सर्वे वानरश्रेष्ठाः, तव पुत्रः अङ्गदः च, वानरराज्यम् च त्वया रक्षितम् अस्ति, हे निष्कलङ्के। त्वं, हे महाभागे, दुःखशोकदग्धौ एतौ सौम्यया वाचया सान्त्वय; तव आश्रयेण अङ्गदः पृथिव्यां शासनं कुर्यात्। वंशः प्रवृत्तः, कर्तव्यं स्पष्टम्, सर्वाणि राजकार्याणि सम्पादनीयानि; कालस्य निश्चितत्वम् एतत्। वानरराजाय उचिताः क्रिया दत्ताः स्युः, अङ्गदः अभिषिक्तः क्रियताम्; तव पुत्रम् सिंहासने स्थितम् दृष्ट्वा त्वं शान्तिम् अवाप्स्यसि। हनूमता उक्तं श्रुत्वा, पतिसुखनाशेन संतप्ता तारा समीपस्थं हनुमन्तम् प्रत्युवाच। मम दृष्ट्या, शतं अङ्गदसमानानाम् पुत्राणाम् अपि सर्वथा, एषः हतवीरस्य शरीरसङ्गः श्रेयः। मम वानरराज्ये, अङ्गदे वा, अधिकारः नास्ति; तस्य कृत्स्नेषु कार्येषु मातुलः सुग्रीवः प्रमुखः। हनुमन्, अङ्गदं प्रति एषा भावना न धारणीयम्; पुत्रस्य सत्यसम्बन्धी पिता एव, न माता, वानरश्रेष्ठ। मम तु, इह वा परत्र वा, वानरराजस्य आश्रयः न, शत्रुमुखे पतितैः वीरैः पूजिते शय्यायाम् विश्रामः एव उचितः। इदानीं श्रीमद्वाल्मीकि रामायणे, किष्किन्धाकाण्डे, द्वाविंशतितमः सर्गः कथ्यते। तत्र, श्वासं लघुं कुर्वन्, सर्वतः निरीक्ष्य, श्रान्तः वानरः सुग्रीवं भ्रातरं तस्थिवान्। वानरराजः सुग्रीवः विजयी, तस्य समीपस्थः वलिः पराजितः, स्पष्टया स्निग्धया वाचा अभ्युवाच। "सुग्रीव, मम दुष्कृत्यं प्रति त्वं मां न उपालम्भय; दैवेन बलात् आकृष्टः, मनसा मोहितः अहम्। हे प्रिय, उभयोः सौख्यं एकस्मिन्न काले न विधातव्यम् इति मे मतिः; भ्रातृस्नेहः यः पूर्वम् आसीत्, सः इदानीं अन्यथा जातः। अद्यैव, वनवासिनां राज्यं स्वीकरोतु; अहम् अद्य प्रस्थितः यमालयं गच्छामि।" "अहं जीवनम्, राज्यं, विपुलं ऐश्वर्यं, निर्मलम् यशः च, सर्वं एकस्मिन्न क्षणे त्यजामि, हे सुग्रीव। इदानीं, हे वीर, कष्टसाध्यानि वचनानि वक्ष्यामि; राजन्, तानि कर्तव्यं ते। अत्र, अङ्गदं पश्य, सुखेन संवर्धितम्, निर्दोषम्, अश्रुपूर्णमुखम्, भूमौ शयानम्। अङ्गदं, मम प्राणात् अपि प्रियं, मयि रहितं अनाथं, त्वं आत्मसुतवत् रक्ष। तस्य पिता, दाता, सम्पूर्णरक्षकः भव; यथा अहम् रक्षितवान्, तथा त्वम् अपि, वानरनाथ।" "तारायाः पुत्रः अयम् अङ्गदः, त्वया वीर्ये तुल्यः, राक्षसविनाशे अग्रे स्थितः भविष्यति। तारापुत्रः अङ्गदः तेजस्वी, स्वकार्याणि यथायोग्यं करिष्यति, युद्धे बलं साहसं च दर्शयिष्यति। सुषेणस्य कन्या, वित्तस्य सूक्ष्मेषु, सर्वलक्षणेषु, सर्वथा निपुणा।" "राघवस्य कार्यं त्वं न विचिन्त्य कर्तव्यं कुरु; तत्र प्रमादः अधर्मः, तव निन्दा च। सुग्रीव, एषा दिव्या सुवर्णमाला आत्मनि धारय; तस्यां महद् सौभाग्यं, मम मृत्युपर्यन्तं त्याज्या।" वालिना एवं उक्तः सुग्रीवः भ्रातृस्नेहेन हर्षं त्यक्त्वा पुनः शोकग्रस्तः अभवत्, ग्रहग्रस्तचन्द्रः इव। वालिना शमितः, यथायोग्यं कृतवान्, अनुमत्याः सुवर्णमाला गृह्य। सुवर्णमाला दत्त्वा, पुत्रं तस्थिवान्, परलोकनिश्चयेन, वालिः अङ्गदं स्नेहेन अभ्युवाच। "इदानीं स्थानं कालं च अंगीकुरु; सुखदुःखं सह, सुग्रीवस्य आज्ञां कुरु। यथा त्वं मया सदा पालितः, तथा सुग्रीवः तव समीपे तव महत्त्वं न मन्यते।" "अत्यधिकस्नेहः, पूर्णवैराग्यं वा न कर्तव्यम्; उभयम् दोषयुक्तम्, समदृष्टिः धार्याः।" एवं उक्त्वा, वालिः, तिर्यक् दृष्ट्या, तीक्ष्णबाणैः विद्धः, विकटदन्तं दर्शयन्, प्राणान् त्यक्तवान्। तदनन्तरं वानराः, नायकस्य निधनात्, तत्र विलपन्तः अभवन्; सर्वे वानरश्रेष्ठाः शोकम् अविन्दन्। किष्किन्धा रिक्ताभवत्, वानरनाथः स्वर्गं गतः; उद्यानानि, गिरयः, वनानि च शून्यानि। वानरव्याघ्रे निधनात्, वानराः दीप्तिम् हिनष्टः; यस्य महती वेगः वनानि कम्पितवान्। कः इदानीं पुष्पगुच्छान् बन्धिष्यति? कः तं कार्यं साधयिष्यति? यस्य noble Gandharva-सह युद्धं अभवत्। गोलभेन सह, महाबाहुः, पञ्चदशवर्षाणि, निशायाम् दिवायाम् वा युद्धं न विरमितम्। षोडशे वर्षे, गोलभः हतः; तं दुर्नयम् हत्वा, वालिः तीक्ष्णदंष्ट्रः, सर्वेषां भीषणः—कथं सः पतितः? यदा वानरनायकः वीरः हतः, तदा वानराः तत्र शान्तिम् न प्राप्नुवन्; सिंहयुक्ते महावने वासिनः, गोवृषस्य निधनात् गाः इव। तदा तारा, शोकसागरम् प्रविष्टा, मृतपतेः मुखम् दृष्ट्वा, भूमौ पतिता, वालिं आलिङ्ग्य, वल्लीव निपातितं महावृक्षम्।