यदा स वीरवानरनायकः हतः, तदा तत्र वानराः दुःखेन नाश्वास्यन्त, सिंहसमाकीर्णे महावने वसन्तः, यथा वृषभे निहते गावः शोकाकुलाः भवन्ति। तदा तारा, शोकसागरमग्ना, पतिस्य मृतं मुखं निरीक्ष्य, वालिनं समालिङ्ग्य भूमौ निपपात, यथा लता निपतितं महावृक्षं समाश्रित्य पतति। ततः सा तारा, या लोके कीर्तिमती, स्वपतेः वानरराजस्य मुखमुपगम्य, मृतं पतिं सम्बोधयामास। सा दुःखिता वदति—“त्वं मम वचनानि अवज्ञाय, हे वीर, दुःखसमाकीर्णायां पृथिव्यां शयितः। नूनं पृथिवी त्वया मत्तः प्रियतमा, यतः त्वं तामेव आलिङ्ग्य शयितो मां न भाषसे। भाग्येन त्वं, हन्त, सुग्रीवस्य वशं प्राप्तः; सुग्रीव एव बलवानद्य, हे साहसप्रिय वीर। सर्वे वानरऋक्षश्रेष्ठाः, यद्यपि बलवन्तः, त्वां सेवन्ते; तेषां विलापः, अङ्गदस्य च शोकः, न सहनीयः। मम वचः श्रुत्वाऽपि, किमर्थं न जागर्षि? एष स वीरस्य शय्या, यत्र त्वं रणाङ्गणे हतः शयितः। यत्र त्वया शत्रवः निहताः, तत्रैव तेऽपि मृताः शेरते, हे विशुद्धात्मन्, कुलीन, रणप्रिय, मम प्रियतम। मां एकां अनाथां कृत्वा गतवानसि, हे मानद; बुद्धिमन्तः कदापि कन्यां वीराय न दद्यु:। पश्य मां वीरपत्नीं, यः सहसा विधवा जाता; मम कीर्तिः भग्ना, सनातनमार्गश्च नष्टः। दुःखसिन्धुमिमं गम्भीरमपारमगाधं प्रविष्टास्मि; नूनं मम हृदयं शिलासमं, यत् न विक्रियते। पतिं हतं दृष्ट्वाऽपि, किमर्थं मम हृदयं शतधा न विदीर्यते? स एव मे स्वभावतः सखा च पतिश्च, प्रियतमः। रणे हतः स वीरः गतजीवितः; स्त्री पतिहीना, पुत्रवती स्यात् अपि, तथाऽपि विधवेति कथ्यते। धनधान्यसमृद्धाऽपि, जनाः ताम् विधवेति वदन्ति; हे वीर, त्वं रक्तपूरिते स्वशरीरे शयितः। शय्या त्वदीया कृमिकीटकुलाकीर्णेव, सर्वाङ्गं धूलिरुधिरैः आवृतम्। मम बाहुभ्यां त्वामालिङ्गितुं न शक्नोमि, हे वानरर्षभ; अद्य सुग्रीवः घोरतरस्य वैरस्य सिद्धिं प्राप्नोत्। रामस्यैकया निष्पिष्टया बाणेन तस्य भयमपाकृतम्; स बाणः हृदयं विदार्य तव देहमस्पृशत्। त्वां हतानं निरीक्ष्याहं त्वां प्रतिरोधयितुमिच्छामि; तदा नीलः तव शरीरे लग्नं बाणं निष्कर्षति। यथा पर्वतगुहायां दीप्तः सर्पः निष्क्रियते, तथा स बाणः निष्क्रियमानः प्रभया विरराज। यथा सूर्यरश्मयः सायं सम्पिहिताः भवन्ति, तथा सर्वेषु व्रणेषु रक्तधाराः स्रवन्ति। यथा पर्वतस्य ताम्रगौरवर्णाः स्रोतांसि वहन्ति, तथा रणधूलिना आवृतं तव शरीरं मया मृदितम्। अश्रुपूर्णलोचना सा तारा, शस्त्राहता, रक्तरूषितगात्रं पतिं दृष्ट्वा, विलपन्ती तमभिषिञ्चत्। तदा तारा ताम्रलोचनं पुत्रमङ्गदं सम्बोध्य वदति—‘पश्य पुत्र, तव पितुः घोरां गतिम्।’ तं नृपं पितरं सम्यक् पूजय, पुत्र; इति उक्त्वा अङ्गदः उत्थाय पितुः पादौ जग्राह। बलिनाऽवलम्ब्य भुजाभ्यां पितरं अङ्गदः आलिङ्ग्य उवाच—‘अहं अङ्गदः’; यथा पूर्वं, एवं अद्य अपि मम नमस्कारं प्रतिगृहाण। ‘दीर्घायुष्मान् भव पुत्र’—इति न किमर्थं न भाषसे? अहं पुत्रसहितः त्वां सेवामि, यद्यपि चेतनाहीनः, सिंहेन सहसा निपातितः यथा वृषभेण गवां वत्सः। युद्धयज्ञं कृत्वा, रामास्त्रजलाभिषिक्तः, समाप्य स्नानं, कथं त्वं विना मां भवसि? देवेंद्रप्रसादितं प्रियं सुवर्णमाल्यं यत् त्वया धार्यते स्म, किमर्थं तदत्र न दृश्यते? राज्यतेजः त्वां न परित्यजति, हे महात्मन्, यथा पर्वतराजे सूर्यतेजः। मम वचनानि त्वया न श्रुतानि, न चाहं त्वां प्रतिषेधितुं शक्नोमि; त्वद्वियोगे रणमृत्य्वा सह मम, पुत्रस्य च, विनाशः अभवत्; त्वया सह लक्ष्मीः अपि मां परित्यजति। एवं शोकसागरस्य प्रबलवेगेन तारा अपि शीघ्रं नीताऽभवत्। तद्वै वालिनः अनुजः, शीघ्रकर्मा, भ्रातुः अप्रतिममरणेन संतप्तः, तां स्थितिमवलोक्य दुःखेन पीडितः, अश्रुपूर्णमुखः, क्षणमेकं मनसि विषण्णः, मन्थरं रामं समुपेत्य तं राघवं, बाणधनुर्धरं, महालक्षणचिह्निताङ्गं, स्वपार्षदैः परिवृतं, इदं वचनमुवाच— ‘यथा प्रतिज्ञातं तथा कृतं, राजन्, फलमपि प्राप्तम्। किंतु अद्य मम मनः राज्यसुखेभ्यः निवृत्तम्; जीवितमपि समाप्तम्। एषा पत्नी नगर्यां बाष्पपूर्णा, उच्चैः विलपन्ती, शोकातुराऽस्ति; राजा हतः, अङ्गदः संशये, हे राम, राज्ये मम मनः न रमते। क्रोधात्, असहिष्णुतया, अतिकोपेन च, पूर्वं भ्रातुः वधः मया अनुमतः; किंतु अधुना वानरनायके निहते, हे इक्ष्वाकुवर, अहं महद् दुःखं अनुभवामि। अधुना मम मतिः, यत् मम शरणं पर्वतशिखरे वासः, दीर्घं ऋष्यमूके जीविष्यामि, यथास्वभावं; तस्य वधेन न स्वर्गलाभः मम।