेति कथ्यते; वीर, त्वं स्वशरीरात् निष्पन्नरुधिरस्रवणस्य रक्तह्रदस्य मध्ये शेषसे। कृमिकिटसमाकीर्णशय्यासदृशं तव शयनं जातम्; रजःरुधिरैः समाच्छन्नं तव तनु सर्वतो दृष्टम्। सा वानरर्षभं पतिं बाहुभ्यां समालिङ्गितुं न शक्ताऽभूत्; अद्य सुग्रीवेण भीषणतरविग्रहे स्वार्थः प्राप्तः। रामेण मुक्तेनैकबाणेन तस्य भीतः प्रमुच्यते; स बाणस्तव हृदयं विदार्य शरीरे स्पृष्टः। त्वां गतासुं निरीक्ष्याहं धृत्वा निवारयितुं यत्नं कृतवती; तदा नीलः तव शरीरे निहितं बाणं निष्कर्षति। पर्वतगुहायां दीप्यमानसर्पवत् स बाणः निष्क्रियमानः तेजसा दीप्तिमान् बभूव। यथा सायं सूर्यरश्मयः निवार्यन्ते, तथा सर्वतो रुधिरधाराः तव व्रणेषु प्रवहन्ति। तद्वत् ताम्रगौरवर्णधाराः पर्वतादिव स्रवन्त्यः, युद्धरजसा आवृतं तव शरीरं मया प्रक्षालितम्। सा तारा अश्रुपूर्णलोचना, पतिं रणार्तं रक्तलिप्ताङ्गं दृष्ट्वा, तं समुपस्पृश्य शोकवशा वारिभिः सिञ्चन्ती विललाप। ततोऽङ्गदस्य मातरं तारां पितुः अन्त्यावस्थां दर्शयन्तीं दृष्ट्वा, सुतं तामुवाच—“पश्य पुत्र, तव पितुः भीषणा चरमावस्था।” ततोऽङ्गदः मातुरुक्तः, राजानं पितरं प्रणम्य, तस्य पादौ गृहीत्वा उत्तस्थौ। बाहुभ्यां दृढगात्राभ्यां पितरं परिष्वज्य, “अहं अङ्गदः” इति न्यवेदयत्; पूर्ववत् प्रणमन्तं पुत्रं त्वं मां संमानय। “दीर्घायुष्मान् भव पुत्र” इति किं न वदसि? अहं पुत्रसहितया त्वां सेवामि, चेतनायाः वियोगेऽपि, सिंहेन गव्येव वत्सयुक्तया गवां पतिना त्वं त्वरितं हतः। रामबाणवारिपूर्वकं युद्धयज्ञं कृत्वा, अन्त्यस्नानं संपाद्य, कथं त्वं विना मां पत्नीं स्थितः? देवराजेन युद्धे तुष्टेन दत्तं सुवर्णमाल्यं तव प्रियतमे, तदद्य त्वयि न पश्यामि। राजलक्ष्मीः अपि, प्राणेषु गतेषु, त्वां न परित्यजति—यथा गिरिशिखरे सूर्यतेजः। मम वाक्यं त्वया न श्रुतम्, न च त्वां निवारयितुं शक्नोमि; युद्धे त्वद्वधेन सह पुत्रेण अहं हता, त्वया सह श्रीरपि मम नश्यति। एवं तारा शोकसागरवेगेन प्रवहन्ती, दुःखेन पीडिता पतिस्मरणात्, तत्र वानरपतिस्य अनुजो हनुमान्, भ्रातुः अप्रतिमवधेन संतप्तः, शीघ्रगामी, शोकात् विक्लवचित्तः, राममभिगम्य, तस्य समीपे स्थित्वा, धनुष्मन्तं, विषमिव बाणधारिणं, महालक्षणैः समलङ्कृताङ्गं, इदं वचनमुवाच। “राजन्, यथा प्रतिज्ञातं तथा कृतं त्वया, फलमपि प्राप्तम्; अधुना, राजपुत्र, मम मनः सुखेभ्यः निवृत्तम्, प्राणाः हतानि। एषा रुदती रत्निनी तारा, नगरे उच्चैः विलपन्ती, शोकातुराऽङ्गदेन शङ्कितेन च, राम, राज्ये मम न स्पृहाऽस्ति। कोपात् असहिष्णुतया, तीव्रक्रोधेन च, भ्रातुर्वधः पूर्वं मया अनुमतः; अधुना वानराधिपे निहते, इक्ष्वाकुवर, महत्तमं दुःखं मम जातम्। एतस्मिन्काले मम स्वभावतः ऋष्यमूकशिखरे निवासः, दीर्घकालं तत्र स्थेयम् इति मे मनसि; भ्रातुः वधेन स्वर्गलाभोऽपि न मम। न त्वां हिंसितुमिच्छामि, न च त्वयि किञ्चित् कृतम्—एवमुक्तं महात्मना मया; रामस्य वचनं सम्यक्, मम अपि कर्म तथैव। भ्राता किमर्थं, राम, स्वगुणसम्पन्नस्य भ्रातुः वधं काङ्क्षेत, राज्यशोकं विचिन्त्य अपि, कामवेगेन अपि? न खलु भ्रातुः वधं चिन्तितवान्, एषा मम महत्त्वस्य विरुद्धा; प्रमाददोषात् एषा महाघातिनी मया कृतापराधा। दारुपत्रमिव भग्नोऽहं क्षणमेकं शोकपरिप्लुतः; तदा स मां सान्त्वयामास, ‘एवं न कुरुष्व’ इति च। तेन भ्रातृत्वं, सौजन्यं, धर्मश्च पालितः; मया तु क्रोधः, कामः, नीचता च दर्शिता। एषा क्रिया न कर्तव्या, न चिन्त्या, न स्पृहणीयाऽपि; आत्मना विचिन्तनीया; भ्रातुः वधेन मया पापं कृतम्, यथा इन्द्रेण त्वष्टुः पुत्रवधे। पृथिवी जलानि वृक्षाः स्त्रियश्च, सर्वे इन्द्रस्य पापं वहन्ति; किं तु मम पापं को वा धारयेत्, को वा भ्रातुघातिनं मार्गं वाञ्छेत्? नाहं जनैः पूजार्हः, न च उत्तराधिकारी, नापि राज्ये स्पृहणीयः, राघव, कुलघ्नकर्मणा धर्मविहीनः सन्। पापीयसीं, निकृष्टां, लोकनिन्दितां क्रियामहमकर्म, अतिव्यथया शोकनदीव विवरं प्रविष्टः। स्वहस्तैः भ्रातरं हत्वा, नेत्रशिरोभिः दग्धशोकविषादेन, पापरोगेण मदगज इव नदीतीरं मां पीडयति। हन्त, एषा दुर्वहा पापवेल्ला, राघव, मम अन्तःसत्त्वं नाशयति; सुवर्णमिव वह्नौ पीड्यमानं, तथाहं त्वया दग्धः। मया, राघव, एषः सर्वः वानरराजकुलसमूहः शोकातुरः कृतः; अङ्गदस्य अपि जीवनं शोकदुःखेन अर्धमात्रमेव शेषमिति मे मन्ये।” एवं तारा शोकवशा विललाप, सुग्रीवश्च भ्रातृवधदुःखेन संतप्तः, रामं प्रार्थयामास। इति श्रीमद्वाल्मीकिरामायणे किंकिण्डाकाण्डे चतुर्विंशः सर्गः।