विलसितं वाल्मीकी रामायणं बालकाण्डे प्रथमे अध्यायं आरभ्यते। कः अस्मिन् जगति आज्ञायाः धर्मज्ञः, शक्तिमान्, सत्यवचनः, प्रतिज्ञायाम् अडिगः, चित्तवृत्तिं जितः, शान्तः, इर्ष्याहीनः, यः युद्धे देवाः अपि तस्य क्रोधात् भयभीताः सन्ति? एषः पुरुषः कः अस्ति, यः उत्तमाचारः, सर्वभूतानां उपकारकः, प्रज्ञावान्, सामर्थ्ययुक्तः, चित्तवृत्तिं जितः, यः सर्वेभ्यः प्रियः अस्ति? एषः पुरुषः यः धर्मज्ञः, सत्यवान्, जनानां कल्याणार्थं समर्पितः, प्रसिद्धः, ज्ञानपूर्णः, शुद्धः, आत्मनियामकः, स्थिरः च अस्ति। एवं चिन्तयित्वा, नारदः, त्रिलोकज्ञः, वाल्मीकीं उवाच, "श्रूयताम्, अहं तस्य पुरुषस्य गुणानां वर्णनं करिष्यामि।" तस्मिन् समये, सः रामः, इक्ष्वाकुवंशजः, जनानां मध्ये प्रसिद्धः, आत्मनियामकः, शक्तिमान्, तेजस्वी, स्थिरः च अस्ति। सः बुद्धिमान्, उत्तमाचारः, वाचालः, समृद्धः, शत्रुं नाशयति, विस्तीर्णकन्धरः, दीर्घभुजः, शङ्खनाभः, महाजठरः च अस्ति। तस्य वक्षःस्थलम् विस्तृतम् अस्ति, सः महाबाणं धारयति, तस्य कण्ठे हृद्रूपं अस्ति, सः शत्रुं जितः, तस्य भुजाः घुट्टे पर्यन्तं गच्छन्ति, तस्य मस्तकं सुन्दरं, तस्य मस्तकं च सुन्दरं, वीरः च अस्ति। सः समप्रमाणः, तस्य अंगानि समरूपाणि, तस्य वर्णः दीप्तिमान्, सः बलवन्, तस्य वक्षःस्थलम् विस्तीर्णम्, तस्य चक्षुः विशालम्, सः भाग्यशाली च शुभचिन्हैः युक्तः अस्ति। सः धर्मज्ञः, सत्यवान्, जनानां कल्याणार्थं समर्पितः, प्रसिद्धः, ज्ञानपूर्णः, शुद्धः, आत्मनियामकः, स्थिरः च अस्ति। सः सृष्टिकर्तुः समानः, समृद्धः, शत्रुं नाशयति, जीवितानां रक्षकः, धर्मस्य रक्षकः च अस्ति। सः स्वधर्मं च जनानां रक्षति; वेदस्य तत्त्वं च शाखाः ज्ञातः, धनुर्विद्यायाम् अपि सिद्धः अस्ति। सः सर्वशास्त्राणां तत्त्वं ज्ञातः, चित्तवृत्तिं जितः, सर्वेषां प्रियः, धर्मात्मा, दुःखरहितः, विवेकशीलः च अस्ति। सः सदा धर्मात्मानां उपसङ्गच्छति, यथा नदीनां महासागरे। सः उदात्तः, सर्वेभ्यः समानः, चित्तवृत्तिं जितः च सदा मनोहरः अस्ति। सः सर्वगुणैः युक्तः, कौसल्यायाः आनन्दः; समुद्रस्य गम्भीरता यथा, हिमालयस्य धैर्यं यथा। वीर्ये सः विष्णुं समानः, रूपे च चन्द्रस्य यथा, क्रोधे च विनाशकाग्निसमानः, क्षमा च पृथिव्याः समानः। धनस्य संपूर्णत्यागे, सः धर्मस्य साक्षात् रूपं यथा, सत्ये च धर्मे स्थिरः रामः, सर्वगुणैः युक्तः अस्ति। दशरथस्य प्रियः पुत्रः, ज्येष्ठः, स्वधर्मानुरूपाणि गुणानि धारयति, जनानां कल्याणार्थं समर्पितः, तेषां मनोहरः च। राजा, प्रेमात्, तं उत्तराधिकारं दातुं इच्छति; किन्तु यदा तस्य अभिषेकस्य तयारीं दृष्ट्वा, कैकेयी, तस्य पत्नी, तदा— सः रानी, यः पूर्वं वरदातः, तस्य वरं याचितवती, रामस्य निर्वासनं च भरतस्य अभिषेकं याचितवती। सत्यस्य वचनबन्धनं च धर्मस्य बन्धनं बन्धितः, राजा दशरथः, प्रियं पुत्रं च, रामं निर्वासं प्रेषितः। सः वीरः वनं गतः, प्रतिज्ञां पूरयित्वा, पितुः आज्ञां पालनं कुर्वन्, कैकेयीं प्रसन्नं कर्तुं। तस्य प्रियः भ्राता लक्ष्मणः तं अनुगच्छति, प्रेमात्, विनीतः, सुमित्रायाः आनन्दं वर्धयन्। भ्रातृप्रेमं प्रदर्शयन्, रामस्य प्रिय पत्नी, सदा तस्य जीवितं समानं च, तस्य कल्याणार्थं समर्पिता— जनकगृहे जातः, दिव्यविभ्रमात् निर्मितः, सर्वशुभचिन्हैः युक्तः, स्त्रीणां मध्ये प्रमुखा। सीता अपि रामं अनुगच्छति, यथा रोहिणी चन्द्रं अनुसरति; तं दीर्घमार्गे नगरवासीः च पितरं दशरथं च अनुगच्छन्ति। श्रृंगवेरपुरे, सः गङ्गायाः तीरं चकार चारीयः, गुहं च, धर्मात्मानं प्रियं निःशादराजं च मिलति। रामः, गुहया सह, लक्ष्मणेन च, सीतया च, वनं प्रविष्टः, अनेकानां नदीनां पारं गत्वा। चित्रकूटं आगत्य, भरद्वाजस्य उपदेशेन, त्रीणि सुखदं निवासं कृत्वा, वनं उपभुज्यन्ते। तत्र, ते देवगणैः च गन्धर्वैः सादृश्येन सुखेन वसन्ति; यदा रामः चित्रकूटे वसति, तस्य पिता दुःखितः पुत्रस्य विषये। राजा दशरथः स्वर्गं गत्वा, पुत्रस्य विषये शोकितः; तस्य प्रस्थानात्, भरतः, वसिष्ठेन च प्रमुखैः ब्राह्मणैः प्रेरितः— यद्यपि तं राज्यं प्राप्य, बलशाली भरतः राज्यं न इच्छति; सः वनं गत्वा, रामस्य चरणयोः कृते अनुग्रहं याचति। महात्मन् रामं, सत्ये च वीर्ये स्थिरं, तं प्रार्थयति, भ्रातृवत्सलः। सः रामं उवाच, "त्वमेव राजा, धर्मज्ञः"; रामः, महादानवन्, कृपायुक्तमुखः, महाफलेन— किन्तु बलशाली रामः, पितुः आज्ञां पालनं कुर्वन्, राज्यं न स्वीकृतवान्; पुनः, तस्य च sandals पुनः पुनः राज्याय प्रेषितवान्। ततः, भरतस्य ज्येष्ठभ्राता, भरतं पुनः प्रतिपादयति; यद्यपि तस्य इच्छं अपूर्णं, भरतः रामस्य चरणयोः स्पर्शं करोति। नन्दिग्रामे, तेजस्वी, सत्यवान्, आत्मनियामकः भरतः रामस्य आगमनं प्रतीक्ष्य, राज्यं कुर्वति। परन्तु रामः, नगरवासिनां आगमनं दृष्ट्वा, मनोयोगेन, दण्डकवनं प्रविष्टः।