ततः श्रीमद्वाल्मीकि-रामायणे किष्किन्धाकाण्डे तृचत्वारिंशत्तमं चतुर्विंशत्तमं च अध्यायं शृणु। तदा तारा नाम विश्रुता लोके वानरपतिं पतिं प्रति समुपेत्य मृतं प्रति वाक्यमब्रवीत्। सा शोकसमाकुला तं वानरश्रेष्ठं पतिं प्रेक्ष्य उवाच—"त्वं मम वचनानि अविज्ञाय दुःखेन भूमौ शोकसंकुलायां शयानोऽसि, महाबाहो। नूनं भूमिर्यद्वत् त्वया समाश्लिष्टा, ममापि प्रियतरास्ति, यतो हि मां विहाय तामेवालिङ्ग्य शेषः। हन्त, भाग्ययोगेन त्वं सुग्रीववशं प्राप्तः; स एव बलवान् अद्य, त्वं तु पराक्रमरुचिरः।" "त्वां सेवमाना ऋक्षवानरश्रेष्ठाः, यथा बलवन्तोऽपि, दुःखेन शोकं कुर्वन्ति; अङ्गदस्य च शोकः सहेतुम् असमर्थः। मम वचः शृण्वन् अपि, किमर्थं नोत्थसि? एष स एव शूरस्य शय्या—यत्र त्वं रणरङ्गे हतः शेषः। यत्र पूर्वं त्वया शत्रवः निपातिताः, तत्रैव त्वं पतितः, त्वं शुद्धात्मा, कुलीनः, रणप्रियः, मम प्रियतमः। मामेकामनाथां कृत्वा गतवानसि, मानद; न कदाचित् बुद्धिमन्तः कन्यां वीराय प्रयच्छेयुः।" "पश्य मां वीरपत्नीं, यः सहसा विधवा जाता, यशो भग्नं, सनातनमार्गश्च नष्टः। दुःखसागरमिमं गम्भीरं दुस्तरं प्रविष्टास्मि; नूनं मम हृदयं शिलासमं, यदद्यापि न विदीर्यते। पतिं हतं दृष्ट्वा, मम हृदयमद्य शतधा न विदीर्णमिति; सखा च पतिश्च स्वभावतः प्रियतमः। रणरङ्गे हतः स वीरः गतः; पतिहीना स्त्री, अपि पुत्रवत्सला स्यात्, तथापि विधवेति कथ्यते।" "अपि च धनधान्यसमृद्धा सती, जनैः विधवेति स्म कथ्यते; त्वं च, महाबाहो, स्वशोणितस्रवणेन रुधिरविषण्णे शये शेषः। कृमिकिटसंकीर्णशय्यासदृशं तवेदं शयनं; रजो रुधिरं च शरीरं व्याप्य स्थितम्। न शक्नोमि त्वां बाहुभ्यां समालिङ्गितुं, वानरर्षभ; अद्य सुग्रीवः स्वार्थं प्राप्तवान्, घोरस्मिन्विग्रहे।" "रामबाणेनैकस्मिन्निहितेन भयमपाकृतम्; स बाणस्तव हृदयं विदार्य शरीरमस्पृशत्। त्वां दृष्ट्वा गतजीवितं निरुद्धुमिच्छन्त्याः, नीलः तदा शरीरस्थं बाणं निष्कर्षति। स बाणः पर्वतगुहायां निष्क्रान्तः ज्वलनसङ्काशः, निष्कर्ष्यमाणः तेजसा दीप्तिमानिव। यथा सन्ध्यासमये सूर्यकिरणानि निवार्यन्ते, तथा सर्वतः रक्तधाराः प्रवहन्ति।" "यथा पर्वताद् ताम्रगौरवर्णाः स्रोतांसि प्रवहन्ति, तथा रणरजसा आविलं तव शरीरं समुन्मार्जयामि। अश्रुपूर्णलोचना सा पतिं रक्तरञ्जितं शस्त्राभिहतं दृष्ट्वा, तं वीरं सिञ्चन्ती विललाप। सा तारा तदा ताम्रलोचनं पुत्रमङ्गदं प्रति उवाच—'पश्य पुत्र, पितुस्ते घोरां गतिम्।'" "राजानं पितरं यथार्हं नमस्कुरु, पुत्र; इति उक्तः अङ्गदः उत्थाय पितुर्वरणौ गृह्णाति। स अङ्गदः दृढबाहुभ्यां पितरं समालिङ्ग्य, 'अहं अङ्गदः' इति वदति; यथा पूर्वं, तथा अद्यापि अङ्गदं प्रतिनमस्कुरु। 'आयुष्मान् भव पुत्र' इति वचनं किमर्थं न वदसि? अहं च पुत्रेण सह त्वां सेवामहे, चेतनाहीनं, सिंहेन सहसा हतां धेनुमिव वृषेण।" "युद्धयज्ञं कृत्वा, रामास्त्रजलैः अभिषिक्तः, अन्त्यक्रियायाम्, कथं त्वं मयाविहीनः? तव प्रियं हेममाल्यं, देवराजेन दत्तं, युद्धे तुष्टेन, कुतः न दृश्यते तवाङ्गे? राजलक्ष्मीः त्वां न जहाति, प्राणेषु निष्क्रान्तेष्वपि, यथा सूर्यतेजा: पर्वतराजमिव।" "मम वाक्यं त्वया न श्रोतव्यम्, न चाहं त्वां निवारयितुं समर्था; त्वं रणगतजीवितेन हतः, अहं च पुत्रेण सह नष्टा; त्वया सह समृद्धिरपि मम नष्टा।" एवं तारा दुःखसागरवेगेन आकृष्यमाणा, शोकमहत्या वेगेन अभिभूतासीत्। तां दृष्ट्वा, वालिनो भ्राता, क्षिप्रकर्मी, भ्रातुर्महद्व्यसनं स्मृत्वा संतप्तः। स अश्रुपूर्णमुखः, मनः क्षणं शिथिलीकृत्य, मत्वा, शनैः स्वजनैः परिवृतं रामं प्रति, दुःखितः, उपेत्य स्थितः। तं धनुष्मन्तं, विषधराभ्यां बाणाभ्यां च, महालक्षणाङ्किताङ्गं, स्थितं दृष्ट्वा, राघवं इदं वाक्यमुवाच— "यथोक्तं, राजन्, त्वया कृतमस्ति; कर्मणः फलमपि प्राप्तम्। अद्य, राजपुत्र, मम मनः कामेभ्यः निवृत्तम्; जीवितमपि नष्टम्। अयं च महाराजः हतः, अङ्गदः च शङ्कितः, एषा च पतिव्रता रुदती नगर्यां विलपन्ती, दुःखेन पीडिता; तस्मात् राज्ये मे न रतिः।" "क्रोधात् असहिष्णुतया चाति-रोषेण च, भ्रातुः निधनं पूर्वं मया अनुमतम्; अद्य तु वानरपतौ हते, इक्ष्वाकुवर्य, अहं महतीं पीडां अनुभवामि।" "श्रेयो हि मे, पर्वतशृङ्गे वसन्तं दीर्घकालं ऋष्यमूकगिरौ वासः; स्वभावेन यथाशक्ति जीविष्यामि; भ्रातुः वधेन अपि स्वर्गलाभो मम नास्ति।" "नाहं त्वां हिंसितुमिच्छामि, नापि ते प्रति किञ्चित् कृतवान्—एवमुक्तं महात्मना, बुद्धिमता; रामस्य तद्वचनं युक्तं, ममापि कृत्यम्।" "कथं भ्राता, राम, स्वगुणसम्पन्नस्य भ्रातुः निधनं कामयेत? राज्यदुःखमपि चिन्तयन्, कामवशेन अपि, सदा भ्रातृवधं न कामयेत।" एवं श्रीमद्वाल्मीकि-रामायणे किष्किन्धाकाण्डे तारा-विलापः सुग्रीवस्य च शोकः सम्यक् प्रवृत्तः।