तदा वालिना सुग्रीवः सौमित्रिणा सह तिष्ठन्, तस्य प्रियं भ्रातरं तारेयम् अङ्गदं दर्शयन् उवाच—"एष तारेयः तेजस्वी पुत्रः तव वीर्ये समः, राक्षसानां विनाशे अग्रतः स्थितुम् अर्हति। अयं बालेन्दुवद् दीप्तिमान् अङ्गदः, तारेयपुत्रः, युद्धे स्वकुलस्य यशः साधयिष्यति, बलं साहसं च प्रकाशयन्। अत्र च सुषेणस्य कन्या, वित्तविनये सूक्ष्मेषु च लक्षणेषु च निपुणा, सर्वथा सम्पूर्णा।" वालिः पुनः सुग्रीवम् उपदिशति—"राघवस्य प्रति धर्मं कर्तव्यं त्वया न सन्देहः कर्तव्यः; धर्मातिक्रमणेन त्वं अधमः स्याः, हानिं च प्राप्स्यसि। अयं दिव्यः सुवर्णमाल्यं त्वया धार्यः, सुग्रीव, यद् यावत् मम जीवितम्, तावत् एव तस्मात् न त्याज्यम्; तत्र महद्दैवम् निहितम्।" एवं वालिना उक्तः सुग्रीवः भ्रातृस्नेहेन प्रमोदं त्यक्त्वा शोकसन्तप्तः बभूव, यथा ग्रहगृहीतः चन्द्रमाः। वालिवाक्यैः शमितचित्तः, धर्मयुक्तः, सावधानः सन्, तस्य अनुमत्याः सुवर्णमाल्यं जग्राह। तं सुवर्णमाल्यं दत्त्वा, पुत्रं तिष्ठन्तं दृष्ट्वा, परलोकाय निश्चितः वालिः अङ्गदं स्नेहपूर्वकं उवाच—"काले देशे च स्थित्वा सुखदुःखयोः सहनं कुरु, ऋतुना हर्षशोकौ च सहस्व, सुग्रीवस्य आज्ञां पालनं च कुरु।" "यथा त्वं मया सदा प्रियः अभूः, तथा सुग्रीवः त्वाम् अतिप्रियं न करिष्यति, तत्र स्थिते। नातिप्रियं न चात्यल्पप्रियं कर्तव्यम्; उभयं दोषकरम्; सम्यग्वृत्तिं पालय।" एवं वदन्, तिर्यग्दृष्टिः, बाणैः तीव्रपीडितः, विकटदंष्ट्रः, वालिः प्राणान् त्यक्तवान्। तदनन्तरं वानराः स्वामी हतः इति विलपन्तः, सर्वे प्रमुखा वानराः शोकाकुलाः बभूवुः। तदा किष्किन्धा रिक्ता जाता, वानरेन्द्रस्य स्वर्गगमनात्, उपवनानि, पर्वतानि, वनानि च शून्यानि अभवन्। वानरवीरः निहतः इति वानराः तेजो हतानि प्राप्नुवन्ति, येन महावेगेन वनानि कम्पितानि आसन्। "कः इदानीं पुष्पगुच्छानि बध्नाति? कः तद् कार्यं साधयिष्यति? येन महायुद्धं पुण्यगन्धर्वेण कृतम्। गोलभेन महाबाहुना पञ्चदशवर्षाणि, निश्वदिनं युद्धं न विरमितम्। षोडशे वर्षे स गोलभः हतः; तं दुष्टं हत्वा वालिः, तीक्ष्णदंष्ट्रः, येन सर्वे भयाकुलाः अभवाम, स कथं पतितः?" वानराधिपतौ निहते, वानराः तत्र शोकविह्वलाः न सान्त्वं प्राप्नुवन्ति, यथा सिंहवनवासिनः गवां वृषे निहते। तदा तारा दुःखसागरे निमग्ना, पतिस्य मुखं दृष्ट्वा, वालिं परिष्वज्य भूमौ पतिता, यथा लता छिन्नमहावृक्षम् आलिङ्गति। शृणु तु तृतीयं चतुर्विंशं सर्गं श्रीमद्वाल्मीकिरामायणे किष्किन्धाकाण्डे। तदा तारा, या लोके विश्रुता, स्वपतेः मुखमुपेत्य मृतस्य समाक्षिप्य वाक्यम् उवाच—"त्वं दुःखितः क्षितौ शयानः, मम वचनं न कृतवान्, महाबाहो। नूनं भूमिः त्वया मत्तः प्रियतराऽभूत्; तां परिष्वज्य त्वं शेषे, माम् अनालाप्य।" "दैवेन सुग्रीवस्य वशं गतः त्वम्, हन्त; केवलं सुग्रीवः इदानीं बलवान्, वीर्यशालिन्। भल्लूकवानरश्रेष्ठाः अपि, त्वदन्तिके स्थिताः, तेषां विलापः, अङ्गदस्य शोकः च, सहनं दुष्करम्। मम वचनं श्रुत्वापि, किमर्थं न प्रबुध्यसे? एष स एव वीरशय्या, यत्र त्वं युद्धे हतः शेषे।" "यत्र त्वया शत्रवः हताः, तत्र ते एव मृताः शेरते; शुद्धात्मन्, कुलोद्भव, रणप्रिय, मम प्रियतम। माम् एकां अनाथां कृत्वा गतः, कीर्तिद, न कदापि कन्यां वीराय दातव्यम् इति मनीषिणः।" "पश्य माम्, वीरपत्नीं, सहसा विधवां जाताम्; मम कीर्तिः भग्ना, सनातनमार्गः च नष्टः। दुःखसागरमध्ये निमग्ना अहम्, नूनं मम हृदयं पाषाणमयं, कठोरम्।" "पतिं हतं दृष्ट्वा, ह्यद्य मम हृदयं शतधा न भग्नम्? सखा च पतिश्च, स्वभावतः, प्रियतमः। युद्धे हतः वीरः गतः; पतिहीना स्त्री अपि पुत्रवती सति, विधवा इति कथ्यते।" "धनधान्यसमृद्धा अपि, जनैः विधवेति स्म कथ्यते; वीर, त्वं रक्तप्लाविते शयने शेषे, यत् त्वदङ्गात् स्रवति।" "यथा कृमिकिटसंकीर्णशय्या, तथा तव शय्या; सर्वाङ्गे धूलिरक्तलेपितं शरीरम्।" "मम बाहुभ्यां त्वां नालिङ्गितुं शक्नोमि, वानरर्षभ; अद्य सुग्रीवः स्वकार्यं प्राप्तवान्, घोरतरविग्रहे।" "एकेन रामबाणेन तस्य भीरुत्वं नष्टम्; तेन बाणेन तव हृदयं विदारितम्, शरीरं स्पृष्टम्।" "त्वाम् उपलक्ष्य, गतासुम्, गृह्य निवारयामास; तदा नीलः तव शरीरे स्थितं बाणं निष्कर्षति।" "यथा ज्वलन्नग्निः पर्वतगुहायां निष्क्रियते, तथा स बाणः निष्कृष्यमाणः दीप्तिमान् बभूव।" "यथा अस्तमिते सूर्यरश्मयः न दृश्यन्ते, तथैव तव सर्वव्रणेषु रक्तधाराः प्रवहन्ति।" एवं दुःखार्तया तारया पतिस्मृत्या विलपन्त्या, वालिपतनं वानराणां शोकः, किष्किन्धायाः रिक्तता, सुग्रीवस्य राज्यलाभः च, सम्यक् प्रकाशितम्।