हरिवंशशालिनं वालिनं बिना विचारं यदि किंचित् त्वयि अप्रियम् मया कृतं, तदा तद् हे दीर्घबाहो, क्षन्तव्यं मम; वानरकुलाधिपते, तव पादयोः मम शिरः प्रणमामि, महाबाहो। तदनन्तरं तारा, पतिसमीपे अन्याभिः वानरीभिः सह करुणया रुदन्ती, निर्मला रूपेण, तत्रैव यत्र वालिः शयानः, अनशनव्रतम् कर्तुम् निश्चितवती। ततः हनूमान् वानरश्रेष्ठः, पतितां ताऱां, यथा नभः पतितां ताऱां, स्निग्धया वाचा सान्त्वयामास। सः ताम् इदं उवाच—“सर्वे प्राणिनः स्वकर्मफलानुसारं पुण्यपापहेतुकम् शुभाशुभम् फलं मृत्योपश्चात् प्राप्नुवन्ति, न कदापि भ्रमः। त्वं शोचसि शोचनीयं, अनुकम्पसे अनुकम्पनीयं; परन्तु अस्मिन् शरीरबुद्धौ कः वा शोचनीयः, या जलबिन्दुवत् क्षणिका? अयम् अंगदः जीवन्न् तव पुत्रः इति मन्यस्व; अस्य भाविनि हिते यद् योग्यं तत् चिन्तनीयम्। त्वं सृष्टिसंहारयोः यथार्थं जानासि; तस्मात् पण्डितैः शुभम् एव कर्तव्यम्, न केवलं लौकिकम्। यस्य प्रतीक्षायां सहस्रशः वानराः स्थिताः, सः स्वकाले गतः। सः यथावत् पश्यन्, सन्धानदानक्षमायुक्तः, धर्मलाभेन स्वर्गं गतः; तस्मात् त्वयि शोकः न युक्तः। सर्वे वानरश्रेष्ठाः, अयं च अंगदः तव पुत्रः, वानरराज्यं च तव रक्ष्यते, निर्मले। त्वं दुःखतप्तौ एतौ स्निग्धया वाचा सान्त्वय; तव आधारात् अंगदः पृथिवीं पालयतु। वंशः प्रवर्तते, कर्तव्यं च स्पष्टम्; सर्वे राजधर्माः कर्तव्याः, कालस्य निश्चयः एषः। वानरराजस्य यथाविधि संस्कारः क्रियताम्, अंगदः अभिषिच्यताम्; पुत्रं सिंहासने दृष्ट्वा त्वं शमम् लप्स्यसे।” एवं श्रुत्वा तारा, पतिसन्तापदुःखिता, समीपस्थितं हनूमन्तम् प्रत्युवाच—“मम ह्येष हतः वीरः अङ्गसङ्गः शतगुणं अंगदाद् श्रेयः। न मम वानरराज्ये, न वा अंगदे अधिकारः; सर्वेषु कार्येषु तस्य च पितृष्वसा सुग्रीवः प्रधानः। हनूमन्, एषा बुद्धिः अंगदं प्रति न कार्याः; पितैव पुत्रस्य बन्धुः, न माता, हे वानरश्रेष्ठ। मम न वस्तव्यं वानरराज्ये, न वा अंगदसमीपे; शय्यैवायं शयनीयः, यत्र प्रवीराः शत्रुमुखे पतिताः, न तु वानरराजस्य आश्रयणम्।” एतस्मिन्नन्तरे, क्षीणश्वासः सर्वतः निरीक्ष्य, क्लान्तः वालिः, आरम्भ एव सुग्रीवं अनुजं समुपस्थितं ददर्श। सः पराजितः वालिः, स्पष्टया वाचा स्नेहपूर्वकं सुग्रीवं विजितं वानराधिपतिं उवाच—“सुग्रीव, त्वं मयि दोषदर्शनं मा कुर्याः; अहम् अदृष्टपूर्वेण विधिना बलात् नीतः, मोहितचेताः। न हि वयं उभौ सुखभागिनौ भविष्यावः इति मन्ये; भ्रातृस्नेहः यः पूर्वं आसीत्, सः विपरीतः जातः। अद्यैव त्वं एषां वनवासिनां राज्यम् स्वीकुरुष्व; अहम् अद्य यमलोकं गच्छामि। अद्यैव जीवितं, राज्यं, विपुलं ऐश्वर्यं, अमलां कीर्तिं सर्वं परित्यजामि, हे सुग्रीव। इदानीं स्थितः सन् वक्ष्यामि यत् कठिनम् अपि कार्यम्; त्वया कर्तव्यम् एव। पश्य एषः अंगदः सुखसंवर्धितः बालः, निर्दोषः, अश्रुपूर्णमुखः, भूमौ पतितः। मम प्राणेभ्यो अपि प्रियतरं अंगदं त्वं आत्मवत् रक्ष, मयि नष्टे अनाथवत्। त्वं तस्य पिता, दाता, सर्वथा रक्षकः भव; यथाहम् अपि तं रक्षितवान्, तथैव, हे वानराधिप। एषः तारासुतः तेजस्वी पुत्रः, त्वद्वीर्यसमः, राक्षसविनाशे अग्रतः स्थास्यति। एषः तारायाः तेजस्वी बालोऽङ्गदः यथास्वं कर्म कुर्यात्, पराक्रमे च शौर्यं दर्शयेत्। एषा सुषेणकन्या सर्वार्थेषु कुशलाः, लक्षणेषु च पारदर्शिनी, सर्वथा निपुणा। त्वं राघवस्य कार्यं निःसंशयं निर्वर्तय; अन्यथा धर्मविप्लवः स्यात्, त्वं च अपात्रतां प्राप्स्यसि। च, सुग्रीव, एषा दिव्या हेममालां आत्मनि धारय; महद् ऐश्वर्यं अस्याम् अस्ति, मम मृत्योपश्चात् त्याज्या। एवं वालिना उक्तः सुग्रीवः भ्रातृस्नेहात् प्रमोदं त्यक्त्वा पुनः शोकसमन्वितः बभूव, यथा ग्रहग्रस्तः चन्द्रमाः। वालिवचनेन शमितः, यथोचितं कृतवान्, अनुमत्यैव तां हेममालां जग्राह। तां हेममालां दत्त्वा, पुत्रं च स्थितं दृष्ट्वा, परलोकनिश्चितः वालिः स्नेहपूर्वकं अंगदं प्रति इदं उवाच—“इदानीं देशकालौ स्वीकुरुष्व, सुखदुःखे सहनशीलः भव; ऋतौ सुखदुःखं सह, सुग्रीवस्य आज्ञां पालय। यथा त्वं मया सदा स्नेहेन पालनः, तथा सुग्रीवः त्वयि न तादृशः स्नेहं दर्शयिष्यति, जीवन्नपि।” एवं वाल्मीकीय रामायणे, कीष्किन्धाकाण्डे, एकवर्णी कथा समाप्ता।